{"id":32412,"date":"2019-02-14T01:00:28","date_gmt":"2019-02-13T22:00:28","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=32412"},"modified":"2019-02-19T19:22:04","modified_gmt":"2019-02-19T16:22:04","slug":"evrenle-soylesiler-18-bir-demir-atomuyla-soylesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/02\/14\/evrenle-soylesiler-18-bir-demir-atomuyla-soylesi","title":{"rendered":"\u00a0Evrenle s\u00f6yle\u015filer 18: Bir demir atomuyla s\u00f6yle\u015fi"},"content":{"rendered":"

\u00c7eviren: Nal\u00e2n Mahsereci \u00c7\u0131nar<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Demir atomu s\u00fcpernova k\u00f6kenini, d\u00fcnyaya nas\u0131l geldi\u011fini ve toprak y\u00fczeyine erozyonla nas\u0131l \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yor. \u0130lk d\u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f demir \u00fcretimine kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, insan bedeninde oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc ve modern y\u00fcksek dayan\u0131ml\u0131 \u00e7elik i\u00e7ine dahil olmas\u0131n\u0131 anlat\u0131yor.<\/em><\/p>\n

\u00a0– Burada bulunabilmek i\u00e7in uzun bir yol kat etmeniz gerekti\u011fini anl\u0131yorum.<\/strong><\/em><\/p>\n

– Evet, olduk\u00e7a k\u00fctleli bir y\u0131ld\u0131zda yakla\u015f\u0131k 10 milyar y\u0131l \u00f6nce \u015fekillendim ve y\u0131ld\u0131z\u0131n s\u00fcpernova patlamas\u0131ndan sonra uzaya f\u0131rlat\u0131ld\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Olduk\u00e7a s\u0131k\u0131c\u0131 bir yolculuk oldu\u011funu varsay\u0131yorum. Karbon atomu demi\u015fti ki, \u201cSonralar\u0131 binlerce, milyonlarca ve milyarlarca y\u0131l bir g\u00fcn gibi ge\u00e7ti ve bir kez daha kendimi can s\u0131k\u0131c\u0131 bir monotonlu\u011fun i\u00e7inde buldum. Evimden, en yak\u0131n kom\u015fular\u0131m hidrojen atomlar\u0131yla ileti\u015fim kuramayacak kadar \u00e7ok uzakta, \u00f6nceki s\u0131cak \u00e7evremin tamamen z\u0131tt\u0131 olan so\u011fuk, kasvetli bir bo\u015fluktayd\u0131m.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

– Hay\u0131r, hi\u00e7 de de\u011fil; benim harika bir yolculu\u011fum oldu.<\/p>\n

\u00a0– Bize yolculu\u011funuzu anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Elektronlar\u0131ma zorlukla inanabilece\u011fim kadar h\u0131zla uzay\u0131n i\u00e7inde zumland\u0131m, ama bunun her milenyumundan ho\u015fland\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Neler g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evren o g\u00fcnlerde epey farkl\u0131 bir yerdi, galaksiler daha k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc, y\u0131ld\u0131zlar daha parlakt\u0131, havalar daha temizdi ve birli\u011fi, beraberli\u011fi daha iyi hissederdik.<\/p>\n

\u00a0– Hava temizdi derken\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet, s\u00f6z\u00fcn geli\u015fi. Evren daha gen\u00e7ti ve maddenin \u00e7o\u011fu galaksiler i\u00e7inde birlikte i\u00e7 i\u00e7e d\u00fczenlenmi\u015fken, \u00e7ok fazla s\u00fcpernova olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131, yani galaksiler aras\u0131 madde daha azd\u0131.<\/p>\n

\u00a0– Anlad\u0131m. \u201cBirli\u011fin, beraberli\u011fin hissedilmesi\u201d dediniz, bunun nedeni Evren\u2019in bu kadar geni\u015flememi\u015f olmas\u0131 m\u0131yd\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet. Y\u0131llar ge\u00e7erken, \u00e7o\u011funu anlayamayaca\u011f\u0131m \u00e7ok say\u0131da harika manzara g\u00f6rd\u00fcm. Kara nesneler kalp at\u0131\u015f\u0131 gibi d\u00fczenli ger\u00e7ek bir darbe enerjisi i\u00e7in \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcler; y\u0131ld\u0131zlar hi\u00e7bir yerde g\u00f6r\u00fclmeyen e\u015flik\u00e7ilerinin civar\u0131nda \u00e7\u0131ld\u0131rm\u0131\u015f gibi f\u0131r\u0131l f\u0131r\u0131l d\u00f6n\u00fcyorlard\u0131; u\u00e7suz bucaks\u0131z hidrojen bulutlar\u0131 \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn komplocu f\u0131s\u0131lda\u015fmalar\u0131yla doldu ve ba\u015fkald\u0131ran madde k\u00fclte\u00e7ekimsel zincirlerinden kurtuldu. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm her \u015feye hayrand\u0131m, ama sonra j\u00fcbile g\u00fcnlerimin yakla\u015fmakta oldu\u011fundan korktum.<\/p>\n

