{"id":32653,"date":"2019-02-26T05:15:10","date_gmt":"2019-02-26T02:15:10","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=32653"},"modified":"2019-02-25T15:32:07","modified_gmt":"2019-02-25T12:32:07","slug":"kurban-ritueli-kopegin-evcillestirilmesini-bicimlendirmis-olabilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/02\/26\/kurban-ritueli-kopegin-evcillestirilmesini-bicimlendirmis-olabilir","title":{"rendered":"Kurban rit\u00fceli, k\u00f6pe\u011fin evcille\u015ftirilmesini bi\u00e7imlendirmi\u015f olabilir"},"content":{"rendered":"

Arktik Sibirya\u2019da Ob Nehri tundran\u0131n engin, so\u011fuk b\u00f6lgelerinde miskince ak\u0131yor. Polui nehriyle bulu\u015ftu\u011fu yerde, Rusya-Salekhard \u015fehrinde, antik bir rit\u00fcel alan\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131 uzan\u0131yor. Ta\u015fk\u0131n yataklar\u0131na naz\u0131r (konumuyla), Ust\u2019-Polui olarak bilinir. M\u00d6 260\u2019a kadar geriye uzand\u0131\u011f\u0131 ve MS 140\u2019a kadar yerle\u015fildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Alan, arkeologlar\u0131, kemik kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n y\u00fcksek miktar\u0131, \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve insan yap\u0131m\u0131 e\u015fyalar\u0131yla uzun s\u00fcredir b\u00fcy\u00fcl\u00fcyor. Donmu\u015f toprakla korunmu\u015f halde, antik Sibirya topluluklar\u0131 i\u00e7in \u00f6zel \u00f6neme sahip bir yerle\u015fimin \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc anlat\u0131yorlar.<\/p>\n

\"\"
Bu harita Ust\u2019-Polui yerle\u015fimi \u00e7evreleyen b\u00f6lgesel co\u011frafyay\u0131 g\u00f6steriyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan bir ekip, alan\u0131n az \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir boyutuna ilgi g\u00f6sterdi: k\u00f6pek kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 say\u0131s\u0131. 1935\u2019teki ilk kaz\u0131dan bu yana, en az 128 k\u00f6pe\u011fin b\u00fct\u00fcn iskeleti yahut par\u00e7alar\u0131 tan\u0131mland\u0131. Kanada Alberta \u00dcniversitesi\u2019nden bir antropolog, Robert Losey, \u201cKuzey Kutbunda ba\u015fka hi\u00e7bir yerde bu kadar \u00e7ok k\u00f6pek kal\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 tek bir yerle\u015fimde bulam\u0131yoruz\u201d diyor. \u201cBu durum, buradaki hayvanlarla Ust\u2019-Polui\u2019nin antik yerle\u015fimcileri aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin izini s\u00fcrmeyi istemek i\u00e7in yeterince ilgi \u00e7ekici.\u201d<\/p>\n

Losey ve meslekta\u015flar\u0131, s\u00f6z konusu hayvanlar\u0131n, yerle\u015fimi isk\u00e2n eden topluluklar\u0131n aras\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rol hakk\u0131nda daha fazla bilgiye ula\u015fmak istediler. \u0130nsanlarla etkile\u015fimleri ve onlar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel pratiklerinin d\u00f6rt ayakl\u0131 dostlar\u0131m\u0131z\u0131n evcille\u015ftirilmelerini nas\u0131l y\u00f6nlendirdi\u011fi hakk\u0131nda bilgi veren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, Antropolojik Arkeoloji<\/em> dergisinin Eyl\u00fcl say\u0131s\u0131nda yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n

