{"id":33206,"date":"2019-03-15T05:33:46","date_gmt":"2019-03-15T02:33:46","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=33206"},"modified":"2019-03-15T05:29:23","modified_gmt":"2019-03-15T02:29:23","slug":"escinselligin-dogum-oncesine-dayanan-temelleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/03\/15\/escinselligin-dogum-oncesine-dayanan-temelleri","title":{"rendered":"E\u015fcinselli\u011fin do\u011fum \u00f6ncesine dayanan temelleri"},"content":{"rendered":"

Kad\u0131nlarla erkeklerin cinsel se\u00e7ilim ba\u011flam\u0131ndaki temsilleri nas\u0131l farkl\u0131ysa cinsel e\u011filimlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f bi\u00e7imleri de farkl\u0131 olabiliyor. Mesela tart\u0131\u015fman\u0131n hi\u00e7 dinmedi\u011fi erkek homoseks\u00fcelli\u011fi, yani erkeklerde hemcinslerine cinsel arzu duyulmas\u0131 durumu\u2026 Erkek homoseks\u00fcelli\u011fini tetikleyen ancak kad\u0131nlarda benzer etki g\u00f6stermeyen kimi etkenler hakk\u0131nda zaman zaman yaz\u0131l\u0131p \u00e7izildi\u011fi oluyor. \u00d6rne\u011fin y\u0131llar \u00f6nce Kanada\u2019daki Brock \u00dcniversitesi\u2019nde g\u00f6revli Anthony Bogaert\u2019in erkeklerin do\u011fum s\u0131ras\u0131n\u0131n ve b\u00fcy\u00fck abi say\u0131lar\u0131n\u0131n homoseks\u00fcellik \u00fczerindeki peki\u015ftirici etkisini ortaya koydu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gibi. Zaman\u0131nda \u00e7ok ses getiren bu istatisti\u011fin yorumlanmas\u0131nda daha \u00e7ok psikoloji ya da sosyoloji temelli a\u00e7\u0131klamalara ba\u015fvurulmu\u015ftu. \u015eayet toptan reddedilmemi\u015fse\u2026 Oysa bug\u00fcn bu verinin hem do\u011fru oldu\u011funu hem de sosyo-psikolojik de\u011fil biyolojik bir s\u00fcrecin s\u00f6z konusu oldu\u011funu biliyoruz. Yani evet, erkekler ‘erkek karde\u015fler’ s\u0131ralamas\u0131nda geriye d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e homoseks\u00fcellik potansiyeli art\u0131\u015f g\u00f6steriyor. Ama ka\u015flar hemen kalkmas\u0131n! Bu tespit ne homoseks\u00fcelli\u011fi tek bir etkene indirgiyor ne de t\u00fcm k\u00fc\u00e7\u00fck erkek karde\u015fleri homoseks\u00fcel yap\u0131yor. Fakat aradaki ba\u011flant\u0131y\u0131 bilmek, cinsel tercihlerin alt\u0131nda yatan mekanizmalar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli.<\/span><\/p>\n

