Universit\u00e9 libre de Bruxelles\u2019den teorik fizik\u00e7iler kuantum teorisinin (zamana g\u00f6re) tamamen simetrik bir form\u00fclasyonunu geli\u015ftirdi. Bu form\u00fclasyon, asimetri ve gelece\u011fi de\u011fil sadece ge\u00e7mi\u015fi hat\u0131rlayabildi\u011fimiz ger\u00e7e\u011fi aras\u0131nda kesin bir ba\u011f kuruyor.
\nKlasik mekanik yasalar\u0131, zaman\u0131n y\u00f6n\u00fcnden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde i\u015flerken, kuantum mekani\u011fi i\u00e7in ayn\u0131 kural\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi bilim d\u00fcnyas\u0131nda bir tart\u0131\u015fma konusudur. \u0130zole kuantum sistemlerinde h\u00fck\u00fcm s\u00fcren yasalar zamana g\u00f6re simetrik oldu\u011fu halde; kuantum mekani\u011findeki \u201c\u00f6l\u00e7\u00fcmlerin sistemin durumunu de\u011fi\u015ftirmesi\u201d olgusu, yaln\u0131zca zamanda ileri do\u011fru gidilirken \u00e7al\u0131\u015fan yasalara dayan\u0131yor. Fakat bu etkinin yorumlanmas\u0131nda \u00e7e\u015fitli farkl\u0131l\u0131klar var.<\/p>\n
Bug\u00fcn geldi\u011fimiz noktada Frans\u0131z \u00fcniversitesi Universit\u00e9 libre de Bruxelles\u2019den teorik fizik\u00e7iler kuantum teorisinin (zamana g\u00f6re) tamamen simetrik bir form\u00fclasyonunu geli\u015ftirdi. Bu form\u00fclasyon asimetri ve dolay\u0131s\u0131yla gelece\u011fi de\u011fil sadece ge\u00e7mi\u015fi bilebilece\u011fimiz ger\u00e7e\u011fi \u2013Stephen Hawking bu olaya \u201cpsikolojik\u201d zaman oku ismini veriyor\u2013 aras\u0131nda kesin bir ba\u011f kuruyor. Ognyan Oreshkov ve Nicolas Cerf taraf\u0131ndan elde edilen bulgular Nature Physics<\/em> dergisinde yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fma, \u00f6zg\u00fcr se\u00e7im ve nedensellik kavramlar\u0131 i\u00e7in yeni bir kavray\u0131\u015f bi\u00e7imi sunuyor ve nedenselli\u011fin fizi\u011fin temel prensibi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesine gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. \u015eu anda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z se\u00e7imlerin ge\u00e7mi\u015fi de\u011fil sadece gelece\u011fi etkileyebilece\u011fi fikri, standart kuantum teorisinde nedensellik yasas\u0131 olarak kendini g\u00f6sterir.<\/p>\n Makalenin yazarlar\u0131 bu yasay\u0131 anlamak i\u00e7in \u201cse\u00e7im\u201d kavram\u0131n\u0131n kuantum mekani\u011findeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceledi. \u00d6rne\u011fin, biz deneycinin elindeki bir sistem \u00fczerinde hangi \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc yapaca\u011f\u0131n\u0131 se\u00e7ebilece\u011fini, fakat \u00f6l\u00e7\u00fcm sonucunu se\u00e7emeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Buna paralel olarak nedensellik ilkesine g\u00f6re, yap\u0131lacak \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn se\u00e7imi, \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 ile ancak gelecekte ilintili olabilir; oysa ki \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 hem ge\u00e7mi\u015fteki hem de gelecekteki \u00f6l\u00e7\u00fcmlerin \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 ile ilintili olabilir.<\/p>\n Bu perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, nedensellik ilkesi farkl\u0131 zamanlarda farkl\u0131 de\u011fi\u015fkenlerle ilgili ula\u015f\u0131labilen bilginin \u00fczerinde s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 bir olgu olarak anla\u015f\u0131labilir. Bu s\u0131n\u0131rlama zamana g\u00f6re simetrik de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc hem yap\u0131lacak \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn se\u00e7imi hem de \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 deney sonras\u0131nda bilinebilir. \u00c7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re bu, kuantum teorisinin standart form\u00fclasyonunda \u00fcst\u00fc kapal\u0131 olarak bulunan asimetrinin esas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fyazar\u0131 Oreshkov bu konuda \u201cKuantum teorisi ancak ge\u00e7mi\u015fi bilebilece\u011fimiz ve gelecekle ilgili \u00f6ng\u00f6r\u00fclerle ilgilendi\u011fimiz ger\u00e7e\u011fini yans\u0131tan asimetrik kavramlara dayanarak form\u00fcle edildi. Fakat olas\u0131l\u0131k kavram\u0131 zamandan ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r ve bir fizik\u00e7inin perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kuantum teorisini temelde simetrik olan terimlerle form\u00fcle etmek akla yatk\u0131n\u201d diyor. Yazarlar sadece ge\u00e7mi\u015fteki de\u011fil gelecekteki de\u011fi\u015fkenleri de temel alacak \u015fekilde ifade edilen yeni bir \u00f6l\u00e7\u00fcm kavram\u0131n\u0131n benimsenmesini \u00f6neriyor. