{"id":32403,"date":"2019-02-13T02:19:04","date_gmt":"2019-02-12T23:19:04","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=32403"},"modified":"2019-02-12T23:24:38","modified_gmt":"2019-02-12T20:24:38","slug":"plastik-zamanlar-plastik-yiyoruz-plastik-iciyoruz-plastik-soluyoruz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/02\/13\/plastik-zamanlar-plastik-yiyoruz-plastik-iciyoruz-plastik-soluyoruz","title":{"rendered":"Plastik zamanlar: Plastik yiyoruz, plastik i\u00e7iyoruz, plastik soluyoruz"},"content":{"rendered":"

Yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l \u00f6nceydi. ABD\u2019nin California eyaleti ile Hawaii Adalar\u0131 aras\u0131nda, B\u00fcy\u00fck Okyanus\u2019un y\u00fczeyinde, 1,6 milyon km<\/span>2<\/span>\u2019lik bir alana yay\u0131lm\u0131\u015f halde y\u00fczen B\u00fcy\u00fck Pasifik \u00c7\u00f6p Girdab\u0131\u2019yla ilgili yaz\u0131lar ve foto\u011fraflar haber sitelerine yans\u0131m\u0131\u015f, hepimizi deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130ki Teksas eyaleti b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki bu y\u0131\u011f\u0131n tahminlere g\u00f6re 45 ila 129 ton plastik i\u00e7eriyordu. \u015eimdilerde bu devasa plastik adan\u0131n ya da midesi garip \u00e7\u00f6plerle doldu\u011fu i\u00e7in beslenemeyip \u00f6len deniz ku\u015flar\u0131n\u0131n, \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit bal\u0131\u011f\u0131n, hatta balinalar\u0131n asl\u0131nda felaketin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131sm\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015f bulunuyoruz. \u0130\u015fin bir de mikro d\u00fczeyde ilerleyen boyutu var ki, ne denetlenmesi ne de tespit edilmesi okyanusta y\u00fczen \u00e7\u00f6plerinki kadar kolay de\u011fil. Sorunun ad\u0131, mikroplastikler.<\/span><\/p>\n

\"\"
B\u00fcy\u00fck Pasifik \u00c7\u00f6p Girdab\u0131 ilk defa 1997\u2019de fark edilmi\u015f; en g\u00fcncel anatomisi 2018\u2019in Mart ay\u0131nda Scientific Reports dergisinde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131. Kaynak: theoceancleanup.com<\/figcaption><\/figure>\n

