{"id":33115,"date":"2019-03-10T03:01:06","date_gmt":"2019-03-10T00:01:06","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=33115"},"modified":"2019-03-10T02:06:14","modified_gmt":"2019-03-09T23:06:14","slug":"serit-kurdu-deyip-gecmeyin-kendisi-evrimin-ayricalikli-cocugu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/03\/10\/serit-kurdu-deyip-gecmeyin-kendisi-evrimin-ayricalikli-cocugu","title":{"rendered":"\u015eerit kurdu deyip ge\u00e7meyin: Kendisi evrimin ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 \u00e7ocu\u011fu"},"content":{"rendered":"

D\u00fcnyan\u0131n en uzun canl\u0131s\u0131 hangisidir diye sorsak en iyi ihtimalle pek \u00e7ok ki\u015fiden mavi balina cevab\u0131n\u0131 al\u0131r\u0131z. Mavi balina evet, uzundur, 25 metreye kadar \u00e7\u0131kabilir. Ama ondan da uzun bir canl\u0131 daha var. Tespit edilen \u00f6rneklerinin boyu 30 metreyi a\u015fm\u0131\u015f. Daha da uzun boylu t\u00fcrleri var diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Yaln\u0131z kendisi mav\u0131 balinadan farkl\u0131 olarak yakla\u015f\u0131k 2,5 cm kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda. Cevab\u0131 art\u0131k tahmin edebilirsiniz: \u015eerit kurdu ad\u0131yla bilinen Nemertea\u2019lar. Fakat d\u00fcnya uzunluk rekorunun sahibi Nemertea\u2019lar 30 metrenin 3000 kat\u0131 k\u0131sal\u0131kta yani 1cm kadar da olabilir. 1000\u2019i a\u015fk\u0131n t\u00fcr\u00fc bulunan Nemertea \u015fubesi i\u00e7indeki bu esneklik tek tek bireyler d\u00fczeyinde de ifade bulur. V\u00fccutlar\u0131n\u0131 olu\u015fturan \u00f6zel kas yap\u0131s\u0131 \u015feritlerin boyunu normalin onda birine d\u00fc\u015f\u00fcrecek kadar s\u0131k\u0131\u015fabildi\u011fi gibi kendisinin iki kat\u0131 geni\u015flikteki avlar\u0131 yutacak \u015fekilde esneyebilir de. Dahas\u0131 Nemertea t\u00fcrleri cinsiyet konusunda da hi\u00e7 kat\u0131 bir tutum sergilemez. V\u00fccutlar\u0131n\u0131n i\u00e7 k\u0131sm\u0131nda dizili e\u015fey h\u00fccreleri duruma g\u00f6re sperm veya yumurta \u00fcretebilir. \u0130htiyaca g\u00f6re d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lan e\u015fey kanallar\u0131 \u00fcreme tamamland\u0131ktan sonra tekrar i\u00e7eri \u00e7ekilir. Diyelim ki avc\u0131n\u0131n teki, her biri ayr\u0131 bir tuhafl\u0131k bar\u0131nd\u0131ran Nemertea t\u00fcrlerinden birini, v\u00fccutlar\u0131n\u0131 kaplayan ve kayganl\u0131k sa\u011flayan mukusa, k\u00f6t\u00fc tadlar\u0131na ve hatta sinir sistemine etki eden zehirlerine ra\u011fmen yakalay\u0131p bir \u0131s\u0131r\u0131k koparmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Sorun de\u011fil. Nemertea t\u00fcrlerinin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 esneklik burada da kendini g\u00f6sterir. Bu \u00f6zel omurgas\u0131z, v\u00fccudunun kopan par\u00e7as\u0131n\u0131 rejenere ederek daha do\u011frusu yeniden \u00fcreterek kald\u0131\u011f\u0131 yerden hayat\u0131na devam eder. Eder de, \u015fimdiye kadar bilinen, bu \u00f6zelli\u011fin hayvan\u0131n kuyruk k\u0131sm\u0131na \u00f6zg\u00fc oldu\u011fuydu. Oysa ABD\u2019den Smithsonian Enstit\u00fcs\u00fc, Oregon \u00dcniversitesi ve Maryland \u00dcniversitesi ile \u0130spanya\u2019dan Ci\u00e8ncies del Mar Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 uluslararas\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar grubunun son bulgular\u0131 esneklik ve rejenerasyon becerisinin boyutunu geni\u015fletti. <\/span>Proceedings of the Royal Society B<\/span><\/i> dergisinin 6 Mart\u2019ta yer verdi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fma sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re ekibin inceledi\u011fi 35 \u015ferit kurdu t\u00fcr\u00fcnden sekizi ba\u015f ve beyin b\u00f6lgesini de rejenere edebiliyor!<\/span><\/p>\n

Yitirilen v\u00fccut par\u00e7as\u0131n\u0131n yerine yenisinin b\u00fcy\u00fcmesi tipindeki rejenerasyon hayvanlar aleminde \u00e7ok s\u0131k rastlanan bir \u00f6zellik say\u0131lmaz ama sadece \u015ferit kurduna \u00f6zg\u00fc oldu\u011fu da s\u00f6ylenemez. Baz\u0131 semender ve \u00f6r\u00fcmcek t\u00fcrleri ile deniz y\u0131ld\u0131zlar\u0131 da bu s\u00fcperg\u00fc\u00e7ten nasibini alm\u0131\u015f. \u0130\u015fin ilgin\u00e7 yan\u0131 bu canl\u0131lar aras\u0131nda do\u011frudan akrabal\u0131k ili\u015fkisinin bulunmuyor olmas\u0131 rejenerasyon \u00f6zelli\u011finin de\u011fi\u015fik organizma gruplar\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak evrimle\u015fti\u011fini g\u00f6steriyor. Hatta hayvanlar aleminin s\u00fcngerler, hidroidler ve ktenoforlar gibi \u00e7ok eski soylar\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir kopuk par\u00e7adan b\u00fct\u00fcn bir birey yeniden v\u00fccuda gelebiliyor. Fakat organizma karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131k\u00e7a rejenerasyon becerisi de daha az dikkat \u00e7ekici ve s\u00f6n\u00fck hale geliyor; hatta kayboluyor. T\u0131pk\u0131 epi topu yaral\u0131 derisini iyile\u015ftirmekle yetinmek durumunda kalan biz insanlarda oldu\u011fu gibi\u2026<\/span><\/p>\n

