{"id":33069,"date":"2019-03-09T03:28:30","date_gmt":"2019-03-09T00:28:30","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=33069"},"modified":"2019-03-07T17:41:30","modified_gmt":"2019-03-07T14:41:30","slug":"karsi-madde-ile-bomba-yapilabilir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/03\/09\/karsi-madde-ile-bomba-yapilabilir-mi","title":{"rendered":"Kar\u015f\u0131-madde ile bomba yap\u0131labilir mi?"},"content":{"rendered":"

Maddeyi olu\u015fturan atomlar, atom \u00e7ekirde\u011fi ve etraf\u0131ndaki elektronlardan olu\u015fur. \u00c7ekirdekte ise proton ve n\u00f6tronlar vard\u0131r. En basit atom olan hidrojen atomuna bakarsak, merkezde art\u0131 elektrik y\u00fckl\u00fc bir proton ve etraf\u0131nda da eksi elektrik y\u00fckl\u00fc bir elektrondan meydana gelir.<\/p>\n

Kar\u015f\u0131-madde nedir?
\n<\/strong>Kar\u015f\u0131 par\u00e7ac\u0131klar da ger\u00e7ektirler. Sadece y\u00fckleri ya da ba\u015fka kuantum \u00f6zellikleri z\u0131t i\u015faretlidir. \u00d6rne\u011fin elektronun z\u0131t elektrik y\u00fckl\u00fc kar\u015f\u0131 par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 pozitrondur. \u00d6te yandan bir de kar\u015f\u0131-atom (anti-atom) vard\u0131r ki asl\u0131nda kar\u015f\u0131-madde (anti-madde) derken bu anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"
B\u00fcy\u00fck Patlamadan hemen sonra madde\/kar\u015f\u0131-madde simetrisi bozulmu\u015f ve evren \u201cmaddeden\u201d yana se\u00e7imini kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Kar\u015f\u0131 hidrojen atomunun yap\u0131s\u0131 ise, merkezde eksi y\u00fckl\u00fc bir kar\u015f\u0131-proton ve etraf\u0131nda art\u0131 elektrik y\u00fckl\u00fc bir elektrondan (pozitron) ibarettir. Ancak do\u011fada kar\u015f\u0131-atomlar kendili\u011finden olu\u015fmaz. 13,7 milyar y\u0131l \u00f6nce B\u00fcy\u00fck Patlamadan hemen sonra madde\/kar\u015f\u0131-madde simetrisi bozulmu\u015f ve evren \u201cmaddeden\u201d yana se\u00e7imini kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Kendili\u011finden simetri k\u0131r\u0131lmas\u0131 dedi\u011fimiz bu olaydan sonra evrende olu\u015fan atomlar bilinen yap\u0131lar\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Madde ile kar\u015f\u0131 madde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda birbirlerini yok eder ve radyasyona d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr: \u00d6rne\u011fin bir elektron ve bir pozitron kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca birbirlerini yok edip \u0131\u015f\u0131\u011fa (foton) d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Bu nedenle de evrendeki atomlarda elektronlar (ve protonlar) vard\u0131r pozitronlar (ve kar\u015f\u0131-protonlar) de\u011fil.<\/p>\n

CERN deneylerinde kar\u015f\u0131-hidrojen atomu
\n<\/strong>Do\u011fada kar\u015f\u0131-par\u00e7ac\u0131klar kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kabilir ancak kar\u015f\u0131-madde sadece laboratuvarda yarat\u0131l\u0131r. Laboratuvar ko\u015fullar\u0131nda kar\u015f\u0131-hidrojen atomu elde etmek olanakl\u0131d\u0131r. Nitekim CERN\u2019deki ATHENA ve ATRAP deneylerinde 2002 y\u0131l\u0131nda \u00e7ok miktarda kar\u015f\u0131-hidrojen atomu elde edilmi\u015ftir. Dan Brown\u2019 un \u201cMelekler ve \u015eeytanlar\u201d adl\u0131 kitab\u0131na da ilham veren bu deneylerde asl\u0131nda kitapta anlat\u0131lanlar\u0131n tam tersi durumlar s\u00f6z konusudur. Bu deneylerde kar\u015f\u0131-madde ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 hedeflenmektedir, bomba imalat\u0131 de\u011fil.<\/p>\n