\u00a0– Ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Yaln\u0131zca a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bir milyon y\u0131l sonra, bir galaksinin merkezine do\u011fru y\u00f6neldi\u011fimi fark ettim. Zaten beni kalbine do\u011fru g\u00f6t\u00fcren yumu\u015fak bir \u00e7ekimi hissetmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bunun m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordum, fakat durum daha k\u00f6t\u00fc g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131 ve korkak tavr\u0131m\u0131 a\u015famad\u0131m. Galaksiye yak\u0131nla\u015fm\u0131\u015f ve ger\u00e7ekten h\u0131zlanmaya ba\u015flam\u0131\u015fken, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan biraz emdim ve iki elektron kaybettim.<\/p>\n

\u00a0– Yani pozitif iyon haline mi geldiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet, fakat i\u015fe bak\u0131n ki, beni korudular.<\/p>\n

\u00a0– Nas\u0131l?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Pek\u00e2l\u00e2, iyonize hale gelir gelmez, beni galaksiden uzakla\u015ft\u0131ran, d\u00f6nmeye zorlayan yan bir kuvvet hissetim. Bunu fark etmeden \u00f6nce, galaksinin y\u00f6r\u00fcngesinde d\u00f6n\u00fcyordum ve onun g\u00f6rkeminden ho\u015flanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Sizi \u00e7evresinde d\u00f6nd\u00fcren \u015fey neydi?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Galaksinin manyetik bir alan\u0131 vard\u0131 ve manyetik kuvvet beni bir s\u00fcreli\u011fine y\u00f6r\u00fcngede tuttu.<\/p>\n

\u00a0– Devam\u0131nda ne oldu? <\/em><\/strong><\/p>\n

– Geli\u015fini hi\u00e7 g\u00f6rmedi\u011fim bir ba\u015fka atomla \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131m, iki elektronumu yeniden geri kazand\u0131m ve sepetlendim. N\u00f6tr hale gelir gelmez, manyetik alan\u0131 hissedemez oldum, fakat bana eklenen h\u0131z beni galaksinin tutabilece\u011finden h\u0131zl\u0131 yapt\u0131, b\u00f6ylece yeni bir y\u00f6ne do\u011fru yola koyuldum, Evren boyunca g\u00f6\u00e7\u00fcm\u00fc s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcm.<\/p>\n

\u00a0– Yolculu\u011funuz heyecan verici g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/em><\/strong><\/p>\n

– Birka\u00e7 di\u011fer f\u0131rt\u0131na boyunca gemim yolculu\u011funu s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc, fakat sonunda durgun denizler buldum. Bu r\u00fczg\u00e2r\u0131 yitirdi\u011fimi fark etti\u011fim s\u0131ralarda oldu.<\/p>\n

\u00a0– Ne demek istiyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Yava\u015fl\u0131yordum.<\/p>\n

\u00a0– Uzaydaki yolculu\u011funuzda m\u0131 yava\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 s\u00f6ylemek istiyorsunuz\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bana etkiyen hi\u00e7bir kuvvet olmasayd\u0131, as\u0131l h\u0131z\u0131mla sonsuza kadar gidebilirdim. Bununla birlikte, arada s\u0131rada, di\u011fer atomlar ve toz zerrecikleri gibi ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u015feylerle \u00e7arp\u0131\u015f\u0131yordum ve onlar beni yava\u015flat\u0131yordu. Bir s\u00fcre sonra bunun nedeninin, yeterli miktarda par\u00e7ac\u0131k ve hidrojenin do\u011fum dans\u0131yla birlikte bi\u00e7imlenmek i\u00e7in toplanmalar\u0131 oldu\u011funu fark ettim.<\/p>\n

