{"id":33037,"date":"2019-03-06T02:02:17","date_gmt":"2019-03-05T23:02:17","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=33037"},"modified":"2019-03-05T22:04:54","modified_gmt":"2019-03-05T19:04:54","slug":"cevre-icin-bir-iyilik-yap-satin-alma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/03\/06\/cevre-icin-bir-iyilik-yap-satin-alma","title":{"rendered":"\u00c7evre i\u00e7in bir iyilik yap: Sat\u0131n alma!"},"content":{"rendered":"

Bu g\u00fcnlerde \u00e7evre dostu olmayan kalmad\u0131. Bir zamanlar\u0131n marjinal toplumsal hareketi yayg\u0131nla\u015ft\u0131k\u00e7a, \u00e7evreci yelpazesine dahil olanlar\u0131n da \u00e7e\u015fitlili\u011fi artt\u0131; her kesimden insan\u0131n ard\u0131ndan market zincirleri, bankalar ve hatta hamburgerciler bile \u00e7evrecilik kervan\u0131na kat\u0131ld\u0131. Peki bu \u201c\u00e7evre dostu\u201d etiketinin sat\u0131lan \u00fcr\u00fcnlere ya da verilen hizmetlere eklenmesi \u00e7evre a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir kazan\u0131m m\u0131 ger\u00e7ekten? \u0130sve\u00e7\u2019teki G\u00e4vle \u00dcniversitesi\u2019nde enerji sistemleri, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik ve psikoloji alanlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Patrik S\u00f6rquist ve Linda Langeborg\u2019un <\/span>Frontiers in Psychology<\/span><\/i> dergisinde yay\u0131mlad\u0131klar\u0131 makale bu soruya olumsuz bir cevap veriyor. \u0130kilinin mesaj\u0131 \u00e7ok net: \u201cDo\u011fay\u0131 kurtarmay\u0131 ger\u00e7ekten istiyor musunuz? O zaman dostu olmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan vazge\u00e7in!\u201d<\/span><\/p>\n

Derginin \u2018\u0130klim De\u011fi\u015fiminin Bili\u015fsel Psikolojisi\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 dizisinin par\u00e7as\u0131 olan S\u00f6rquist-Langeborg makalesi \u00e7evrecilik meselesini evrimsel-bili\u015fsel bir perspektiften ele almas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7arp\u0131c\u0131. Buna g\u00f6re \u00e7evre dostu tutumumuzu bug\u00fcn bu kadar sorunlu hale getiren, \u00e7evreyle kurdu\u011fumuz ili\u015fkiyi, ba\u015fka pek \u00e7ok \u015feyde oldu\u011fu gibi bir sosyal m\u00fcbadele bi\u00e7imi olarak g\u00f6rmemiz. Yani \u2018\u00e7evre dostu\u2019 davran\u0131\u015flar \u00e7o\u011fumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan, pek de \u00e7evre dostu olmayan ba\u015fka davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n bir telafisi. Mesela i\u015fe bisikletle gidiyorsak tatile giderken u\u00e7a\u011fa binmeyi hak etti\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Ya da Pazartesileri vejeteryan beslenme g\u00fcn\u00fc ilan ettik diye geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u015fini arada savsaklamakta sak\u0131nca g\u00f6rm\u00fcyoruz. \u0130yi ve k\u00f6t\u00fc addetti\u011fimiz eylemler ya da almak ve vermek aras\u0131ndaki dengeyle \u015fekillenen bu m\u00fcbadeleci anlay\u0131\u015f\u0131n \u00e7evre s\u00f6z konusu oldu\u011fundaki yans\u0131malar\u0131 elbette ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015fiyor. Ancak ekolojinin zarar\u0131na i\u015fledi\u011fimiz eylemlerin yaratt\u0131\u011f\u0131 su\u00e7luluk (yazarlar buna eko-su\u00e7luluk diyor) halinin giderilmesinde \u00e7evre dostu etiketinin bir t\u00fcr h\u0131zl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 kesin. Gel g\u00f6r ki ikili ili\u015fkilerde ba\u015fvurulmas\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r m\u00fcbadeleci ya da telafici anlay\u0131\u015f, \u00e7evre gibi \u00e7ok boyutlu ve karma\u015f\u0131k bir sistemle olan ili\u015fkimizde tekrar edildi\u011finde i\u015flemiyor. Nedeni \u00e7ok basit. \u00c7evreye verdi\u011fimiz zarar\u0131n telafisi yok. En az\u0131ndan \u00e7o\u011fu durumda\u2026 Yani S\u00f6rquist-Langeborg ikilisinin de ifade etti\u011fi \u00fczere, dengeci anlay\u0131\u015f uyar\u0131nca \u00e7evre i\u00e7in iyi bir\u015fey yapmak ad\u0131na \u2018\u00e7evre dostu\u2019 etiketli \u00fcr\u00fcnlere y\u00f6nelmemiz bir olumsuzluk de\u011fil, ancak \u00e7evre i\u00e7in ger\u00e7ekten iyi bir\u015fey yapmak istiyorsak \u00e7\u00f6z\u00fcm bu \u00fcr\u00fcnlerden daha fazla almak de\u011fil, genel anlamda hi\u00e7 almamak; di\u011fer bir ifadeyle t\u00fcketmemek!<\/span><\/p>\n