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n yazarlar\u0131ndan ve Kuantum Bilgi ve \u0130leti\u015fim Merkezi\u2019nin direkt\u00f6r\u00fc olan Nicolas Cerf \u201c\u00d6nerdi\u011fimiz yakla\u015f\u0131mda, \u00f6l\u00e7\u00fcmler deneyi ger\u00e7ekle\u015ftirenlerin \u2018\u00f6zg\u00fcr se\u00e7imleri\u2019 olarak de\u011ferlendirilmez, basit\u00e7e uzay zaman\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerindeki olas\u0131 olaylarla ilgili bilgiyi betimler\u201d diyor.<\/p>\n Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n izledi\u011fi kuantum teorisinin zamana g\u00f6re simetrik form\u00fclasyonunda, hem nedensellik ilkesi ve hem de psikolojik zaman okunun fizik\u00e7ilerin s\u0131n\u0131r ko\u015fullar\u0131 -teorinin \u00f6ng\u00f6r\u00fclerine dayanan fakat de\u011ferleri kural gere\u011fi rasgele olan parametreler- dedi\u011fi \u015feyden do\u011fdu\u011fu g\u00f6steriliyor. B\u00f6ylelikle \u00f6rne\u011fin, yeni form\u00fclasyona g\u00f6re, evrenin baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerinde nedensellik ilkesinin ihlal edilmesi m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n Zamana g\u00f6re simetrik form\u00fclasyonun di\u011fer bir sonucu Wigner\u2019in fiziksel simetrilerin matematiksel g\u00f6sterimlerini karakterize etti\u011fi temel kuram\u0131na bir eklenti niteli\u011finde. Wigner\u2019in kuram\u0131 ayn\u0131 zamanda temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 gibi bir\u00e7ok olay\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda merkezi bir konuma sahip. \u00c7al\u0131\u015fma yeni form\u00fclasyon i\u00e7erisinde simetrilerin standart form\u00fclasyonun izin vermedi\u011fi yollarla ifade edilebilece\u011fini g\u00f6steriyor. Spek\u00fclatif olas\u0131l\u0131klardan biri, bu tarz simetrilerin bir kuantum k\u00fctle\u00e7ekim teorisiyle ili\u015fkili olabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde.<\/p>\n Oreshkov bu konuda \u201cE\u011fer ki zamana g\u00f6re simetrinin fizi\u011fin temel yasalar\u0131n\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi olmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeysek, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fma, standart kuantum teorisinin m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6tesinde olaylar\u0131n var olabilece\u011fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekti\u011fini ortaya koyuyor. Bu t\u00fcr olaylar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve onlar\u0131 nerede aramam\u0131z gerekti\u011fi ise b\u00fcy\u00fck bir soru i\u015fareti\u201d diyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Universit\u00e9 libre de Bruxelles\u2019den teorik fizik\u00e7iler kuantum teorisinin (zamana g\u00f6re) tamamen simetrik bir form\u00fclasyonunu geli\u015ftirdi. Bu form\u00fclasyon, asimetri ve gelece\u011fi de\u011fil sadece ge\u00e7mi\u015fi hat\u0131rlayabildi\u011fimiz ger\u00e7e\u011fi aras\u0131nda kesin bir ba\u011f kuruyor. Klasik mekanik yasalar\u0131, zaman\u0131n y\u00f6n\u00fcnden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde i\u015flerken, kuantum mekani\u011fi i\u00e7in ayn\u0131 kural\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi bilim d\u00fcnyas\u0131nda bir tart\u0131\u015fma konusudur. \u0130zole kuantum sistemlerinde h\u00fck\u00fcm s\u00fcren […]<\/p>\n","protected":false},"author":677,"featured_media":17177,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[176,19,26],"tags":[288,1763,2051,328,1083],"class_list":["post-3265","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-139-sayi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-fizik","tag-gecmis","tag-gelecek","tag-kuantum-fizigi","tag-zaman"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3265","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/677"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3265"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3265\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17177"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3265"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3265"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3265"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}