Boylar\u0131 5 milimetreden 100 nanometreye (yani 1 milimetrenin 10.000\u2019inde birine) kadar de\u011fi\u015febilen mikroplastiklerin kayna\u011f\u0131nda plastik ambalajlar, \u015fi\u015feler, polyester ve sentetik ipliklerden yap\u0131lm\u0131\u015f tekstil malzemeleri, araba lastikleri, kozmetikler gibi hayal edebilece\u011finizden de geni\u015f bir \u00fcr\u00fcn yelpazesi yat\u0131yor. Bu nesneler, \u00e7\u00f6p veya at\u0131k madde olarak \u00e7evreye yay\u0131ld\u0131ktan sonra \u00e7e\u015fitli b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde partik\u00fcllere ayr\u0131l\u0131p denizlerden topra\u011fa, havaya ve hatta i\u00e7ti\u011fimiz sulara kadar ciddi bir mikroplastik kirlili\u011fine neden oluyor. Nitekim az \u00f6nce s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz okyanustaki \u00e7\u00f6p adan\u0131n da %94\u2019\u00fcn\u00fc mikroplastikler olu\u015fturuyor; oysa toplam k\u00fctleleri tonlarca a\u011f\u0131rl\u0131ktaki plasti\u011fin ancak %8\u2019i boyutunda. Peki bizler mikroplastiklerle bu kadar \u00e7evrelenmi\u015fken onlardan ka\u00e7abiliyor muyuz? Tabii ki hay\u0131r. \u00dcstelik buna dair bilgimiz, Viyana T\u0131p \u00dcniversitesi ile Avusturya \u00c7evre Ajans\u0131\u2019ndan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ortak y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc mini bir \u00e7al\u0131\u015fmayla teyit edilmi\u015f durumda. Ekim 2018\u2019de ba\u015flat\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma kapsam\u0131nda Finlandiya, Hollanda, Polonya, Avusturya, \u0130ngiltere, \u0130talya, Rusya ve Japonya\u2019dan sekiz g\u00f6n\u00fcll\u00fcyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f. Ya\u015flar\u0131 33-65 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen, hi\u00e7biri vejeteryan olmayan, hepsi g\u00fcnde ortalama 750 mL suyu pet \u015fi\u015feden t\u00fcketen ve yine hepsi, g\u00f6zlem s\u00fcresi i\u00e7inde plasti\u011fe sar\u0131lm\u0131\u015f g\u0131dalarla temas eden bu sekiz ki\u015finin v\u00fccudunda plastik olup olmad\u0131\u011f\u0131na, \u00e7ok kestirme bir yoldan bak\u0131lm\u0131\u015f: d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131ndan. Sonu\u00e7lar i\u00e7 karart\u0131c\u0131: hepsi pozitif; yani d\u00fcnyan\u0131n sekiz \u00fclkesinden sekiz dene\u011fin v\u00fccuduna, beslenme yoluyla plastik girmi\u015f. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n Avrupa Gastroenteroloji Haftas\u0131 toplat\u0131s\u0131nda sundu\u011fu sonu\u00e7lar bu mikroplastiklerin farkl\u0131 \u00e7e\u015fitlerde olabildi\u011fini, fakat bunlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n hepsinde birden g\u00f6zlendi\u011fini g\u00f6steriyor (polipropilen ile polietilenterepitalat yani PET).<\/span><\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n mimarlar\u0131 benzer bir ara\u015ft\u0131rmay\u0131 daha geni\u015f kapsaml\u0131 olacak \u015fekilde y\u00fcr\u00fctebilmek i\u00e7in gerekli haz\u0131rl\u0131klara \u015fimdiden ba\u015flam\u0131\u015f durumda. Ama\u00e7 \u201cmikroplastikler d\u0131\u015fk\u0131yla at\u0131l\u0131yor mu yoksa dokular\u0131m\u0131za m\u0131 yerle\u015fiyor\u201d sorusuna cevap bulabilmek olacak. \u015eimdilik insanlar \u00fczerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fma yoksa da \u00e7e\u015fitli memelilerde ve deniz canl\u0131lar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olanlar mevcut. En k\u00fc\u00e7\u00fck boydaki partik\u00fcllerin kan dola\u015f\u0131m\u0131na, lenf sistemine ve hatta karaci\u011fere girebildi\u011fini g\u00f6steren bu \u00e7al\u0131\u015fmalardan sonuncusu 2018\u2019de, \u0130ngiltere\u2019deki Plymouth \u00dcniversitesi taraf\u0131ndan, deniz taraklar\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Avrupa mutfa\u011f\u0131n\u0131n sevilen deniz \u00fcr\u00fcnlerinden olan bu canl\u0131, denizlerdekiyle e\u015f miktarda (radyoaktif maddeyle i\u015faretlenmi\u015f) nanoplastik partik\u00fcllere maruz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, ard\u0131ndan yap\u0131lan taramalarda bunlardan milyarlarcas\u0131n\u0131n, sadece birka\u00e7 saat i\u00e7inde hayvan\u0131n dokular\u0131nda birikti\u011fi g\u00f6sterilmi\u015fti. Bu ve benzeri \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n kesin olarak ortaya koydu\u011fu tek ger\u00e7ek canl\u0131lar\u0131n plastikleri yuttu\u011fu de\u011fil; ayn\u0131 zamanda bizim de bu plastikleri yuttu\u011fumuz!<\/span><\/p>\n

