{"id":32834,"date":"2019-03-01T00:00:02","date_gmt":"2019-02-28T21:00:02","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=32834"},"modified":"2019-02-27T20:56:34","modified_gmt":"2019-02-27T17:56:34","slug":"spinozaci-bir-hukuk-felsefesi-mumkun-mu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/03\/01\/spinozaci-bir-hukuk-felsefesi-mumkun-mu","title":{"rendered":"Spinozac\u0131 bir hukuk felsefesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?"},"content":{"rendered":"

Bir\u00e7oklar\u0131 i\u00e7in felsefenin kutsal kitab\u0131 olan Ethica<\/em>\u2019n\u0131n yazar\u0131 Spinoza, kitab\u0131ndan, felsefesinden ba\u015fka \u015feylerle de an\u0131l\u0131r. Birle\u015fik Eyaletler cumhuriyetine g\u00f6\u00e7 etmi\u015f \u0130spanyol Yahudisi bir ailenin ferdi olarak 1632\u2019de d\u00fcnyaya gelen Spinoza, \u00fcyesi oldu\u011fu Yahudi cemaatinden yirmili ya\u015flar\u0131ndayken at\u0131lm\u0131\u015f, fikirleri nedeniyle d\u0131\u015flanmas\u0131 yetmezmi\u015f gibi \u00e7e\u015fitli sald\u0131r\u0131lara maruz kalm\u0131\u015f, hatta b\u0131\u00e7aklanm\u0131\u015ft\u0131. Bazen \u201cTanr\u0131tan\u0131maz\u201d, bazen \u201cYahudi\u201d say\u0131l\u0131rken bazen de \u201csafsata\u201d ile an\u0131ld\u0131 ad\u0131. En bilinen \u00f6\u011fretisi Do\u011fa\u2019y\u0131 tanr\u0131 olarak tan\u0131mlamas\u0131yd\u0131. Hakk\u0131nda \u00e7o\u011funlukla bilinen bu oldu. Felsefesinin b\u00fct\u00fcn\u00fc demek olabilecek, ba\u015fyap\u0131t\u0131n\u0131n da ad\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen etik alan\u0131nda pek ad\u0131 ge\u00e7medi, bir etik filozofu olarak an\u0131lmad\u0131. Ocak 2019\u2019da Zoe Kitap\u2019tan \u00e7\u0131kan Spinoza Hukuk\u00e7uya Ne S\u00f6yler?<\/em>, bu eksik kalan konu \u00fczerine tart\u0131\u015fmalar i\u00e7eriyor. Cemal B\u00e2li Akal ve Z. Efe Antalyal\u0131\u2019n\u0131n derleme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 be\u015f makaleden olu\u015fuyor. Manfred Walther, Otto Pfersmann, Marcela Rocares ve Paolo Cristofolini isimleriyle birlikte C. B. Akal\u2019\u0131n da bir makalesinin bulu\u015fturuldu\u011fu kitapta, bir arada ya\u015fam, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, do\u011fa hukuku, \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 gibi temel konular \u00fczerinde duruluyor. D\u00fcnyada ilgin\u00e7 ve pek irdelenmemi\u015f konumda olan \u2018hukuk ile Spinoza\u2019y\u0131 beraber ele almak\u2019 konusuna, T\u00fcrkiye\u2019de seyrek c\u00fcret edildi\u011finden bu derleme kitap \u00f6nemli bir kaynak.<\/p>\n

Spinoza\u2019da ana kavramlardan biri olarak bilgi, salt epistemolojik bir konu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda etik ve tamam\u0131yla toplumsal bir konuydu. Descartes \u00f6\u011fretisinde bilme, zihinde ba\u015flayan bir s\u00fcre\u00e7ken Spinoza i\u00e7in durum tam tersiydi. O, bilgiyi insan ya da \u015feyler olarak bedenlerle biraradal\u0131k (corpus multiplicium<\/em>) ile \u00fcretilen bir \u015fey olarak g\u00f6sterdi. Ayr\u0131 ayr\u0131 varl\u0131k, varolma, varolan, varolu\u015f kavramlar\u0131n\u0131nsa \u00fczerinde durdu\u011fu ortak nokta ifade idi. Bu anlamda Spinoza\u2019n\u0131n hayat\u0131 gibi \u00f6\u011fretisi de ifadenin felsefesidir demek yanl\u0131\u015f olmaz.<\/p>\n

