{"id":32823,"date":"2019-02-27T06:00:23","date_gmt":"2019-02-27T03:00:23","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=32823"},"modified":"2019-02-27T06:03:08","modified_gmt":"2019-02-27T03:03:08","slug":"erdemin-kalitimsalligina-goz-kirpan-bir-calisma-daha","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/02\/27\/erdemin-kalitimsalligina-goz-kirpan-bir-calisma-daha","title":{"rendered":"Erdemin kal\u0131t\u0131msall\u0131\u011f\u0131na g\u00f6z k\u0131rpan bir \u00e7al\u0131\u015fma"},"content":{"rendered":"

\u00c7ocu\u011fun ka\u015f\u0131n\u0131, g\u00f6z\u00fcn\u00fc, boyunu kimden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yorumlamak kolay da s\u00f6z konusu davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131 oldu\u011funda i\u015f belirlenimcilikten \u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn reddine varan geni\u015f bir anlamlar yelpazesinde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r oluyor. Do\u011fa m\u0131 \u00e7evre mi ikili\u011finde ele al\u0131nagelmi\u015f bu konu yine de bilim insanlar\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p u\u011framaktan kendilerini alamad\u0131klar\u0131 bir durak. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n malzemesi ise hemen her zaman karde\u015fler. Penn State \u00dcniversitesi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n kimi tek yumurta veya \u00e7ift yumurta ikizi, kimi tek ebeveyni ortak 720 karde\u015f \u00e7iftinde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc geni\u015f kapsaml\u0131 son ara\u015ft\u0131rma da bunlardan biri. Bireysel inan\u00e7lar\u0131m\u0131z ve benimsedi\u011fimiz de\u011ferler genlerimizden mi \u00e7evreden mi kaynaklan\u0131yor sorusuna cevap arayan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 yan\u0131t\u0131 hepimiz az \u00e7ok tahmin edebiliriz: Her ikisi de. Ancak yine de insan tam olarak hangi verilerin elde edildi\u011fini merak etmeden yapam\u0131yor. <\/span><\/p>\n

Behavior Genetics<\/span><\/i>\u2019in son say\u0131s\u0131nda yer bulan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n can al\u0131c\u0131 noktas\u0131, s\u0131kl\u0131kla ebeveyn terbiyesi ile ili\u015fkilendirilen fakat genetik miras alan\u0131na pek de al\u0131nmayan bir tutumu, erdemi ele al\u0131yor olmas\u0131. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc Amanda Ramos genetik miras etkisinin san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar \u00f6nemsiz olmayabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinden yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Nitekim \u00e7al\u0131\u015fma sonu\u00e7lar\u0131 pek de yan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015f. \u00c7al\u0131\u015fma tamamen ayn\u0131 \u00e7evreyi ve ayn\u0131 ebeveyni payla\u015fan karde\u015flerden, anne babas\u0131 bo\u015fanm\u0131\u015f tek yumurta ikizlerine ve hatta karde\u015f \u00e7iftlerin anne babalar\u0131na kadar ili\u015fkisellik d\u00fczeyinin farkl\u0131 derecelerde seyretti\u011fi geni\u015f bir yelpazede y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f. Karde\u015flerin sorumluluk ve vicdan gibi erdem kategorisinde de\u011ferlendirilebilecek davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131 ilki 12-14 ikincisi 25-27 olmak \u00fczere iki ayr\u0131 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131nda incelenmi\u015f. Sonu\u00e7lar ebeveynlerinden pozitif y\u00fcreklendirme g\u00f6ren \u00e7ocuklarda s\u00f6z konusu davran\u0131\u015flar\u0131n daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu\u011funu ancak DNA d\u00fczeyi bak\u0131m\u0131ndan birbirine daha yak\u0131n karde\u015flerde ili\u015fkinin istatistiksel a\u00e7\u0131dan daha da g\u00fc\u00e7lendi\u011fini g\u00f6steriyor. \u00d6rne\u011fin \u00f6z karde\u015fler aras\u0131ndaki davran\u0131\u015fsal benzerlikler veya bunlar\u0131n ebeveynleri ile benzerli\u011fi ayn\u0131 evde b\u00fcy\u00fcyen \u00fcvey karde\u015flerinkine g\u00f6re \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc. Bu da ebeveynin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00e7evre kadar genetik etkinin de belli bir rol\u00fc oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar erdemli ebeveynlerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n yeti\u015ftirilme \u015feklinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, mutlaka erdemli olaca\u011f\u0131 gibi bir iddia ta\u015f\u0131m\u0131yor; ancak bu terbiyeyi \u00f6z\u00fcmseyecek belli bir e\u011filimin \u00e7ocukta genetik d\u00fczeyde var oldu\u011fundan s\u00f6z ediliyor.<\/span><\/p>\n