Yazarlar, \u00e7evre dostu \u00fcr\u00fcnler sat\u0131n alarak, hibrid arabalara y\u00f6nelerek ya da y\u0131kan\u0131lan suyun s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrerek en iyi ihtimalle \u201cdaha az zararl\u0131\u201d bir eylemde bulunuldu\u011funu hat\u0131rlatman\u0131n birka\u00e7 olas\u0131 y\u00f6ntemini de \u00f6nermi\u015fler. Mesela bir \u00e7e\u015fit ekranda okutma sistemini devreye sokarak al\u0131nan \u00fcr\u00fcnlerin ne kadar karbon ayakizine* kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fini t\u00fcketiciye an\u0131nda g\u00f6stermek, yap\u0131lan t\u00fcketimin \u00e7evre \u00fczerindeki y\u00fck\u00fc azaltmak \u015f\u00f6yle dursun, bilakis \u00fcst\u00fcne eklendi\u011fini g\u00f6stermeye yarayabilir. Temelde eylemlerinin ger\u00e7ek ve do\u011frudan sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 t\u00fcketiciye g\u00f6stermekten ge\u00e7en bu ad\u0131mlar ya da bunlara eklenecek bilin\u00e7lendirme kampanyalar\u0131 ne kadar etkili olur \u015f\u00fcpheli. Dahas\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7evre meselesindeki tutumumuzu etkileyen ba\u015fka evrimsel-bili\u015fsel engellerden de s\u00f6z ediyor: Bireysel \u00f6d\u00fclleri kolektif \u00f6d\u00fcllerin \u00f6n\u00fcne koymak, anl\u0131k kazan\u0131mlar\u0131 uzak gelecektekilere tercih etmek ve kendi grubunun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 di\u011fer gruplar\u0131nkine g\u00f6re kay\u0131rmak gibi. Oysa \u00e7evre sorunlar\u0131 k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ilerleyen, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in i\u015fbirli\u011fi ve fedak\u00e2rl\u0131k gerektiren, bug\u00fcn\u00fcn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerinin meyvelerini uzak gelecekte verece\u011fi cinsten.<\/span><\/p>\n