\u00a0– Karbon atomunun anlatt\u0131\u011f\u0131 G\u00fcne\u015f Sistemimizin do\u011fumuna m\u0131 g\u00f6nderme yap\u0131yorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet, karbon atomunun b\u00fct\u00fcn bunlar hakk\u0131nda ilgin\u00e7 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 vard\u0131. \u015eansl\u0131yd\u0131m, d\u00fcnyan\u0131z bi\u00e7imlenir ve yeniden bi\u00e7imlenirken, y\u00fczeyin \u00e7ok yak\u0131n\u0131n\u0131 boylad\u0131m, ama bunu bilmiyordum. Karbon atomunuzun neden b\u00f6yle s\u00f6yledi\u011fini anl\u0131yorum. \u201cKa\u015fla g\u00f6z aras\u0131nda kat\u0131 bir demir ve mineral k\u00fcresinin i\u00e7erisine g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcm. Her y\u00f6ne itilip kak\u0131lan, sonsuzluktan ba\u015fka gidecek bir yerin olmad\u0131\u011f\u0131, korkun\u00e7 bir karanl\u0131k i\u00e7ine hapsolmu\u015f ve zaman alg\u0131m\u0131 t\u00fcmden yitirmi\u015f durumdayd\u0131m.\u201d<\/p>\n

\u00a0– Evet, an\u0131ms\u0131yorum.<\/em><\/strong><\/p>\n

– \u015eimdi bunun \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, karanl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ine karbon atomundan \u00e7ok daha uzun bir d\u00f6nem i\u00e7in f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131m. Gene de, bir zaman sonra, \u0131\u015f\u0131k aral\u0131klardan s\u0131zd\u0131, orta\u00e7a\u011f \u00e7at\u0131s\u0131ndan yol bulan su gibi. I\u015f\u0131kla etkile\u015fmeyeli \u00e7ok uzun zaman olmu\u015ftu, kurallar\u0131 g\u00fc\u00e7bela an\u0131msayabiliyordum, ama oyuna geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in \u00e7ok ho\u015fnuttum ve yeralt\u0131ndaki ge\u00e7ici konaklamam, sonuna yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u00a0– Ne oldu? <\/em><\/strong><\/p>\n

– \u00c7ukur kazan bir arkeolog gibi, r\u00fczg\u00e2r\u0131n ve suyun g\u00fc\u00e7l\u00fc elleriyle birlikte zaman\u0131n narin parmaklar\u0131 da kuvvetlere kat\u0131ld\u0131, toprak engelini titizlikle seyrelttiler ve sonunda harika ama bir o kadar da zararl\u0131 g\u00fcn y\u00fcz\u00fcn\u00fcze \u00e7\u0131kt\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Y\u00fczeye erozyonla geldi\u011finizi mi s\u00f6ylemek istiyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bunu ba\u015fka \u015fekilde s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n

\u00a0– Zararl\u0131 olan k\u0131s\u0131m?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Oksijen. Bu konudaki fikrinizi biliyorum, ama bizim i\u00e7in oksijen parazit gibidir. Kavrar, asla gitmez, sizi ayr\u0131 d\u00fc\u015fene kadar y\u0131prat\u0131r.<\/p>\n

\u00a0– Pastan m\u0131 s\u00f6z ediyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bunu ba\u015fka \u015fekilde s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n

– Bizim en ya\u015famsal elementimiz sizin cezan\u0131z…<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet, ama maceran\u0131n b\u00fct\u00fcn yeni elemanlar\u0131 haz\u0131rda bekliyordu. B\u00fct\u00fcn olan bitenden farkl\u0131 bir bi\u00e7imde, y\u0131ld\u0131zlar boyunca g\u00f6\u00e7\u00fcm\u00fcn tan\u0131\u011f\u0131yd\u0131m, asla ku\u015fkulanmad\u0131\u011f\u0131m bir yolla dahil oldum.<\/p>\n

\u00a0– Neye dahil oldunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Siz adland\u0131r\u0131n.<\/p>\n

\u00a0– Bana biraz ipucu verebilecek misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>An\u0131msad\u0131\u011f\u0131m ilk \u015fey, bizden \u00e7ok miktarda bir disk i\u00e7inde d\u00f6v\u00fclmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131, sonra merkezimizde bir delik a\u00e7\u0131ld\u0131; hayvan derisinden bir sicim bu delikten ge\u00e7irildi ve atalar\u0131n\u0131zdan birinin boyun \u00e7evresine as\u0131ld\u0131k. Onlar bizi kutsalla\u015ft\u0131rd\u0131lar. Onlar\u0131 koruyaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve onlar\u0131n g\u00f6kleri ve yeri anlamalar\u0131na yard\u0131m edece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler.<\/p>\n

