Goril Koko, \u00f6mr\u00fc boyunca ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitimle, ileti\u015fimin sessiz bir yolunu (Amerikan \u0130\u015faret Dili) \u00f6\u011frenebilmi\u015f olan, tan\u0131nm\u0131\u015f bir maymun. Ancak \u00f6\u011frendi\u011fi baz\u0131 sesler, insan\u0131n konu\u015fabilen tek primat oldu\u011fu alg\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilir.<\/p>\n
Marcus Perlman ara\u015ft\u0131rmas\u0131na 2010\u2019da \u201cGoril Vakf\u0131\u2019nda\u201d ba\u015flad\u0131. Buras\u0131 Koko\u2019nun yakla\u015f\u0131k 40 y\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve vaktinin \u00e7o\u011funu psikolog Penny Peterson ve biyolog Ron Cohn ile ge\u00e7irdi\u011fi yerdi. Perlman, bu kuruma Koko\u2019nun v\u00fccut hareketlerini g\u00f6zlemlemeye gitti\u011fini, ancak videolar\u0131n\u0131 izledi\u011finde son derece \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olarak \u201cs\u00f6zl\u00fc-sesli\u201d davran\u0131\u015flar\u0131na rastlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Perlman \u015fu anda ara\u015ft\u0131rmay\u0131 Wisconsin Madison \u00dcniversitesi Laboratuar\u0131\u2019nda psikolog Gary Lupyan ile s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
1930-1940\u2019larda bir psikolog \u201ckar\u0131-koca\u201d ekibi, \u015fempanzelere \u00e7ocuklar gibi konu\u015fma \u00f6\u011fretilebilece\u011fi iddias\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131, ancak \u00e7abalar\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131z kabul edildi. O zamandan beri maymunlar\u0131n seslendirme yapamayacaklar\u0131 ve hatta nefes al\u0131\u015fveri\u015flerini bile istemli kontrol edemeyecekleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Bunun yerine maymunlar\u0131n \u00e7evresel etkilere ba\u011fl\u0131 olarak, \u00f6rne\u011fin bir y\u0131lanla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda adeta refleks olarak ani bir ses \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 g\u00f6zlemlenmi\u015fti. Ayr\u0131ca her bir maymun t\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6zel, sabit bir \u201cses repertuvar\u0131\u201d oldu\u011fu ve yeni seslerle nefes alma teknikleri \u00f6\u011frenemeyecekleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Bu s\u0131n\u0131rlar, bug\u00fcne kadar gelmi\u015f dilin evrimi teorisine uyuyordu. Yani \u201cinsan\u201d konu\u015fabilen tek primatt\u0131.<\/p>\n
Bu fikirlere g\u00f6re maymunlar\u0131n az da olsa insana benzer bir konu\u015fmalar\u0131n\u0131n olmas\u0131, olas\u0131 de\u011fildi. Konu\u015fma temel olarak evrilmi\u015fti ve son atam\u0131z olan \u015fempanzelere kadarki primat s\u00fcrecinde olduk\u00e7a yeni say\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Bununla birlikte Animal Cognition<\/em> dergisinde Temmuz ay\u0131nda yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fmada, Perlman ve Kaliforniya Santa Cruz \u00dcniveristesi\u2019nden \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131 Nathaniel Clark Koko\u2019nun, Patterson, Cohn ve di\u011fer insanlarla olan 71 saatlik video kayd\u0131n\u0131 izleyip eledikten sonra, Koko\u2019nun dokuz farkl\u0131 performans\u0131n\u0131 belirledi. Bunlar, istemli seslendirme ve nefes hareketlerini i\u00e7eriyordu. Davran\u0131\u015flar \u00f6\u011frenilmi\u015f davran\u0131\u015flard\u0131 ve di\u011fer gorillerin tipik repartuvar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 de\u011fildiler.