Filozofun bir an\u0131s\u0131n\u0131 Leibniz \u015f\u00f6yle aktar\u0131yor; \u201cAk\u015fam yeme\u011finde Spinoza ile birlikteydim. Bana, De Witt karde\u015flerin katledildi\u011fi g\u00fcn\u00fcn gecesi d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p k\u0131y\u0131m\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi yere \u00fczerinde \u2018Ultimi Barbarorum<\/em> (hepiniz barbars\u0131n\u0131z)\u2019 yazan bir afi\u015f asmak istedi\u011fini, ancak b\u00f6yle bir giri\u015fimde bulunursa yaln\u0131z afi\u015fin de\u011fil kendisinin de parampar\u00e7a edilece\u011finden korkan ev sahibi taraf\u0131ndan eve kilitlenerek durduruldu\u011funu anlatt\u0131.\u201d S\u00f6z konusu olay Spinoza\u2019n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 evin \u00e7ok yak\u0131n\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Ev sahibi burada kirac\u0131s\u0131n\u0131 muhafazaya almakla beraber kendi g\u00fcvenli\u011fini ve evinin ko\u015fullar\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. De Witt Birle\u015fik Eyaletler\u2019in son fig\u00fcr\u00fcyd\u00fc. \u0130ktidar\u0131 b\u0131rakt\u0131ktan sonra anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere karde\u015fiyle birlikte lin\u00e7e u\u011frayacakt\u0131. Buna seyirci kalmaya dayanamayan Spinoza, iste\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirseydi belki de hayat\u0131n\u0131n tek siyasi militanl\u0131\u011f\u0131na imza atm\u0131\u015f olacakt\u0131. Daha \u00f6nce militanl\u0131klar\u0131 hep felsefe ve din alanlar\u0131ndayd\u0131. T\u00fcm eserlerinde bilgiyi ve varolmay\u0131 (tabii var olarak kalmay\u0131) bir etik konusu haline getirmi\u015fti. 342 y\u0131ll\u0131k tarihinde ba\u015f\u0131na da ne geldiyse bundan geldi.<\/p>\n

