{"id":32558,"date":"2019-02-20T01:09:10","date_gmt":"2019-02-19T22:09:10","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=32558"},"modified":"2019-02-20T16:50:50","modified_gmt":"2019-02-20T13:50:50","slug":"et-yiyen-usta-avcilar-miydik-ilik-pesinde-kosan-zayif-lesciller-mi-ikincisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/02\/20\/et-yiyen-usta-avcilar-miydik-ilik-pesinde-kosan-zayif-lesciller-mi-ikincisi","title":{"rendered":"Et yiyen usta avc\u0131lar m\u0131yd\u0131k ilik pe\u015finde ko\u015fan zay\u0131f le\u015f\u00e7iller mi? \u0130kincisi"},"content":{"rendered":"

Stanley Kubrick\u2019in sinema tarihine ge\u00e7en k\u00fclt bilimkurgu filmi <\/span>2001: Bir Uzay Destan\u0131<\/span><\/i>\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f sahnesini bilen bilir: Tarih \u00f6ncesi bir zamanda modern insan\u0131n atalar\u0131 olmaya aday bir grup insans\u0131 maymun \u00e7orak, ta\u015fl\u0131k bir arazide yerleri e\u015felemektedir. G\u00fcn\u00fcn birinde i\u00e7lerinden biri \u00fczerinde hi\u00e7 et kalmam\u0131\u015f bir hayvan iskeletenin \u00f6n\u00fcnde umutsuzca durmaktayken bir ayd\u0131nlanma ya\u015far. Eline ald\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck kemikle di\u011fer kemiklere vurmaya ba\u015flar. Bunlar\u0131n k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck\u00e7e heyecanlan\u0131r ve darbelerinin \u015fiddetini art\u0131r\u0131r. Bir yandan da iskeletin sahibi hayvan\u0131n topra\u011fa d\u00fc\u015f\u00fc\u015f an\u0131 g\u00f6z\u00fcnde canlan\u0131r. Kendisi insanl\u0131k tarihinin alet kullanan ilk bireyidir. Filmin kalan\u0131ndan bahsetmeye gerek yok. Ancak <\/span>Homo sapiens<\/span><\/i> denen filmin ger\u00e7ek hayattaki ilgili sahnesi de bundan farkl\u0131 olmasa gerek. Zira s\u00f6z konusu olan hangi t\u00fcr olursa olsun \u015fu veya bu seviyede bir alet kullanman\u0131n b\u00fcy\u00fck avantaj sa\u011flayaca\u011f\u0131 muhakkak. Paleontolojinin geleneksel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla alet yapan, yani do\u011fal bir nesneyi ilk i\u015flevinden farkl\u0131 bir ama\u00e7la kullanmay\u0131 ak\u0131l eden insan\u0131n elde etti\u011fi en b\u00fcy\u00fck avantaj daha b\u00fcy\u00fck bir beyin oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc dinlenme halindeyken bile v\u00fccuttaki enerjinin %20\u2019sini t\u00fcketen ve en yak\u0131n akrabas\u0131 \u015fempanzelerinkinin iki kat\u0131 olan insan beyninin i\u015flevlerini s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in gerekli kaloriyi meyve veya yaprak haricinde, daha sa\u011flam bir yerden almas\u0131 gerekiyordu. Ete eri\u015fimle \u00f6zde\u015fle\u015ftirilen ta\u015f aletlerin kullan\u0131m\u0131 i\u015fte b\u00f6yle bir beyni m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131. Nitekim insans\u0131 t\u00fcrlerden modern insana ge\u00e7i\u015fte et t\u00fcketimine \u00f6zel bir rol bi\u00e7ilir. Bir yandan ula\u015fmas\u0131 zordur ve enerji gerektirir; di\u011fer yandan risklidir, hayat\u0131n\u0131za malolabilir. Fakat terazinin di\u011fer ucunda sahip oldu\u011fu vitaminler, aminoasitler ve kolay emilebilir demir gibi \u00f6zel i\u00e7eri\u011fiyle konsantre bir besin alma \u015feklidir de. Ancak <\/span>Current Anthropology<\/span><\/i>\u2019nin \u015eubat say\u0131s\u0131nda yer bulan bir makale ibreyi etten farkl\u0131 bir do\u011frultuya \u00e7eviriyor ve b\u00fct\u00fcn tablo de\u011fi\u015fiyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar savlar\u0131n\u0131n merkezine bu sefer eti de\u011fil \u201cya\u011f\u201d\u0131 yerle\u015ftiriyor. Kaynak bir kez daha avlanm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck hayvanlar\u0131n bedenleri, ancak senaryoda insan avc\u0131 de\u011fil le\u015f\u00e7i!<\/span><\/p>\n