<\/p>\n Di\u011fer \u015feylerin yan\u0131nda Perlman ve Clark, Koko\u2019nun bir \u015fey istedi\u011finde kendi eline \u00fcfledi\u011fini, burnuyla k\u00e2\u011f\u0131t mendile \u00fcfledi\u011fini, d\u00f6nen cihazlarla oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131, k\u0131yafetiyle barda\u011f\u0131n\u0131 silmeden \u00f6nce cama hohlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00f6zel olmasa da telefonu kula\u011f\u0131yla dirse\u011fi aras\u0131nda tutarak konu\u015fur gibi, gevezelik yapar gibi davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlediler.<\/p>\n Bize benzeyen \u00e7ok ho\u015f ve periyodik sesler \u00e7\u0131karmamakla birlikte, Koko g\u0131rtla\u011f\u0131n\u0131 kontrol edebilecek \u015fekilde bir homurtu \u00e7\u0131karabilmektedir. Koko ayr\u0131ca komutla \u00f6ks\u00fcrebiliyordu. Bu belki insanlar i\u00e7in \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7acak bir bulgu de\u011fildir, ama goriller i\u00e7in g\u0131rtlaklar\u0131n\u0131 istemli olarak kapatabilmek \u00f6nemli durumdur.<\/p>\n Bu \u00e7e\u015fitlilik Perlman\u2019a g\u00f6re motivasyon kaynaklar\u0131d\u0131r. D\u00f6nen oyuncaklarla kendi e\u011flencesi i\u00e7in oynarken istemli \u00f6ks\u00fcr\u00fc\u011f\u00fc Penny ve Ron\u2019un komutuyla yapmaktad\u0131r Koko. Bu davran\u0131\u015flar\u0131n tamam\u0131 \u00f6\u011frenilmi\u015f davran\u0131\u015flard\u0131r. Neticede Koko 6 ayl\u0131ktan itibaren insanlarla ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Olas\u0131l\u0131kla Koko di\u011fer gorillerden daha becerikli de\u011fildir. Farkl\u0131l\u0131klar tamamen \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 geli\u015fmi\u015ftir. Bu \u00f6zellikleri vah\u015fi do\u011fada g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. Bu bulgular, insan evrim \u00e7izgisinde konu\u015fma yetene\u011finin, son yayg\u0131n atalar\u0131m\u0131z olan gorillerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen yakla\u015f\u0131k 10 milyon y\u0131l \u00f6ncesine dayanabilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n Perlman\u2019a g\u00f6re Koko, a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa bir k\u00f6pr\u00fc kurmu\u015f oldu. Maymunlar\u0131n e\u011fitimle, biraz da olsa ses \u00e7\u0131karma yollar\u0131n\u0131 kontrol edip geli\u015ftirebildiklerini g\u00f6sterdi. Belki insandaki gibi bir kontrol de\u011fil bu, ama kesinlikle bir kontrol. Perlman\u2019a g\u00f6re orangutanlar da ses ve nefes kontrol\u00fcnde etkileyici davran\u0131\u015flar sergiliyor. \u00d6\u011frenmeyle t\u00fcm maymun ailesi, Koko gibi hareketler yapabilir gibi duruyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Goril Koko, \u00f6mr\u00fc boyunca ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitimle, ileti\u015fimin sessiz bir yolunu (Amerikan \u0130\u015faret Dili) \u00f6\u011frenebilmi\u015f olan, tan\u0131nm\u0131\u015f bir maymun. Ancak \u00f6\u011frendi\u011fi baz\u0131 sesler, insan\u0131n konu\u015fabilen tek primat oldu\u011fu alg\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilir. Marcus Perlman ara\u015ft\u0131rmas\u0131na 2010\u2019da \u201cGoril Vakf\u0131\u2019nda\u201d ba\u015flad\u0131. Buras\u0131 Koko\u2019nun yakla\u015f\u0131k 40 y\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve vaktinin \u00e7o\u011funu psikolog Penny Peterson ve biyolog Ron Cohn ile ge\u00e7irdi\u011fi yerdi. […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":17204,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[176,19,21,32],"tags":[310,2060,2059],"class_list":["post-3297","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-139-sayi","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-evrim","tag-iletisim","tag-konusmak","tag-maymunlar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t