\u00d6ncelikle do\u011fum s\u0131ras\u0131 etkisi diyebilece\u011fimiz bu durumun do\u011fum \u00f6ncesinde, yani gebelik s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek psikoloji-sosyoloji kap\u0131lar\u0131n\u0131 kapatal\u0131m. \u0130kincisi de bu etkinin pek de \u00f6yle \u00e7ok sevdi\u011fimiz anne-\u00e7ocuk romantizmine uymayacak bi\u00e7imde, annenin karn\u0131ndaki fet\u00fcse verdi\u011fi bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkisi ile ilgili oldu\u011funu belirtelim. Zira nihayetinde fet\u00fcs kad\u0131n\u0131n rahmine yerle\u015fen bir yabanc\u0131 maddeden pek de farkl\u0131 de\u011fil. \u00d6yle ki gebeli\u011fin ilk evresi ve plasentan\u0131n geli\u015fim a\u015famas\u0131nda ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k h\u00fccreleri aras\u0131ndaki bir nevi \u2018uzla\u015fma\u2019 gebeli\u011fin devam edip edemeyece\u011fine karar verir. Tam da bu ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yan\u0131t\u0131yla ili\u015fkili olarak gebeli\u011fin sonlanmas\u0131 hatta fark dahi edilmeyen d\u00fc\u015f\u00fckler pek de istisna say\u0131lmaz. \u00d6te yandan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkisinin d\u00fc\u015f\u00fck gibi dramatik olaylarla sonlanmadan belli seviyelerde devam etti\u011fi durumlar da g\u00f6r\u00fclebiliyor. \u00d6rne\u011fin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00fcr\u00fcn\u00fc diyebilece\u011fimiz bir antikor tipinin fet\u00fcs taraf\u0131na ge\u00e7erek geli\u015fim halindeki fet\u00fcs kan-beyin bariyerini a\u015ft\u0131\u011f\u0131 olgular\u2026 \u0130\u015fte homoseks\u00fcellikle ili\u015fkilendirilen tablo tam da bunun \u00f6rneklerinden. Anneyi ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkisi vermeye iten, ilgin\u00e7 bir \u015fekilde fet\u00fcs\u00fcn ilerideki cinsel y\u00f6neliminde rol oynayacak iki protein: Y kromozomu \u00fczerindeki iki genin kodlad\u0131\u011f\u0131 protokaderin11Y (PCDH11Y) ile n\u00f6roligin4Y (NLGN4Y). Elbette annenin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc her fetal proteine etki etmiyor ancak s\u00f6z konusu yap\u0131lar cinsiyet kromozomlar\u0131na ba\u011fl\u0131 h\u00fccre y\u00fczey proteinlerinden olup da bu ikisi gibi bir de h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 ortamda faaliyet g\u00f6sterdi\u011finde ihtimal y\u00fckseliyor. \u00d6rne\u011fin NLGN4Y proteini, sinir h\u00fccreleri aras\u0131ndaki h\u00fccreler aras\u0131 ortamda n\u00f6reksin denen bir ba\u015fka molek\u00fclle ba\u011flanarak sinaps* olu\u015fturur. NLGN4Y-n\u00f6reksin birle\u015fmesinin, beynin cinsiyet farkl\u0131la\u015fmas\u0131 ve ilerideki cinsel\/romantik \u00e7ekim tercihleriyle ili\u015fkili oldu\u011fu biliniyor. Oysa annenin bu proteine kar\u015f\u0131 antikor \u00fcretti\u011fi durumda s\u00f6z konusu birle\u015fme ger\u00e7ekle\u015femiyor. Neticede fet\u00fcste \u00f6l\u00fcme ya da h\u00fccrelerin \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olan bir de\u011fi\u015fiklik ya\u015fanm\u0131yor. \u00d6len tek \u015fey bir anlamda erkek tipi cinsel y\u00f6nelim oluyor\u2026<\/span><\/p>\n