– Bir gerdanl\u0131k i\u00e7in mi \u00fcretildiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet ve onlar\u0131 anlamaya ba\u015flam\u0131\u015fken, onlar da beni anlamaya ba\u015flad\u0131lar. B\u00fct\u00fcn varolu\u015fumun en mutlu d\u00f6nemlerinden biriydi.<\/p>\n

\u00a0– Sonra ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n

– T\u00fcr\u00fcn\u00fcz\u00fcn bir ba\u015fka y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcm. Zamanla, insan beni kan d\u00f6kmek i\u00e7in tutmaya ba\u015flad\u0131. Bana ac\u0131 ve deh\u015fet veren olaylar k\u0131smen benim y\u00fcz\u00fcmden ba\u015f\u0131ma geliyor.<\/p>\n

\u00a0– Neden sizin y\u00fcz\u00fcn\u00fczden?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bu harika insanlar demiri sevdi, onu m\u00fccevherlerinde, yiyecek kaplar\u0131nda, basit tar\u0131m ara\u00e7lar\u0131nda kulland\u0131lar. Demir \u00c7a\u011f\u0131n\u0131n do\u011fu\u015f g\u00fcnlerindeydik, \u015fafakt\u0131, ama g\u00fcne\u015f bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00fczerinde batmak \u00fczereydi. \u00c7ok ge\u00e7meden demirin bronzdan daha sert oldu\u011funu fark ettiniz ve ben ve di\u011ferleri yumu\u015fak ve k\u0131rm\u0131z\u0131 kora d\u00f6n\u00fc\u015fene kadar ilkel f\u0131r\u0131nlara f\u0131rlat\u0131ld\u0131k. Sa\u011flam bir bi\u00e7im i\u00e7inde \u00e7eki\u00e7lerle i\u015flenirken, \u0131s\u0131m gibi ne\u015fem de dibe vurmu\u015ftu.<\/p>\n

\u00a0– Ne oluyordu?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bir ba\u015fka ziynet e\u015fyas\u0131 olmay\u0131 ummu\u015ftum ya da bir tabak, hatta saban; ama ya\u015fam\u0131 koruyacak bir \u00f6zelli\u011fim olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n

\u00a0– Size ne olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bir k\u0131l\u0131ca d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fcm. B\u00fct\u00fcn varolu\u015fumu \u201csonsuzluktan ba\u015fka gidecek hi\u00e7bir yer olmayan, b\u00fct\u00fcn y\u00f6nlerden itilip \u00e7ekildi\u011fim, korkun\u00e7 siyahl\u0131k i\u00e7inde\u201d ge\u00e7irmeyi, bu d\u00f6nem boyunca yapt\u0131klar\u0131ma ye\u011flerdim. Oh, demir! Ne g\u00fczel, demir!<\/p>\n

\u00a0– Ge\u00e7mi\u015fte baz\u0131 \u015fiddet zamanlar\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z do\u011fru\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

– Ge\u00e7mi\u015fte mi? G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kadar\u0131yla, her y\u00fczy\u0131lda bir daha k\u00f6t\u00fcye gitti\u011finizi s\u00f6yleyebilirim ve bu 25 y\u00fczy\u0131ld\u0131r b\u00f6yle.<\/p>\n

\u00a0– \u00d6z\u00fcr dilerim.<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet, biliyorum. Her neyse, ironi (1) benimle artm\u0131\u015ft\u0131r. Sonunda oksijen bizi olumsuz olarak etkiledi ve kurtard\u0131. Bir zamanlar\u0131n korkun\u00e7 ganimeti olan k\u0131l\u0131\u00e7, pasland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lamad\u0131. Bir\u00e7ok demir atomu, oksijenle zor yoluyla evlili\u011fe maruz kalmas\u0131na ra\u011fmen, korkun\u00e7 pasl\u0131 aletleri g\u00f6rmekten son derece ho\u015fnut olur.<\/p>\n

\u00a0– Ba\u015f\u0131n\u0131za sonra neler geldi?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Kendimi zemine oturmu\u015f buldum, g\u00fcnlerimin say\u0131l\u0131 oldu\u011funu biliyordum. Su, n\u00f6trino ak\u0131nt\u0131s\u0131 gibi \u00fczerimden ak\u0131p ge\u00e7ti, fakat su n\u00f6trinodan farkl\u0131 olarak oksijen kaplamay\u0131 sever ve ben bir demiroksit molek\u00fcl\u00fc haline geldim.<\/p>\n