\u00d6zel olarak \u015ferit kurtlar\u0131n\u0131n marifetlerini de\u011fil rejenerasyon yetisinin evrimini incelemeyi hedefleyen ekip ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in 2012-2014 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ABD, Arjantin, \u0130spanya ve Yeni Zelanda k\u0131y\u0131lar\u0131ndan de\u011fi\u015fik t\u00fcrlere ait \u00f6rnekler toplam\u0131\u015f. Kendi \u00f6rneklerinde ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri amp\u00fctasyon (yani organ kesilmesi) deneylerinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 literat\u00fcrde daha \u00f6nce ele al\u0131nm\u0131\u015f ba\u015fka Nemertea t\u00fcrlerine ait sonu\u00e7larla birle\u015ftirdiklerinde, ba\u015f-beyin rejenerasyonu kabiliyetinin en az 4 farkl\u0131 soyda birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmi\u015fler. En \u00f6nemlisi de \u00e7al\u0131\u015fmada Nemertea\u2019lara ait 3 ayr\u0131 tak\u0131m alt\u0131ndaki 10 ailenin \u00fcyelerini temsil etmesi hedeflenen 35 t\u00fcrden yola \u00e7\u0131karak olu\u015fturulan evrim a\u011fac\u0131n\u0131n en dibinde yer alan hipotetik ata t\u00fcr ba\u015f-beyin rejenerasyonu \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131m\u0131yor. Bug\u00fcne kadar bu \u00f6zelli\u011fe sahip bir ata t\u00fcrden Kambriyen \u00f6ncesinde bir yerlerde, 500 milyon y\u0131l kadar \u00f6nce devral\u0131n\u0131p Nemertealar \u00e7e\u015fitlendik\u00e7e kaybedildi\u011fi varsay\u0131lan rejenerasyon becerisi, g\u00f6r\u00fcnen o ki, en az\u0131ndan ba\u015f-beyin b\u00f6lgesi \u00f6zelinde 10-15 milyon y\u0131l gibi g\u00f6rece k\u0131sa ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ge\u00e7mi\u015fe sahip.<\/span><\/p>\n

Buna Nemertealar\u0131n s\u00fcper-rejenerasyoncusu <\/span>Lineus sanguines<\/span><\/i> bile dahil: Kendisi normal yeti\u015fkin boyutunun 200.000\u2019de biri b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki bir doku par\u00e7as\u0131ndan has\u0131l olabiliyor. Yakla\u015f\u0131k 70 kiloluk bir insan\u0131n \u00e7ay ka\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n 1\/16\u2019s\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki bir dokudan kendini olu\u015fturabilmesi gibi bir\u015fey bu! Peki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar rejenerasyonun evrimsel basamaklar\u0131na dair bir\u015fey bulabilmi\u015fler mi diye sorabilirsiniz. Rejenerasyona uzanan yoldaki a\u015famalardan oldu\u011fu varsay\u0131labilecek bir g\u00f6zlem yap\u0131lm\u0131\u015f: Kafas\u0131 kopar\u0131lm\u0131\u015f kurtlardan baz\u0131lar\u0131 bu \u015fekilde aylarca hayatta kalm\u0131\u015f. Ne de olsa rejenerasyonla k\u00fcllerinden do\u011fmadan \u00f6nce organizman\u0131n bunu yapabilecek kadar uzun s\u00fcre hayatta kalmay\u0131 ba\u015farmas\u0131 gerekir. S\u0131rada i\u015fin as\u0131l can al\u0131c\u0131 noktas\u0131n\u0131n incelenmesi var: rejenerasyonun molek\u00fcler mekanizmas\u0131. Heyecanla bekliyoruz. Belki biz de nemalanacak bir\u015feyler buluruz!<\/span><\/p>\n

Kaynak
\n<\/b>\u201cScientists find worms that recently evolved the ability to regrow a complete head\u201d, University of Maryland-College of Computer, Mathematical and Natural Sciences, News-Events, 6 Mart 2019.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u00fcnyan\u0131n en uzun canl\u0131s\u0131 hangisidir diye sorsak en iyi ihtimalle pek \u00e7ok ki\u015fiden mavi balina cevab\u0131n\u0131 al\u0131r\u0131z. Mavi balina evet, uzundur, 25 metreye kadar \u00e7\u0131kabilir. Ama ondan da uzun bir canl\u0131 daha var. Tespit edilen \u00f6rneklerinin boyu 30 metreyi a\u015fm\u0131\u015f. Daha da uzun boylu t\u00fcrleri var diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Yaln\u0131z kendisi mav\u0131 balinadan farkl\u0131 olarak yakla\u015f\u0131k […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":33117,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21,32],"tags":[4644,4646,4645],"class_list":["post-33115","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-evrim","tag-nemertea","tag-rejenerasyon-becerisi","tag-serit-kurdu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t