Son birka\u00e7 on y\u0131lda, k\u00f6pek evcille\u015ftirmesi \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma, bilim camias\u0131nda \u00e7ok yo\u011fun ilgi uyand\u0131rd\u0131. Uzmanlar hem \u201cevcille\u015ftirme\u201d tan\u0131m\u0131 hem evcil k\u00f6pe\u011fin k\u00f6kenleri \u00fczerine tart\u0131\u015f\u0131yorlar. Penn Eyalet \u00dcniversitesi\u2019nden, \u00e7al\u0131\u015fmalara kat\u0131lmam\u0131\u015f, eski bir paleontolog Pat Shipman, \u201cAnla\u015fmazl\u0131klar ba\u015f g\u00f6sterdi \u00e7\u00fcnk\u00fc elinizde sadece kemiksel kal\u0131nt\u0131lar varsa, bir k\u00f6pek mi kurt mu oldu\u011funu s\u00f6ylemek zor, dolay\u0131s\u0131yla baz\u0131 kurtlar\u0131n ne zaman k\u00f6peklere evrildi\u011fini ve insanlar\u0131n bu evrimde ne rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesin olarak saptamak kolay de\u011fil\u201d diyor.<\/p>\n

G\u00fcncel \u00e7al\u0131\u015fmalar evcille\u015ftirme kan\u0131tlar\u0131n\u0131, genlerin ve iskelet morfolojilerinin de\u011fi\u015fimini veya antik hayvanlar\u0131n kemik yap\u0131lar\u0131n\u0131 tespit ederek bulmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bu analizler bize k\u00f6peklerin 15 bin y\u0131ldan daha evvel nerede ve ne zaman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda daha net bilgi edinmemize yard\u0131m etti. Fakat ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar nadiren, k\u00f6peklerin ve insanlar\u0131n nas\u0131l ve neden ili\u015fkiye ge\u00e7tiklerine bakt\u0131lar. K\u00fclt\u00fcrel pratiklerin \u00e7e\u015fitlili\u011fi bu ili\u015fkileri \u015fekillendirmi\u015f olabilir, fakat \u015fimdiye kadar \u00e7ok az incelendiler.<\/p>\n

\u0130nsanlar\u0131n ve k\u00f6peklerin bir arada nas\u0131l ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 anlamak \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6zg\u00fcn insan davran\u0131\u015flar\u0131 ve t\u00fcrler aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 i\u015fbirli\u011fi, k\u00f6peklerin davran\u0131\u015flar\u0131 ve fiziksel boyutlar\u0131ndaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klayabilir. Losey, \u201cT\u00fcrler aras\u0131nda ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ilk kar\u015f\u0131la\u015fmadan \u00e7ok sonra, Ust\u2019-Polui\u2019deki bir grup insan ve k\u00f6pe\u011fin aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimleri belgeleyerek, evcille\u015fmenin bedensel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerden daha fazlas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermek istedik\u201d diyor.<\/p>\n

\u0130nsan-k\u00f6pek etkile\u015fiminin i\u00e7 y\u00fcz\u00fcn\u00fc anlamak i\u00e7in, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, hangi aktivitelere kat\u0131ld\u0131klar\u0131na ve nas\u0131l bak\u0131ld\u0131klar\u0131na dair kan\u0131tlar arayarak, Ust\u2019-Polui\u2019de yakla\u015f\u0131k 2 bin y\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f baz\u0131 hayvanlar\u0131n hayat \u00f6yk\u00fclerinin izini s\u00fcrd\u00fcler. Ayn\u0131 zamanda k\u00f6peklerin ya\u015flar\u0131, sa\u011fl\u0131klar\u0131 ve v\u00fccut yap\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda daha fazla bilgi edinmek i\u00e7in kemik \u015fekillerini ve kafataslar\u0131n\u0131 incelediler.<\/p>\n

\"\"
Ust\u2019-Polui\u2019de par\u00e7al\u0131 k\u00f6pek kal\u0131nt\u0131lar\u0131: (a) b\u00fct\u00fcn k\u00f6pek g\u00f6m\u00fcs\u00fc, (b) kafatas\u0131yla birlikte k\u00f6pek g\u00f6m\u00fcs\u00fc ve (c) k\u00f6pek kafatas\u0131 ve boyna ait omurga.<\/figcaption><\/figure>\n