Elbette erdemin nas\u0131l tan\u0131nmland\u0131\u011f\u0131, vicdan ve sorumlulu\u011fun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n nereye dayand\u0131\u011f\u0131 gibi meseleler bu gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131, binlerce karde\u015f \u00e7iftini i\u00e7erecek bile olsa tart\u0131\u015fmal\u0131 k\u0131lacakt\u0131r. \u00dcstelik ki\u015finin genel genetik yap\u0131s\u0131n\u0131n, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u015fu veya bu gen \u00fczerindeki etkisi de biyoloji d\u00fcnyas\u0131nda kabul edilen bir ger\u00e7ek. \u00d6rne\u011fin kistik fibroz hastal\u0131\u011f\u0131na neden olan mutasyonu ta\u015f\u0131yan iki ki\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Hastal\u0131\u011f\u0131n hangi gene ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorsunuz ama bu semptomlar\u0131n kimde nas\u0131l seyredece\u011fini tahmin etmeye yetmiyor. Genetik <\/span>background<\/span><\/i> denen ve bir nevi genetik kimlik olarak tasvir edebilece\u011fimiz genel \u00e7er\u00e7eve \u015fu veya bu \u00f6zelli\u011fin ya da hastal\u0131\u011f\u0131n seyrinin belirleyicisi olabiliyor. Kal\u0131t\u0131msal bir akci\u011fer hastal\u0131\u011f\u0131 olan ve ki\u015finin genetik yap\u0131s\u0131na g\u00f6re \u00e7e\u015fitli d\u00fczeylerde seyredebilen kistik fibroz gibi daha y\u00fczlerce, binlerce \u00f6zellik var. Dolay\u0131s\u0131yla bizi di\u011ferlerinden ay\u0131ran ortalama %0.2\u2019lik DNA fark\u0131n\u0131n kalan devasa k\u0131s\u0131mdan nas\u0131l etkilendi\u011fini de hesaba katmak gerekiyor. \u0130nsan s\u00f6z konusu oldu\u011funda bunu yapmak daha g\u00fc\u00e7. Tam da bu y\u00fczden Toronto \u00dcniversitesi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n, sonu\u00e7lar\u0131 15 \u015eubat\u2019ta <\/span>PNAS<\/span><\/i> dergisinde a\u00e7\u0131klanan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ana malzemesi, \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve basit yap\u0131daki DNA\u2019s\u0131 ile maya olmu\u015f. Genetik <\/span>background<\/span><\/i> etkisi insanda oldu\u011fu kadar mayada da ge\u00e7erli fakat bu etkinin takibini onlarda yapmak \u00e7ok daha kolay.<\/span><\/p>\n

Bunun i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar aralar\u0131ndaki fark DNA d\u00fczeyinde % 0.2\u2019ye kar\u015f\u0131l\u0131k gelen, bu anlamda iki insan aras\u0131ndaki ortalama genetik fark miktar\u0131yla da \u00f6rt\u00fc\u015fen iki maya soyu kullanm\u0131\u015flar. Varl\u0131\u011f\u0131 mayada hayati \u00f6neme sahip oldu\u011fu daha \u00f6nceden tespit edilmi\u015f 57 genin iki soy aras\u0131nda sergiledi\u011fi etki fark\u0131, bu genlerin hangi yap\u0131larla ili\u015fkili oldu\u011funa bak\u0131larak anla\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f. Bu noktada \u00e7al\u0131\u015fmadaki genlerin ve onlar\u0131 belirleyen yap\u0131lar\u0131n detaylar\u0131 konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli de\u011fil. Bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan aslolan, \u00e7al\u0131\u015fma sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n da ortaya koydu\u011fu \u00fczere, temel genlerin dahi bazen kromozom d\u00fczeyindeki bazen de kromozom d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lar taraf\u0131ndan etkileniyor oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi. Elbette genetik d\u00fczeydeki bu etkile\u015fimleri saptamak hastal\u0131klarla ili\u015fkili fiziksel g\u00f6stergelerin de\u011ferlendirilmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli. Fakat biz as\u0131l konumuza geri d\u00f6necek olursak, kendini davran\u0131\u015f d\u00fczeyinde g\u00f6steren \u201cerdem\u201d gibi bir \u00f6zellikteki farklar\u0131n da belki bu t\u00fcr bir etkile\u015fimler zincirinden etkileniyor ve t\u00fcm \u00e7evresel ko\u015fullar yerine gelse dahi belli bir sapma g\u00f6steriyor oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Elbette bizimki sadece spek\u00fclasyon; ger\u00e7e\u011fi yine bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar g\u00f6sterecek.<\/span><\/p>\n

Kaynak
\n<\/b>1) \u201cSome personal beliefs and morals may stem from genetics\u201d, PennState News, 25 \u015eubat 2019.
\n<\/span>2) \u201cHow genetic background shapes individual differences within a species\u201d, University of Toronto News, 25 \u015eubat 2019.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c7ocu\u011fun ka\u015f\u0131n\u0131, g\u00f6z\u00fcn\u00fc, boyunu kimden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yorumlamak kolay da s\u00f6z konusu davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131 oldu\u011funda i\u015f belirlenimcilikten \u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn reddine varan geni\u015f bir anlamlar yelpazesinde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r oluyor. Do\u011fa m\u0131 \u00e7evre mi ikili\u011finde ele al\u0131nagelmi\u015f bu konu yine de bilim insanlar\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p u\u011framaktan kendilerini alamad\u0131klar\u0131 bir durak. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n malzemesi ise hemen her zaman karde\u015fler. Penn State […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":32806,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,3729,36],"tags":[4594,4595],"class_list":["post-32823","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-genetik","category-psikoloji","tag-erdemin-kalitimsalligi","tag-genetik-background"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t