Le\u015f\u00e7illik en yak\u0131n kuzenlerimiz \u015fempanzelerde bile g\u00f6r\u00fclmezken bunu t\u00fcr\u00fcm\u00fcze yak\u0131\u015ft\u0131ramam\u0131\u015f olabilirsiniz. Oysa Do\u011fu Afrika\u2019da tespit edilen ta\u015f aletler ve insan etoburlu\u011funun tarihine i\u015faret eden bulgular da bizi avc\u0131l\u0131ktan \u00e7ok le\u015f\u00e7illik ihtimaline g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. \u015eimdiye kadar ke\u015ffedilmi\u015f en eski ta\u015f alet 3,3 milyon y\u0131l \u00f6ncesine ait; t\u0131pk\u0131 \u00fczerinde kesici alet izi ta\u015f\u0131yan ilk kemikler gibi. Bunu 2,6 milyon y\u0131l \u00f6ncesinden bir di\u011feri izliyor; ve yine ayn\u0131 d\u00f6neme tarihlenen, kesik izleri ta\u015f\u0131yan kemikler s\u00f6z konusu. Ancak alet kullan\u0131m\u0131n\u0131n sistematikle\u015fmesi ve kesikli kemik miktar\u0131nda patlama ya\u015fanmas\u0131 ancak 2 milyon y\u0131l \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015f; bu da ilk ta\u015f aletlerin ancak \u00e7ok nadir durumlarda et t\u00fcketimine yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Ayr\u0131ca 3,3-2 milyon y\u0131l aral\u0131\u011f\u0131ndaki bu aletlerin, ucu \u00f6zellikle sivriltilmi\u015f ve tutma alan\u0131 bulunan sonraki aletlere k\u0131yasla \u00e7ok daha ilkel oldu\u011funu belirtelim. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n ya\u011f\u0131 etin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7iren sav\u0131 da zaten bu daha ilkel d\u00f6nemi kaps\u0131yor. Fakat ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar insanlar\u0131n hangi d\u00f6nemde hangi besini t\u00fckettiklerinin cevab\u0131n\u0131 bu sefer sadece aletlerin niteli\u011finden yola \u00e7\u0131karak de\u011fil, beslenme biyolojisinin mant\u0131\u011f\u0131ndan da faydalanarak cevapl\u0131yorlar.<\/span><\/p>\n

Buna g\u00f6re 4 milyon y\u0131l geriye, iki ayaklar\u0131 \u00fczerinde do\u011frularak y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flayan Australopithecuslar\u0131n zaman\u0131na gidiyoruz. Bu canl\u0131lar art\u0131k geni\u015f d\u00fczl\u00fcklerle b\u00f6l\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015f olan Afrika ormanlar\u0131n\u0131n a\u011fa\u00e7lar\u0131nda \u015fempanzeler kadar ustal\u0131kla hareket edemiyorlar; gel g\u00f6r ki yerde de m\u00fckemmel say\u0131lmazlar. K\u00f6pek di\u015fleri k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131 yakalay\u0131p yiyebilecek boyutta de\u011fil; fazla k\u00fc\u00e7\u00fck. Fakat beyin boyutlar\u0131 di\u011fer kuyruksuz maymunlara g\u00f6re biraz daha b\u00fcy\u00fck. \u015eu halde kendilerini ve beyinlerini ayakta tutmay\u0131 nas\u0131l ba\u015farm\u0131\u015f olabilirler? Yale, Oxford ve Arizona \u00dcniversitelerinden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n birlikte kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re y\u0131rt\u0131c\u0131lardan arta kalan hayvan par\u00e7alar\u0131ndaki, \u00f6zellikle de bacak kemi\u011findeki ya\u011fl\u0131 ili\u011fi t\u00fcketerek. Bunu yapmak i\u00e7in ya \u00e7enesi kemik k\u0131rabilecek kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir s\u0131rtlan olman\u0131z gerekir ya da yerleri e\u015felerken buldu\u011fu ta\u015flar\u0131 bir\u015feyleri (burada kemikleri) k\u0131rmak i\u00e7in kullanacak kadar ak\u0131ll\u0131 bir insans\u0131 maymun. Ki bu her durumda her ikisini de le\u015f\u00e7il yapar\u2026<\/span><\/p>\n