\"\"
CERN\u2019deki ALPHA deneyinde kar\u015f\u0131-hidrojen atomlar\u0131 manyetik bir tuzak sayesinde 170 milisaniye kadar bir arada tutulabildiler.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00d6te yandan kar\u015f\u0131-maddeyi ancak \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrelerde, saniyenin milyonda biri kadar s\u00fcrede bir arada tutmak olanakl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc hemen maddeyle etkile\u015fime girip yok olmaktad\u0131r. Bu deneylerde ama\u00e7 CPT kuram\u0131 denilen, y\u00fck, parite ve zaman simetrilerinin ge\u00e7erli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmakt\u0131r. CPT kuram\u0131na g\u00f6re madde ve kar\u015f\u0131-madde spektrumunun tamamen \u00f6zde\u015f olmalar\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

CERN\u2019deki ALPHA deneyinde ise, k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce kar\u015f\u0131-hidrojen atomlar\u0131 manyetik bir tuzak sayesinde 170 milisaniye kadar bir arada tutulabilmi\u015fler ve b\u00f6ylelikle kar\u015f\u0131-madde ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda \u00f6nemli bir ad\u0131m at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kar\u015f\u0131-hidrojen atomlar\u0131, hidrojen atomlar\u0131 gibi y\u00fcks\u00fczd\u00fcr. Proton (kar\u015f\u0131-proton) ve elektronlar\u0131n (pozitronlar\u0131n) y\u00fckleri birbirlerini n\u00f6tralize eder. Ancak bunlar\u0131n spin bile\u015fenleri manyetik alandan etkilenirler. Bu spin \u00f6zelliklerini kullanan ALPHA deneycileri, 38 kar\u015f\u0131-atomu manyetik alanla hapsetmeyi ba\u015fard\u0131lar.<\/p>\n

Kar\u015f\u0131-madde bombas\u0131 olanakl\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor
\n<\/strong>Dan Brown\u2019\u0131n kitab\u0131nda kar\u015f\u0131-madde ile bomba yap\u0131l\u0131yordu. Ger\u00e7ekte bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kar\u015f\u0131-maddeyi bir araya getirmek i\u00e7in harcanan enerji, meydana getirilen kar\u015f\u0131-maddenin enerjisine e\u015fittir. Dolay\u0131s\u0131yla, atom bombas\u0131nda oldu\u011fu gibi, \u00e7ekirde\u011fin par\u00e7alanmas\u0131ndan do\u011fan ilave bir enerji yoktur.<\/p>\n

Ayr\u0131ca kar\u015f\u0131-madde (\u00f6rne\u011fin kar\u015f\u0131-hidrojen atomu), Dan Brown\u2019 un kitab\u0131ndaki gibi uzun s\u00fcre saklanamaz. Eninde sonunda, kar\u015f\u0131-atomu hapsetti\u011fimiz kafesi meydana getiren madde ile etkile\u015fime girerek \u0131\u015f\u0131n\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr, yok olur. Bu s\u00fcre de olduk\u00e7a k\u0131sad\u0131r. CERN\u2019deki son deneylerde bu s\u00fcre saniyenin onda birine kadar uzat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ama daha uzun s\u00fcrelerde saklanmas\u0131 pek olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnmemektedir. \u00dcstelik burada bahsedilen tek bir atomdur. Bomba yapmak ya da enerji elde etmek i\u00e7in bu atomlardan (kar\u015f\u0131-atomlardan) milyar kere milyarlarcas\u0131 gerekmektedir. Bu da teknik olarak olanakl\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maddeyi olu\u015fturan atomlar, atom \u00e7ekirde\u011fi ve etraf\u0131ndaki elektronlardan olu\u015fur. \u00c7ekirdekte ise proton ve n\u00f6tronlar vard\u0131r. En basit atom olan hidrojen atomuna bakarsak, merkezde art\u0131 elektrik y\u00fckl\u00fc bir proton ve etraf\u0131nda da eksi elektrik y\u00fckl\u00fc bir elektrondan meydana gelir. Kar\u015f\u0131-madde nedir? Kar\u015f\u0131 par\u00e7ac\u0131klar da ger\u00e7ektirler. Sadece y\u00fckleri ya da ba\u015fka kuantum \u00f6zellikleri z\u0131t i\u015faretlidir. \u00d6rne\u011fin elektronun […]<\/p>\n","protected":false},"author":380,"featured_media":33073,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[4637,4633,265,4636,4634,4635],"class_list":["post-33069","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-alpha-deneyleri","tag-atomun-yapisi","tag-cern","tag-karsi-hidrojen","tag-karsi-madde","tag-pozitron"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t