\u00a0– \u00c7ok k\u00f6t\u00fc.<\/em><\/strong><\/p>\n

– Pek\u00e2l\u00e2, burada b\u00fcy\u00fck bir ironi var. B\u00fct\u00fcn ya\u015fam\u0131m\u0131 bu kaderden korkarak harcad\u0131ktan sonra, molek\u00fcler ya\u015fam\u0131 daha konforlu buldum. Bunun bir t\u00fcr ironik anlamda emeklilik oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Farkl\u0131 ko\u015fullarda olmak size keyif verebiliyor.<\/em><\/strong><\/p>\n

– Hepsi veriyor, korkun\u00e7 \u00f6l\u00fcme arac\u0131 olmak d\u0131\u015f\u0131nda.<\/p>\n

\u00a0– Sonra ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Sizin topra\u011f\u0131n \u00fcst\u00fc dedi\u011finiz, gezegeninizin y\u00fczeyini boylad\u0131m. Tohumlar\u0131n\u0131z\u0131 topra\u011fa ekmenizi ve ekini toplaman\u0131z\u0131 seyrettim. D\u00fcnyan\u0131n sars\u0131l\u0131\u015flar\u0131n\u0131 hissetim ve sizin gezegeninizin \u00fcretece\u011fini sand\u0131\u011f\u0131mdan daha \u015fiddetli f\u0131rt\u0131nalara tan\u0131kl\u0131k ettim. Yollar\u0131n yap\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve lanet olas\u0131 binalar\u0131n dikili\u015fini g\u00f6rd\u00fcm, ya\u015fam\u0131n geli\u015fini ve ya\u015fam\u0131n gidi\u015fini g\u00f6rd\u00fcm. Derken emeklili\u011fimde g\u00f6reve \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Ispanak gibi ye\u015fil ve yapraks\u0131 bir \u015feyler taraf\u0131ndan emildim ve gen\u00e7 bir kad\u0131n\u0131n yeme\u011fi oldum.<\/p>\n

\u00a0– Sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmak i\u00e7in sizden eser miktar\u0131 almaya gereksinimimiz var, evet.<\/em><\/strong><\/p>\n

– Eser miktar? Sizin bedeninizde, Evren\u2019deki y\u0131ld\u0131z miktar\u0131ndan \u00e7ok daha fazla demir var.<\/p>\n

\u00a0– Bu pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/em><\/strong><\/p>\n

– Yeterince sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsunuz, i\u00e7inizde, olas\u0131l\u0131kla yakla\u015f\u0131k 5 x 1022<\/sup> demir atomu var, belki daha fazlas\u0131. Bu Evren\u2019deki y\u0131ld\u0131z say\u0131s\u0131ndan daha fazla olabilir, belki de de\u011fildir, ama yak\u0131nd\u0131r. Yeri gelmi\u015fken, size sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmaktan \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 sa\u011flar\u0131z, bizsiz ya\u015fayamazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n

\u00a0– Evet, bizim i\u00e7in temel element oldu\u011funuzun fark\u0131nday\u0131m. Bedenin i\u00e7inde olmak neye benziyor?<\/em><\/strong><\/p>\n

– \u0130lk\u00f6nce, hidroklorik asit taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131m ve oksijen atomlar\u0131mdan birini kaybettim, geride yaln\u0131zca ikisi kald\u0131. Ard\u0131ndan seri \u00fcretim hatt\u0131na kat\u0131ld\u0131k.<\/p>\n

\u00a0– Seri \u00fcretim hatt\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Nas\u0131l hissedilirse \u00f6yledir. Ben bir hemoglobin molek\u00fcl\u00fc ile ba\u011fland\u0131m, ci\u011ferlerden dokulara oksijen ta\u015f\u0131d\u0131m ve karbondioksit ci\u011ferlere geri d\u00f6nd\u00fc. Uzun ceza d\u00f6nemim i\u00e7in bir taksi haline gelmi\u015ftim, art\u0131k sizin m\u00fcttefikinizdim. \u0130ronik de\u011fil mi? Burada ilgin\u00e7 birka\u00e7 etkinlik vard\u0131, daha \u00f6nce d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmden \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k a\u015famalarm\u0131\u015f; i\u015f benim fark etti\u011fimden \u00e7ok daha zormu\u015f.<\/p>\n

