{"id":33237,"date":"2019-03-17T04:09:52","date_gmt":"2019-03-17T01:09:52","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=33237"},"modified":"2019-03-17T03:16:02","modified_gmt":"2019-03-17T00:16:02","slug":"modern-hayatta-kopeklerimiz-de-bizler-gibi-huysuz-tahammulsuz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/03\/17\/modern-hayatta-kopeklerimiz-de-bizler-gibi-huysuz-tahammulsuz","title":{"rendered":"Modern hayatta k\u00f6peklerimiz de bizler gibi huysuz, tahamm\u00fcls\u00fcz"},"content":{"rendered":"

Bir deney yapm\u0131\u015flar. Ad\u0131 i\u015fbirli\u011fine dayal\u0131 gev\u015fek ip paradigmas\u0131. \u0130smi kar\u0131\u015f\u0131k kendi basit bir deney. \u0130pin bir ucunda k\u00f6pek ya da kurt, di\u011fer ucunda insan yer alacak. Her iki u\u00e7, \u00fczerinde yemek bulunan bir platforma ba\u011flanm\u0131\u015f olacak. Yeme\u011fe ula\u015fman\u0131n tek yolu hayvanla insan\u0131n u\u00e7lar\u0131 ayn\u0131 anda i\u015fbirli\u011fi halinde \u00e7ekmesi (bkz. Ana g\u00f6rsel). Taraflardan yaln\u0131zca biri ipi \u00e7ekecek olursa ip gev\u015fek kalacak, yeme\u011fe ula\u015f\u0131lamayacak ve deney ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanm\u0131\u015f say\u0131lacak. Ama d\u00fczenek bununla da bitmiyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar hayvan\u0131n insanla uyumunu tam olarak saptayabilmek i\u00e7in bu d\u00fczene\u011fi temel alan iki senaryo yaratm\u0131\u015flar. \u0130lkinde, deneylerin yar\u0131s\u0131nda \u00f6nce insan ipin yan\u0131na gidecek, hayvan 3 saniye kadar sonra gelecek. Di\u011fer yar\u0131s\u0131nda tam tersi, hayvan \u00f6nce gelecek, insan sonra. Hayvan\u0131n \u00f6nce gitti\u011fi durumda beklenen, can\u0131n\u0131n istedi\u011fi bir ucu se\u00e7ip \u00e7ekmek i\u00e7in insan\u0131 beklemesi. Hayvan\u0131n sonradan geldi\u011fi durumda ise insana ayak uydurup di\u011fer ucu yakalamas\u0131, yani insan\u0131n tuttu\u011fu ucu onun elinden almaya u\u011fra\u015fmamas\u0131. \u0130kinci senaryoda ise bu sefer iki yemek \u00f6d\u00fcl\u00fc var. Yani ayn\u0131 d\u00fczenekten iki tane. Her biri birer gev\u015fek iple \u00e7ekilmeyi bekliyor ve aralar\u0131nda 10 metre mesafe var. Bir kez daha \u00fczerinde yemek bulunan tepsiyi kendisine \u00e7ekebilmesi i\u00e7in hayvan\u0131n di\u011fer ipin ucundaki insanla e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc hareket etmesi gerekiyor. En \u00f6nemlisi de ikinci tepsiye ko\u015fup tezcanl\u0131l\u0131k etmeden insan\u0131n ipi tutmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fi an; neticede hareket becerisi bak\u0131m\u0131ndan aradaki 10 metreyi \u00f6nce kat edecek olan kendisi, fakat beklemeyi se\u00e7mez ise yeme\u011fe ula\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131 anlamas\u0131 gerekiyor. Bu arada bir kural daha var: \u0130nsan kat\u0131l\u0131mc\u0131 hayvanla hi\u00e7bir ileti\u015fim kurmayacak. Bu uzun girizg\u00e2ha konu olan deneyin amac\u0131 kurtlar\u0131n temelde k\u00f6peklere k\u0131yasla insanlarla ve t\u00fcrde\u015fleriyle i\u015fbirli\u011fi konusunda \u00e7ok daha ileride olduklar\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak. Oysa yayg\u0131n kabul tam tersini s\u00f6yler: K\u00f6peklerin, atalar\u0131 kurtlara k\u0131yasla agresyon d\u00fczeylerinin daha d\u00fc\u015f\u00fck ve sosyalle\u015fmeye daha a\u00e7\u0131k olduklar\u0131 iddias\u0131ndan s\u00f6z ediyoruz. \u0130\u015fte Viyana Veterinerlik Okulu\u2019na ba\u011fl\u0131 Kurt Bilimi Merkezi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n bu konuya farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131 var. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar k\u00f6peklerin bu becerileri evrimle\u015ftirmediklerini, bilakis atalar\u0131 kurtlardan miras ald\u0131klar\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla kurtlara insanla sosyalle\u015fme anlam\u0131nda yeterince imkan sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda bu becerilerin k\u00f6peklerden bile daha yo\u011fun d\u00fczeyde g\u00f6r\u00fclece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Peki sonu\u00e7lar?<\/span><\/p>\n