Bu d\u00f6nemde sistematik et t\u00fcketimi ihtimalini d\u0131\u015flayan mant\u0131k ise yaban hayvan\u0131n\u0131n genellikle ya\u011fs\u0131z nitelikteki etini metabolize etmenin zorlu\u011fu ve i\u00e7erdi\u011fi bakteriyel patojenlerin olas\u0131 zararlar\u0131yla ili\u015fkili. Bu ihtimaller \u00f6zellikle de \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc anda \u00e7\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flayan le\u015f eti s\u00f6z konusu oldu\u011funda daha da \u00f6nem kazan\u0131yor. Oysa kemi\u011fin i\u00e7inde sakl\u0131 duran ili\u011fin bakteriyel kontaminasyona u\u011frama \u015fans\u0131 yok. Bu da hen\u00fcz ate\u015fin kontroll\u00fc bi\u00e7imde kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde kalori bak\u0131m\u0131ndan zengin kemik ili\u011fini, bu insans\u0131lar\u0131n beynini besleyebilecek ve 2 milyon y\u0131l \u00f6ncesinin sofistike ta\u015f aletler yapan, b\u00fcy\u00fck beyinli <\/span>Homo erectus<\/span><\/i> a\u015famas\u0131na \u00e7\u0131karabilecek m\u00fckemmel bir kaynak konumuna y\u00fckseltiyor. Hikayenin bundan sonraki k\u0131sm\u0131n\u0131 biliyoruz. Diyet yelpazesinin ilikten ete, k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlardan b\u00fcy\u00fck avlara do\u011fru geni\u015fleyip, kaplumba\u011fa, timsah ve bal\u0131k gibi kaynaklar\u0131 da kapsayacak ve nihayetinde bizi di\u011fer t\u00fcrlerden ay\u0131ran en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fimize d\u00f6n\u00fc\u015fecek k\u0131sm\u0131na: Biz modern insanlar her \u015feyi ama her \u015feyi yiyebiliriz, \u00f6yle de yap\u0131yoruz.<\/span><\/p>\n

Kaynak
\n<\/b>\u201cA taste for fat may have made us human, says study\u201d, 5 \u015eubat 2019; https:\/\/news.yale.edu\/2019\/02\/05\/taste-fat-may-have-made-us-human-says-study.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Stanley Kubrick\u2019in sinema tarihine ge\u00e7en k\u00fclt bilimkurgu filmi 2001: Bir Uzay Destan\u0131\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f sahnesini bilen bilir: Tarih \u00f6ncesi bir zamanda modern insan\u0131n atalar\u0131 olmaya aday bir grup insans\u0131 maymun \u00e7orak, ta\u015fl\u0131k bir arazide yerleri e\u015felemektedir. G\u00fcn\u00fcn birinde i\u00e7lerinden biri \u00fczerinde hi\u00e7 et kalmam\u0131\u015f bir hayvan iskeletenin \u00f6n\u00fcnde umutsuzca durmaktayken bir ayd\u0131nlanma ya\u015far. Eline ald\u0131\u011f\u0131 en […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":32552,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[211,19,21],"tags":[1588,4570,4569,4568],"class_list":["post-32558","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-antropoloji","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","tag-australopithecus","tag-insansilarda-beyin-gelisimi","tag-insansilarda-et-tuketimi","tag-lescillik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t