\u00a0– Zor bir i\u015f olarak bu ula\u015ft\u0131rma i\u015fini mi buldunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Korla\u015fmak i\u00e7in ate\u015fe tutulmak istiyorsan\u0131z, ilk \u00f6nce k\u00f6m\u00fcr\u00fc k\u00fcremeniz gerekir.<\/p>\n

\u00a0– Onsuz ya\u015fayamayaca\u011f\u0131m\u0131z element olan demirin, uzak bir b\u00f6lgede, uzak bir ge\u00e7mi\u015fte bir dizi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 birle\u015fmenin i\u00e7inde \u015fekillenmi\u015f olmas\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fcleyici buluyorum, deyim yerindeyse, en \u015fiddetli kozmik patlamalar\u0131m\u0131zdan biri olarak uzay i\u00e7ine f\u0131rlat\u0131lmas\u0131n\u0131\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

– Ama\u00e7l\u0131 bir gerid\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm.<\/p>\n

\u00a0– Sonra?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Karbon atomunuzun g\u00f6ndermesini hat\u0131rl\u0131yorum, \u201cfel\u00e7 edici b\u00fcy\u00fck bir h\u00fcz\u00fcn\u201d. Bu harika etkinlikten birka\u00e7 ay sonra, ben de bunu hissettim ve bedenden ayr\u0131larak tekrar topra\u011f\u0131 boylad\u0131m. Hayat\u0131m\u0131n tad\u0131na sahip oldu\u011fumu hissetmi\u015ftim ve \u015fimdi cans\u0131zl\u0131\u011fa mahk\u00fbmdum, ama hata yapt\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Ne oldu size?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Toprakta bir ya da iki nesil harcad\u0131m, ama y\u00fczy\u0131llar ge\u00e7erken kendimi y\u0131\u011f\u0131nla konu\u011fu olan bir reenkarnasyon \u00e7evriminde buldum. Bir galaktik aylaktan hayat dolu gayretli emek\u00e7iye, ge\u00e7irmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131m b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimleri yans\u0131tt\u0131m.<\/p>\n

– Anl\u0131yorum ve sonra ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bir noktada temizlendim ve eski m\u00fcttefiklerimin kuvvetlerine kat\u0131ld\u0131m ve \u00e7evrime yeniden d\u00f6nmeden \u00f6nce bir potada eritildim. O zamanlar Magna Carta yeni imzalan\u0131yordu, ben bir fare kapan\u0131 i\u00e7ine yerle\u015ftiriliyorken Magna Carta y\u00fcz mil uzakta bile de\u011fildi.<\/p>\n

\u00a0– Bir fare kapan\u0131? 800 y\u0131l \u00f6nce var oldu\u011funu bilmiyordum.<\/em><\/strong><\/p>\n

– Benim i\u00e7in \u015fanst\u0131, kapan k\u00f6t\u00fc \u00fcretilmi\u015fti, ya da belki orta\u00e7a\u011f fareleri ak\u0131ll\u0131yd\u0131; her neyse, onun sefil yakalama oran\u0131 beni eritme potas\u0131na geri g\u00f6nderdi. Uzun bir \u015feyin i\u00e7inde bi\u00e7imlendirildim, e\u011fildim ve me\u015feden kal\u0131n bir kap\u0131n\u0131n d\u0131\u015f y\u00fczeyine eklendim.<\/p>\n

\u00a0– Kap\u0131 tokma\u011f\u0131 m\u0131 oldunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet, pek \u00e7ok elin g\u00fcc\u00fcn\u00fc hissetim, ailelerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fctmesini seyrettim; do\u011fumun ne\u015fesini ve \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00e7aresiz \u0131st\u0131rab\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Orada \u00e7ok mutluydum ama ilerlemenin end\u00fcstriyel parmaklar\u0131 uzand\u0131 ve kapt\u0131 beni yeniden.<\/p>\n

\u00a0– Ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Maden eritme oca\u011f\u0131 icat edildi. Bununla, ilk kez, ger\u00e7ekten erimi\u015f demir yapabildiniz ve art\u0131k beni \u00e7ok say\u0131da farkl\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k bi\u00e7imler i\u00e7inde olmaya zorlayabiliyordunuz. 1500\u2019lerde, Avrupa her y\u0131l 50.000 tonun \u00fczerinde demir ve \u00e7elik \u00fcretiyordu.<\/p>\n