\"\"
Do\u011fu Afrika\u2019da ya\u015fayan bu antilop t\u00fcr\u00fc en iyimser ekolojik senaryolar ge\u00e7erli oldu\u011funda dahi, topra\u011f\u0131n Asya\u2019ya y\u00f6nelik tar\u0131msal \u00fcr\u00fcn ihracat\u0131 i\u00e7in kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015fam alan\u0131n\u0131n %70\u2019ini kaybedecek. Kaynak: \u00c7izim-Michael S. Helfenbein.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00d6rne\u011fin <\/span>Nature Climate Change<\/span><\/i> dergisinin son say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanan bir ara\u015ft\u0131rma, insanlar\u0131n yerle\u015fim, sanayi ya da tar\u0131m amac\u0131yla i\u015fgal etti\u011fi alanlar\u0131n 2070 y\u0131l\u0131nda ula\u015faca\u011f\u0131 d\u00fczeyin 1.700 amfibi, ku\u015f ve memeli t\u00fcr\u00fcn\u00fc daha yok olma tehlikesiyle burun buruna b\u0131rakaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Yakla\u015f\u0131k %30 ila %50 d\u00fczeyinde bir ya\u015fam alan\u0131 kayb\u0131na u\u011frayacak bu t\u00fcrlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Orta ve Do\u011fu Afrika\u2019da, Orta ve G\u00fcney Amerika\u2019da ve de G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da ya\u015f\u0131yor. Bu rakam\u0131 gazetede okuyan ki\u015fi Endonezya\u2019daki kurba\u011fadan ya da Brezilya\u2019daki ku\u015ftan bana ne diyebilir. Tam da bu tepkiyi tahmin ettiklerinden <\/span>Nature Climate Change<\/span><\/i> makalesinin yazarlar\u0131 uyar\u0131yor: \u201cT\u00fcr pop\u00fclasyonlar\u0131nda ya\u015fanacak kay\u0131plar ekosistemlerin i\u015fleyi\u015fini ve insan\u0131n ya\u015fam kalitesini geriye d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz bi\u00e7imde bozabilir. Gezegenin uzak k\u00f6\u015felerindeki biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 bizi do\u011frudan etkilemiyor gibi g\u00f6r\u00fcnse de insan\u0131n ge\u00e7im kaynaklar\u0131 \u00fczerindeki etkisi k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte olabilir. \u00dcstelik de bu kayb\u0131n sorumlusu genellikle d\u00fcnyan\u0131n \u00f6te yakas\u0131ndan gelen, palm ya\u011f\u0131, soya fasulyesi, tropikal a\u011fa\u00e7 kerestesi gibi t\u00fcketim talepleri. Dolay\u0131s\u0131yla bu durumdan hepimiz birden sorumluyuz.\u201d Sonu\u00e7ta her hafta mevcut \u00fcretim ve t\u00fcketim bi\u00e7imlerinin iklime, do\u011faya ve di\u011fer t\u00fcrlere verdi\u011fi zarar\u0131 ele alan yeni bir ara\u015ft\u0131rmaya rastlamak m\u00fcmk\u00fcn. Rakamlar\u0131n, verilerin, savlar\u0131n ard\u0131 arkas\u0131 kesilmiyor. \u0130nsan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn n\u00fcfusundaki b\u00fcy\u00fcmenin de \u00f6n\u00fcne etik, siyasi ya da dini nedenlerle ge\u00e7emeyece\u011fimize g\u00f6re bunlar\u0131 okuman\u0131n ya da al\u0131\u015fveri\u015f sepetindeki ekolojik muzun karbon ayakizine katk\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6rmenin insanlar\u0131 as\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcme, yani \u00e7ok daha az t\u00fcketmeye yakla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 umut etmekten ba\u015fka \u00e7are kalm\u0131yor.<\/span><\/p>\n

*<\/span>Karbondioksit cinsinden \u00f6l\u00e7\u00fclen, \u00fcretilen sera gaz\u0131 miktar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan insan faaliyetlerinin \u00e7evreye verdi\u011fi zarar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc.<\/span><\/p>\n

Kaynak
\n<\/b>1) Patrik S\u00f6rquist ve Linda Langeborg, \u201cWhy people harm the environment although they try to treat it well: An evolutionary-cognitive perspective on climate compensation\u201d, <\/span>Frontiers in Psychology<\/span><\/i>, 4 Mart 2019.
\n<\/span>2) Kendall Teare, \u201cDue to humans, extinction risk for 1.700 animal species to increase by 2070\u201d, YaleNews, 4 Mart 2019.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu g\u00fcnlerde \u00e7evre dostu olmayan kalmad\u0131. Bir zamanlar\u0131n marjinal toplumsal hareketi yayg\u0131nla\u015ft\u0131k\u00e7a, \u00e7evreci yelpazesine dahil olanlar\u0131n da \u00e7e\u015fitlili\u011fi artt\u0131; her kesimden insan\u0131n ard\u0131ndan market zincirleri, bankalar ve hatta hamburgerciler bile \u00e7evrecilik kervan\u0131na kat\u0131ld\u0131. Peki bu \u201c\u00e7evre dostu\u201d etiketinin sat\u0131lan \u00fcr\u00fcnlere ya da verilen hizmetlere eklenmesi \u00e7evre a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir kazan\u0131m m\u0131 ger\u00e7ekten? \u0130sve\u00e7\u2019teki G\u00e4vle \u00dcniversitesi\u2019nde enerji […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":33040,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,217,1],"tags":[4627,4625,2207,4626],"class_list":["post-33037","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-cevre-bilimleri","category-genel","tag-asiri-tuketim","tag-cevre-dostu-urunler","tag-cevrecilik","tag-yok-olan-turler"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33037","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/184"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33037"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33037\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33040"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33037"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33037"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33037"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}