Ara\u015ft\u0131rma ekibine g\u00f6re, Ust\u2019-Polui\u2019nin isk\u00e2n edildi\u011fi d\u00f6rt y\u00fcz y\u0131lda, y\u00fczlerce k\u00f6pek ya\u015fam\u0131\u015f olabilir. Losey ve meslekta\u015flar\u0131n\u0131n buldu\u011fu bir\u00e7ok par\u00e7alanm\u0131\u015f kemik, baz\u0131 kesik izi kal\u0131nt\u0131lar\u0131yla, gen\u00e7 k\u00f6peklere aitti. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Ust\u2019-Polui\u2019daki insanlar\u0131n bu hayvanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcklerini ve muhtemelen yediklerini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar.<\/p>\n

Ekibe g\u00f6re, Ust\u2019-Polui\u2019deki antik topluluklar, yerle\u015fimde s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bi\u00e7imde bol olan, k\u00f6pek kafatas\u0131na \u00f6zel bir \u00f6nem veriyordu. Bu kafataslar\u0131yla birlikte baz\u0131 hayvanlar\u0131n \u00e7ene kemikleri s\u00fcs olarak sopalar\u0131n veya kemerlerin ucuna tak\u0131l\u0131yd\u0131 ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n insanlar taraf\u0131ndan giyildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Bu kal\u0131nt\u0131lar\u0131n ait olabilece\u011fi k\u00f6pekler, rit\u00fcel olarak kurban edilmi\u015f olabilirler. Ek olarak baz\u0131 hayvanlar, do\u011fal bir \u00f6l\u00fcm gibi g\u00f6r\u00fcnen nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc, b\u00fct\u00fcn olarak g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015fler.<\/p>\n

Losey ve meslekta\u015flar\u0131, \u00f6ncelikle, yerle\u015fimde g\u00f6m\u00fcl\u00fc k\u00f6peklerin diyetini belirleyebilmek i\u00e7in kemiklerin kimyasal yap\u0131lar\u0131n\u0131 analiz etti. Birka\u00e7\u0131, muhtemelen baz\u0131 temel ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in insanlara ba\u011f\u0131ml\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir bi\u00e7imde, yak\u0131ndaki nehirlerden bal\u0131k t\u00fcketmi\u015fti. Biliminsanlar\u0131 ayn\u0131 zamanda, hayvanlar taraf\u0131ndan \u00e7ekilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnen, tahtadan k\u0131zaklar buldular. K\u0131zak \u00e7ekmek, biliminsanlar\u0131na g\u00f6re, v\u00fccutlar\u0131na zarar vermi\u015f ve onlar\u0131 zamanla d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f olabilir. Uzun vadede k\u00f6peklerin kemik yap\u0131s\u0131 k\u0131zak \u00e7ekmenin g\u00fc\u00e7l\u00fcklerine daha iyi dayanacak bi\u00e7imde adapte olmu\u015f olabilir.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rma yazarlar\u0131na g\u00f6re, hangi hayvan\u0131n ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131, \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 ve \u00fcreyece\u011fini se\u00e7mek, se\u00e7ici yeti\u015ftirmenin bir t\u00fcr\u00fcd\u00fcr ve evcille\u015ftirmenin \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fidir. Bu itibarla, insanlar\u0131n eylemleri Ust\u2019-Polui\u2019de ya\u015fam\u0131\u015f hayvanlar\u0131n ki\u015fisel \u00f6zelliklerini ve fiziksel karakterlerini \u015fekillendirdi.<\/p>\n