Deniz tara\u011f\u0131 yemek ya da yememek<\/b><\/p>\n

Peki, plastik yedi\u011fimiz ya da i\u00e7ti\u011fimiz ger\u00e7e\u011fini kabul ettik diyelim; bunun sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne anlam ifade etti\u011fini biliyor muyuz? Pek say\u0131lmaz\u2026 Avusturyal\u0131 biliminsanlar\u0131n\u0131n yukar\u0131da belirtti\u011fimiz \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 belki bir cevap verebilecek. Fakat \u015fimdiden baz\u0131 tahminler yapmak m\u00fcmk\u00fcn. Amerikan Kimyac\u0131lar Toplulu\u011fu\u2019nun konuyla ilgili yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 4 \u015eubat tarihli rapordan \u00f6\u011frendi\u011fimiz kadar\u0131yla mikroplastikler boy, \u015fekil ve kimyevi i\u00e7erik bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebiliyor. Sa\u011fl\u0131k \u00fczerindeki etkileri de do\u011frudan ilgili plastik hammaddeye de\u011fil, buna eklenen katk\u0131 maddelerine, \u00e7evreden so\u011furdu\u011fu kimyasallara ve y\u00fczeyine tutunan patojen bakterilere ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiyor. \u00d6rne\u011fin polikarbonat yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan katk\u0131 maddelerinden bifenol A hormonal sistem \u00fczerinde zararl\u0131 etkilere sahip. Veya baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda, \u00f6zellikle \u015fehir i\u00e7inde kalan g\u00f6llerdeki mikroplastikler \u00fczerinde <\/span>E. coli<\/span><\/i>, <\/span>Bacillus cereus<\/span><\/i> ya da <\/span>Stenotrophomonas maltophilia<\/span><\/i> gibi insan patojenleri tespit edilmi\u015f. Kan-beyin bariyerini, plasentay\u0131 ve h\u00fccre zar\u0131n\u0131 a\u015fabilen tip ve boyutlardaki mikroplastiklerin baz\u0131 risk gruplar\u0131nda, mesela ba\u011f\u0131rsak bariyeri hasarl\u0131 kimselerde \u00f6zellikle tehlike arz edebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Fakat ne olursa olsun, biliminsanlar\u0131 kapsaml\u0131 klinik \u00e7al\u0131\u015fmalar ve kan\u0131tlar yoklu\u011funda mikroplastikler konusunda spek\u00fclasyon yapmaya yana\u015fm\u0131yor. Sorunun hen\u00fcz \u00e7ok yeni olmas\u0131 da tabloyu \u015fimdilik g\u00f6lgeliyor. \u00d6yle ki daha ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde Avrupa Akademileri Yasal D\u00fczenlemeler i\u00e7in Bilimsel Tavsiye Kurulu, mevcut bilgilerden yola \u00e7\u0131karak mikroplastiklerin \u00e7evre ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zararl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemenin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece deri\u015fimin a\u015f\u0131r\u0131 yo\u011fun oldu\u011fu noktalar\u0131n tehlike arz etti\u011fini raporlad\u0131. <\/span><\/p>\n

Velev ki mikroplastiklerin zararl\u0131 oldu\u011fu, bunca i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f boyuta kar\u015f\u0131l\u0131k, saptanabildi. Filtreler, etkili geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya da plastik kullan\u0131m\u0131n\u0131 azaltmak gibi y\u00f6ntemlerden, plastik yiyen bakterilerin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00fcretimine kadar \u00e7e\u015fitli \u00e7arelere ba\u015fvuraca\u011f\u0131m\u0131z muhakkak. Fakat g\u00fcndelik hayat\u0131m\u0131za bu denli i\u015flemi\u015f, \u00f6yle ki belki de h\u00fccrelerimizin par\u00e7as\u0131 haline gelmi\u015f plastiklerden ger\u00e7ek anlamda kurtulabilecek miyiz, ya\u015fam tarz\u0131m\u0131z\u0131, t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 ve hatta \u00fcretim bi\u00e7imlerini de\u011fi\u015ftirebilecek miyiz, \u015f\u00fcpheli. \u015eimdilik, biliminsanlar\u0131n\u0131n tavsiyesini dinleyelim: deniz tara\u011f\u0131 yemeye devam edelim.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Kaynak
\n<\/b>1) Alex Scott, \u201cThe pervasiveness of microplastics\u201d, <\/span>C&EN: Chemical Engineering News<\/span><\/i>, cilt 97, say\u0131 5 (4 \u015eubat 2019).
\n<\/span>2) Schwabl P. ve ark., \u201cAssessment of microplastic concentrations in human stool\u201d, United European Gastroenterology Week; http:\/\/www.umweltbundesamt.at\/fileadmin\/site\/presse\/news_2018\/UEG_Week_2018_-_Philipp_Schwabl_Microplastics_Web.pdf<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l \u00f6nceydi. ABD\u2019nin California eyaleti ile Hawaii Adalar\u0131 aras\u0131nda, B\u00fcy\u00fck Okyanus\u2019un y\u00fczeyinde, 1,6 milyon km2\u2019lik bir alana yay\u0131lm\u0131\u015f halde y\u00fczen B\u00fcy\u00fck Pasifik \u00c7\u00f6p Girdab\u0131\u2019yla ilgili yaz\u0131lar ve foto\u011fraflar haber sitelerine yans\u0131m\u0131\u015f, hepimizi deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130ki Teksas eyaleti b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki bu y\u0131\u011f\u0131n tahminlere g\u00f6re 45 ila 129 ton plastik i\u00e7eriyordu. \u015eimdilerde bu devasa plastik adan\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":32400,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21,217],"tags":[4553,4554,4555],"class_list":["post-32403","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-cevre-bilimleri","tag-buyuk-pasifik-cop-girdabi","tag-mikroplastikler","tag-plastik-kirliligi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t