\u00a0– Ve siz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Ben ilkel bir kilit mekanizmas\u0131n\u0131n i\u00e7ini boylad\u0131m ve yaln\u0131zca sizin t\u00fcr\u00fcn\u00fcz\u00fcn \u00fcretebilece\u011fi bir dizi ba\u015fka belan\u0131n orta\u011f\u0131 olmaya zorland\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Neydi bunlar?<\/em><\/strong><\/p>\n

– \u00c7o\u011funlukla alt\u0131n olan baz\u0131 metal paralar, elmas formundaki karbon ve sizin deyiminizle baz\u0131 pahal\u0131 mineraller i\u00e7eren bir kutunun kilitlenmesine yard\u0131m ettim. Bu kutuya a\u00e7g\u00f6zl\u00fcce sahip olmak isteniyordu; nesiller boyunca ara ara, u\u011fruna insanlar\u0131n \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc m\u00fccadeleler yap\u0131ld\u0131, komplolar kuruldu. Benim kafam\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran kutunun i\u00e7indekilerin asla kullan\u0131lmamas\u0131 ve g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na hemen hemen hi\u00e7 \u00e7\u0131kmamas\u0131yd\u0131; buna ra\u011fmen, d\u00fcnyada \u00e7ekilen \u0131st\u0131raplar, bunlar\u0131n m\u00fclkiyet umudu \u00fczerinde y\u00fckseliyor.<\/p>\n

– Tek bir atomun ya\u015fayabilece\u011fi heyecandan \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 nasiplenmi\u015fsiniz.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Daha fazlas\u0131 var. Bir s\u00fcre sonra \u0130spanya\u2019y\u0131 boylad\u0131m ve mutlulu\u011fun ne oldu\u011funu bilmezden \u00f6nce, Yeni D\u00fcnya\u2019ya do\u011fru yelken a\u00e7an bir tekneye y\u00fcklenmi\u015ftim.<\/p>\n

– \u0130lk k\u00e2\u015fifler, Kuzey ve G\u00fcney Amerika yerlileriyle birlikte bazen incik boncuk ticareti de yaparlard\u0131.\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n

– Asl\u0131nda, ben hi\u00e7 yapmad\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Tekne, bir yerin yak\u0131n\u0131nda \u00e7apas\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131ya sald\u0131, Kuzey Carolina oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Gelgit kesildi, tekne dibe vurdu, teknenin omurgas\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybetti ve on iki saat sonra sadece bal\u0131klar teknenin karaya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyordu.<\/p>\n

\u00a0– Tekne batt\u0131 m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Dibi boylamaktan daha fazlas\u0131 oldu. Par\u00e7alar\u0131na ayr\u0131ld\u0131 ve geride, bu \u00f6l\u00fcmc\u00fcl g\u00f6revin son izleri olarak da\u011f\u0131lm\u0131\u015f par\u00e7alar kald\u0131.<\/p>\n

\u00a0– Yani siz de dibe mi batt\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Batma kelimesini kullanmayaca\u011f\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc ilk zamanlar bundan ho\u015flanm\u0131\u015ft\u0131m. Bununla birlikte, deniz suyu kaplamalar\u0131m\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rd\u0131, gelece\u011fimden bir par\u00e7a kayg\u0131lanmaya ba\u015flad\u0131m, fakat bir kez daha imdad\u0131ma yeti\u015ftiniz.<\/p>\n

\u00a0– Nas\u0131l?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bir bal\u0131k\u00e7\u0131 teknesi, a\u011f\u0131yla \u00e7ekti beni. Ben a\u011f\u0131n i\u00e7inde gev\u015fek gev\u015fek sallan\u0131rken mente\u015feler koptu, par\u0131ldayan sular i\u00e7inde yol al\u0131rken y\u0131pranm\u0131\u015f sand\u0131k a\u011fla birlikte hareket etmeye devam etti ve i\u00e7indekileri yava\u015f\u00e7a b\u0131rakt\u0131; denizin dibinde hi\u00e7bir yeri i\u015faret etmeyen dev bir parma\u011fa benzeyen m\u00fccevher yolunu olu\u015fturarak\u2026<\/p>\n