Ger\u00e7ek \u015fu ki baz\u0131 k\u00f6pekler (yemek i\u00e7in) kesilirken baz\u0131lar\u0131n\u0131n rit\u00fcelle g\u00f6m\u00fclmesi, k\u00f6peklerin toplum i\u00e7erisindeki yeriyle ili\u015fkili karma\u015f\u0131k inan\u00e7 setlerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. K\u00f6pekler homojen bir grup olarak g\u00f6r\u00fclmedi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar neden farkl\u0131 muamele g\u00f6rd\u00fcklerini bilmiyor fakat bu yeni bulgular, insanlar\u0131n sadece topluluk i\u00e7in de\u011ferli bulduklar\u0131 k\u00f6peklerle kal\u0131c\u0131 ili\u015fkiler in\u015fa ettiklerini, onlar\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zg\u00fcll\u00fckleri i\u00e7in \u015fekillendirdiklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Angela Perri, \u0130ngiltere\u2019deki Durham \u00dcniversitesi\u2019nden, \u00e7al\u0131\u015fmaya kat\u0131lmam\u0131\u015f bir arkeolog, \u201cBu \u00e7e\u015fitli pratikler -niyetli yahut de\u011fil- bu b\u00f6lgede k\u00f6peklerin evcille\u015ftirilmesine ve evrimine y\u00f6n verdi\u201d diyor.<\/p>\n

\u0130ngiltere Oxford \u00dcniversitesinden Greger Larson, \u00e7al\u0131\u015fmaya kat\u0131lmayan bir evrimsel biyolog, yeni ara\u015ft\u0131rmadaki y\u00f6ntemleri \u00f6v\u00fcyor. \u201cKan\u0131t\u0131n birden fazla boyutuna bakmaya ba\u015flamam\u0131z \u00f6nemlidir\u201d diyor. \u201cTek ba\u015f\u0131na antik DNA\u2019y\u0131 analiz etmek bile bize bir k\u00f6pe\u011fin soyu hakk\u0131nda bilgi verecek b\u00fcy\u00fck bir y\u00f6ntemdir, fakat bize ger\u00e7ekte hayvan ve insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi anlatamaz.\u201d<\/p>\n

Bu ili\u015fkiyi anlamak, Sibirya kutup b\u00f6lgesinde ve d\u00fcnyan\u0131n herhangi bir yerinde evcille\u015ftirmenin nas\u0131l oldu\u011fu hakk\u0131nda daha fazla bilgi edinmek i\u00e7in anahtard\u0131r. Losey, \u201cGenetik ve v\u00fccuttaki de\u011fi\u015fimler neden de\u011fil fakat evcille\u015ftirmenin sonu\u00e7lar\u0131yd\u0131\u201d diyor. \u201cBiz evcille\u015ftirmeyi devam eden bir s\u00fcre\u00e7 olarak yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmek istiyoruz, b\u00f6ylelikle, insanlar\u0131n evcille\u015ftirilmi\u015f hayvanlarla birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve onlar\u0131 k\u00fclt\u00fcre entegre etti\u011fi d\u00fcnyan\u0131n herhangi bir yerinde de \u00e7al\u0131\u015fabiliriz.\u201d<\/p>\n

Kaynak<\/strong>: https:\/\/www.sapiens.org\/archaeology\/dog-domestication-ritual-sacrifice\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Arktik Sibirya\u2019da Ob Nehri tundran\u0131n engin, so\u011fuk b\u00f6lgelerinde miskince ak\u0131yor. Polui nehriyle bulu\u015ftu\u011fu yerde, Rusya-Salekhard \u015fehrinde, antik bir rit\u00fcel alan\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131 uzan\u0131yor. Ta\u015fk\u0131n yataklar\u0131na naz\u0131r (konumuyla), Ust\u2019-Polui olarak bilinir. M\u00d6 260\u2019a kadar geriye uzand\u0131\u011f\u0131 ve MS 140\u2019a kadar yerle\u015fildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Alan, arkeologlar\u0131, kemik kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n y\u00fcksek miktar\u0131, \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve insan yap\u0131m\u0131 e\u015fyalar\u0131yla uzun s\u00fcredir b\u00fcy\u00fcl\u00fcyor. Donmu\u015f […]<\/p>\n","protected":false},"author":673,"featured_media":32655,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,1],"tags":[243,3876,4581,2776,4582],"class_list":["post-32653","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-genel","tag-antropoloji","tag-evcillestirme","tag-kopegin-evrimi","tag-sibirya","tag-ust-polui"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t