Kitapta Spinoza felsefesi, Suarez, Vitoria, Kelsen gibi hukuk felsefecilerinin teorileriyle birlikte tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor ve bir anlamda ta\u015flar yerine oturtuluyor. Cemal B\u00e2li Akal\u2019\u0131n makalesinde ge\u00e7en \u201cSpinoza\u2019da beden ve d\u00fc\u015f\u00fcnce, idealist anlay\u0131\u015f\u0131n tersine, birbirinden ayr\u0131labilir de\u011fildir. Bu da ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc denen \u015feyin Spinoza\u2019da, bedenle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, tekil varl\u0131\u011f\u0131n varolu\u015funu kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve modern hukuk sisteminin haklar diye s\u0131raland\u0131\u011f\u0131 her \u015feyi i\u00e7erdi\u011fini g\u00f6sterir. O, yaln\u0131zca insanlar\u0131n de\u011fil, t\u00fcm tekil varl\u0131klar\u0131n varolu\u015funa ili\u015fkindir ve her varl\u0131k varolu\u015fu i\u00e7inde bir ifade arac\u0131d\u0131r.\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fckleriyle bu yaz\u0131y\u0131 noktalayal\u0131m:
\nSpinoza\u2019da do\u011fa durumu (iste\u011fe g\u00f6re do\u011fa hukuku) kaos durumu de\u011fildir. Anlama yetilerinin (yani insan) bir arada varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirdi\u011fi durum da bir d\u00fczenlilik ya da sava\u015fs\u0131zl\u0131k de\u011fildir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, di\u011fer filozoflarda oldu\u011fu gibi bar\u0131\u015f\u0131 kaostan kurmaz Spinoza. \u0130\u00e7inde var oldu\u011fumuz tek bir durum vard\u0131r, bir ge\u00e7i\u015f s\u00f6z konusu de\u011fildir; her zaman bir kriz tehdidine ra\u011fmen insan\u0131n kendi \u00f6zg\u00fcc\u00fcnden (fortitudo<\/em>) do\u011fan bir erdem ile biraradal\u0131\u011f\u0131n kurulmas\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi durumu. Do\u011fa durumu da, conatus<\/em> de t\u00fcm\u00fcyle bundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Yani do\u011fa durumu, zaten vuku bulmakta olan durumdur. Kriz d\u00f6nemlerinde bu bir olanak konumuna d\u00fc\u015fer. Bu s\u00fcrmekteyken kriz, do\u011fa durumunun i\u00e7inde bir olanak\/tehdit olur. O halde her ikisi de do\u011fa durumuna dahildir. Neden dahil oldu\u011fu sorusunu \u00f6zg\u00fcc\u00fc ele alarak cevapland\u0131ral\u0131m. \u0130nsan\u0131n \u00f6zg\u00fcc\u00fc dedi\u011fimiz, bir sakatl\u0131k s\u00f6z konusu oldu\u011fu durumlar hari\u00e7 anlama yetisinin t\u00fcm edimleridir (intellectus <\/em>ve voluntas<\/em>). Spinoza buna her bir bireyin akl\u0131n rehberli\u011finde kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme ve yine akl\u0131n rehberli\u011finde bir di\u011feriyle ortak ya\u015fam in\u015fa etme \u00e7abas\u0131n\u0131 da ekliyor. Bunun temelinde de yer alan \u201cinsan\u0131n \u00f6zg\u00fcc\u00fcnden do\u011fan erdemin\u201d Spinoza\u2019n\u0131n summum bonum<\/em> dedi\u011fi \u201cen y\u00fcksek iyi\u201d kavram\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u201cEn y\u00fcksek iyi\u201dnin de iki karakteristik \u00f6zelli\u011fi vard\u0131r; sahibine \u00fcst\u00fcn bir ne\u015fe verir ve salt sahibinde olmakla kalmaz, durmaks\u0131z\u0131n iletilir. \u0130\u015fte Spinoza\u2019n\u0131n t\u00fcm \u015feyler i\u00e7in ge\u00e7erli olan \u201carzu edilesi toplum\u201dunun yap\u0131ta\u015flar\u0131\u2026<\/p>\n

Spinoza Hukuk\u00e7uya Ne S\u00f6yler? Der. Cemal B\u00e2li Akal – Z. Efe Antalyal\u0131, Zoe Kitap, 2019, 153 s.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir\u00e7oklar\u0131 i\u00e7in felsefenin kutsal kitab\u0131 olan Ethica\u2019n\u0131n yazar\u0131 Spinoza, kitab\u0131ndan, felsefesinden ba\u015fka \u015feylerle de an\u0131l\u0131r. Birle\u015fik Eyaletler cumhuriyetine g\u00f6\u00e7 etmi\u015f \u0130spanyol Yahudisi bir ailenin ferdi olarak 1632\u2019de d\u00fcnyaya gelen Spinoza, \u00fcyesi oldu\u011fu Yahudi cemaatinden yirmili ya\u015flar\u0131ndayken at\u0131lm\u0131\u015f, fikirleri nedeniyle d\u0131\u015flanmas\u0131 yetmezmi\u015f gibi \u00e7e\u015fitli sald\u0131r\u0131lara maruz kalm\u0131\u015f, hatta b\u0131\u00e7aklanm\u0131\u015ft\u0131. Bazen \u201cTanr\u0131tan\u0131maz\u201d, bazen \u201cYahudi\u201d say\u0131l\u0131rken bazen de […]<\/p>\n","protected":false},"author":598,"featured_media":32855,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[4583,38,513,511],"tags":[],"class_list":["post-32834","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-181-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-yayin-dunyasi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t