– Bal\u0131k\u00e7\u0131 sizi tuttu mu?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Hay\u0131r, a\u011f i\u00e7inde ke\u015ffedildi\u011fimde, halkalar\u0131m\u0131n ger\u00e7ekten neden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair bir iki s\u00f6z duydum ve h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde gerid\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm kutusunun i\u00e7ine f\u0131rlat\u0131ld\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Maden eritme oca\u011f\u0131na geri mi d\u00f6nd\u00fcn\u00fcz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Kendimi Pennsylvania\u2019da bir \u00e7elik fabrikas\u0131nda buldum. Daha \u00f6nce hi\u00e7 bu kadar \u0131s\u0131t\u0131lmam\u0131\u015f ve rafine edilmemi\u015ftim; do\u011fru miktarda karbonla demlendirme y\u00f6nteminizle rafine edildim, y\u00fcksek d\u00fczeyli bir \u00e7elik haline geldim ve cerrah ne\u015fteri olarak kullan\u0131lmaya ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Bu harika, bir k\u0131l\u0131\u00e7taki umutsuzluk g\u00fcnlerinizden ya\u015fam kurtarman\u0131n moral veren g\u00fcnlerine\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

– Herhangi bir ya\u015fam\u0131 kurtarmad\u0131k, \u00e7ok yiyen insanlar\u0131n ya\u011flar\u0131n\u0131 kesti\u011fimiz Kaliforniya\u2019y\u0131 boylad\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Aah.<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bu durum uzun s\u00fcrmedi; hukuk\u00e7ular\u0131n\u0131z cerrahlar\u0131n\u0131zdan daha keskin ara\u00e7lara sahip.<\/p>\n

\u00a0– Ne demek istiyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Benim cerrah yanl\u0131\u015f y\u00fcz \u00fczerinde i\u011fren\u00e7 yara izleri b\u0131rakt\u0131; \u00e7ok pahal\u0131 bir dava kaybetti ve bu onun aletlerini kaybetmesine neden oldu. S\u00f6yle\u015filerinizi duydu\u011fumda, buraya en k\u0131sa s\u00fcrede gelmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

\u00a0– Durdu\u011funuz i\u00e7in te\u015fekk\u00fcrler, herhangi bir gelecek plan\u0131n\u0131z var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet, New Jersey\u2019de, benimle birlikte bak\u0131r, selenyum, \u00e7inko ve di\u011fer elementlere gereksinim oldu\u011fu s\u00f6ylentileri var. Plan\u0131m bir \u00e7ift oksijen yakalay\u0131p m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca h\u0131zla ayr\u0131lmak.<\/p>\n

\u00a0– Neler olacak?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bir vitamin hap\u0131 \u00fcreticisinin, \u00fcr\u00fcn\u00fcne tamamlay\u0131c\u0131 olarak daha \u00e7ok mineral koymak plan\u0131 var. Yol boyunca rastlayaca\u011f\u0131n\u0131z f\u0131rsatlar as\u0131l yerlerden ba\u015fka alanlarda kullan\u0131lman\u0131z\u0131 sa\u011flar, ama hayatta bir amac\u0131n olmas\u0131 iyi bir \u015feydir.<\/p>\n

\u00a0– Kat\u0131l\u0131yorum. Yolculu\u011funuzda size iyi \u015fanslar. <\/em><\/strong><\/p>\n

– Te\u015fekk\u00fcrler, size de.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7N:<\/strong> Yazar, metin boyunca \u201cirony\u201d kelimesinin sesde\u015f olan iki ayr\u0131 anlam\u0131ndan da yararlan\u0131yor; hem \u201calayc\u0131l\u0131\u011fa\u201d ve hem de \u201cdemirimsili\u011fe\u201d birlikte g\u00f6nderme de bulunuyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c7eviren: Nal\u00e2n Mahsereci \u00c7\u0131nar   Demir atomu s\u00fcpernova k\u00f6kenini, d\u00fcnyaya nas\u0131l geldi\u011fini ve toprak y\u00fczeyine erozyonla nas\u0131l \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yor. \u0130lk d\u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f demir \u00fcretimine kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, insan bedeninde oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc ve modern y\u00fcksek dayan\u0131ml\u0131 \u00e7elik i\u00e7ine dahil olmas\u0131n\u0131 anlat\u0131yor. \u00a0– Burada bulunabilmek i\u00e7in uzun bir yol kat etmeniz gerekti\u011fini anl\u0131yorum. – Evet, olduk\u00e7a k\u00fctleli bir y\u0131ld\u0131zda yakla\u015f\u0131k […]<\/p>\n","protected":false},"author":412,"featured_media":32413,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,2317,26],"tags":[4556,297],"class_list":["post-32412","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-evrenle-soylesiler","category-fizik","tag-element-fabrikasi","tag-gunes-sistemi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t