Bu tespitlerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n mimar\u0131, bir kez daha, yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz do\u011fum s\u0131ras\u0131 etkisi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sahibi Anthony Bogaert. Yine Brock \u00dcniversitesi b\u00fcnyesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen ara\u015ft\u0131rmaya b\u00fcy\u00fck o\u011flu heteroseks\u00fcel k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flu homoseks\u00fcel 23 kad\u0131n, tek o\u011flu homoseks\u00fcel 31 kad\u0131n, t\u00fcm o\u011fullar\u0131 heteroseks\u00fcel 72 kad\u0131n, o\u011flu olmayan 16 kad\u0131n ve 12 erkek dahil edilmi\u015f. Analizler kapsam\u0131nda her bir kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n bahsi ge\u00e7en proteinlere y\u00f6nelik antikorlardan ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sonu\u00e7lar aradaki ili\u015fkinin reddedilemeyece\u011fi kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ba\u011flant\u0131ya i\u015faret etmi\u015f. \u00d6yle ki kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n antikor d\u00fczeyleri y\u00fcksekten al\u00e7a\u011fa do\u011fru s\u0131raland\u0131\u011f\u0131nda \u015f\u00f6yle bir tablo ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f: En tepede b\u00fcy\u00fck o\u011flu heteroseks\u00fcel k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flu homoseks\u00fcel anneler, ard\u0131ndan tek o\u011flu homoseks\u00fcel anneler, sonra o\u011flu heteroseks\u00fcel anneler ve en son o\u011flu olmayan anneler. Biraz daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olmak gerekirse ilk o\u011flu (ya da o\u011fullar\u0131) heteroseks\u00fcel olup ard\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011fullar\u0131 homoseks\u00fcelli\u011fe y\u00f6nelmi\u015f annelerde antikor d\u00fczeyi, ilk gebeliklerinin neden oldu\u011fu birikimden dolay\u0131 en yukar\u0131da. Fakat tek o\u011flu homoseks\u00fcel olan anneler de hi\u00e7 o\u011flu olmayan ya da o\u011flu\/o\u011fullar\u0131 heteroseks\u00fcel olan anneleri geride b\u0131rakm\u0131\u015f; yani antikor her durumda belli bir d\u00fczeyde salg\u0131lanabiliyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, erkeklere \u00f6zg\u00fc proteinlere y\u00f6nelik ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k cevab\u0131n\u0131n tespit edildi\u011fi kontrol grubu kad\u0131nlar\u0131ndan (yani o\u011flu olmayanlardan) da bahsediyor; belli ki fark edilemeden d\u00fc\u015f\u00fckle sonlanm\u0131\u015f erkek fet\u00fcs gebelikleri ya da s\u0131rf spermle temas bile bu antikorun belli miktarda \u00fcretilmesine neden olabiliyor.<\/span><\/p>\n

S\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fc cinsel y\u00f6nelim meselesi daha fet\u00fcs evresinde ba\u015flay\u0131p ergenlik ve sonras\u0131na kadar uzanan \u00e7ok boyutlu bir s\u00fcre\u00e7; ancak biyolojinin de bu boyutlardan biri oldu\u011fu muhakkak. Kad\u0131nlar\u0131n farkl\u0131 cinsel y\u00f6nelimleri meselesine gelince\u2026 Erkeklerinkinden farkl\u0131 i\u015fledi\u011fi ve \u00e7ok daha esnek oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bununla ilgili de \u00e7e\u015fitli evrimsel kuramlar var. Fakat o da bir ba\u015fka yaz\u0131n\u0131n konusu olsun! <\/span><\/p>\n

*Sinaps: Sinir h\u00fccrelerinin di\u011fer sinir h\u00fccrelerine ya da sinir h\u00fccresi olmayan h\u00fccre tiplerine mesaj iletimini sa\u011flad\u0131klar\u0131 ba\u011flant\u0131 noktalar\u0131.<\/span><\/p>\n

Kaynak
\n<\/b>Anthony F. Bogaert ve ark., \u201cMale homosexuality and maternal immune responsivity to the Y-linked protein NLGN4Y\u201d, <\/span>PNAS<\/span><\/i>, 9 Ocak 2018.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kad\u0131nlarla erkeklerin cinsel se\u00e7ilim ba\u011flam\u0131ndaki temsilleri nas\u0131l farkl\u0131ysa cinsel e\u011filimlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f bi\u00e7imleri de farkl\u0131 olabiliyor. Mesela tart\u0131\u015fman\u0131n hi\u00e7 dinmedi\u011fi erkek homoseks\u00fcelli\u011fi, yani erkeklerde hemcinslerine cinsel arzu duyulmas\u0131 durumu\u2026 Erkek homoseks\u00fcelli\u011fini tetikleyen ancak kad\u0131nlarda benzer etki g\u00f6stermeyen kimi etkenler hakk\u0131nda zaman zaman yaz\u0131l\u0131p \u00e7izildi\u011fi oluyor. \u00d6rne\u011fin y\u0131llar \u00f6nce Kanada\u2019daki Brock \u00dcniversitesi\u2019nde g\u00f6revli Anthony Bogaert\u2019in erkeklerin […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":33204,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21],"tags":[4663,4662],"class_list":["post-33206","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","tag-cinsel-yonelim","tag-homoseksuellik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t