Me\u011fer keramet kurttaym\u0131\u015f
\n<\/b>Madde madde gidelim\u2026 Deneyler ya\u015flar\u0131 2-8 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen 15 kurt ve 12 k\u00f6pek ile her birinin iyi anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir insan bak\u0131c\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla 6\u2019\u015far kez tekrarlanm\u0131\u015f. Tek yemek \u00f6d\u00fcll\u00fc birinci senaryoda ba\u015far\u0131 oran\u0131 kurtlarda \u015fans fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00fczerinde, %61,5, k\u00f6peklerde ise %49 d\u00fczeyinde seyretmi\u015f. Hayvan\u0131n ipe \u00f6nce ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 durumda hem k\u00f6pekler hem kurtlar daha fazla ba\u015far\u0131 sa\u011flam\u0131\u015flar. Anla\u015f\u0131lan hayvan\u0131n kendi tercihinden vazge\u00e7ip insan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 duruma\/se\u00e7ime ayak uydurmas\u0131, ister k\u00f6pek olsun ister kurt, kolay de\u011fil. Hayvan\u0131n deney an\u0131nda insana bakma s\u00fcresi (yard\u0131m isteme ya da ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k g\u00f6stergesi) \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde k\u00f6peklerde bu s\u00fcrenin en az iki kat daha uzun oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f. \u0130nsan\u0131n ipe hayvandan \u00f6nce ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenekteki ipi insan\u0131n elinden kapma meselesine gelince; tahmin edilece\u011fi \u00fczere bu oran kurtlarda \u00e7ok daha fazla. 15 kurttan 14\u2019\u00fc en az bir defa ipi kapma giri\u015fiminde bulunurken 12 k\u00f6pekten sadece 2\u2019si bunu yapm\u0131\u015f. Ancak kurtlarda da bu davran\u0131\u015f bi\u00e7minin deneme say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyelim. Sonu\u00e7ta 15 kurttan 9\u2019u ve 12 k\u00f6pekten 7\u2019si ilk senaryodaki d\u00fczenekleri 6 denemenin 4\u2019\u00fcnde ba\u015far\u0131yla tamamlam\u0131\u015f.<\/span><\/p>\n

\u0130kinci senaryo d\u00fczene\u011fine gelince, kurtlar\u0131n ba\u015far\u0131 oran\u0131 burada da k\u00f6peklekinden y\u00fcksek: %76\u2019ya kar\u015f\u0131l\u0131k %67. \u0130ki t\u00fcr aras\u0131ndaki bir di\u011fer \u00f6nemli fark deneyin ikinci a\u015famas\u0131nda, yani ilk ipi \u00e7ekme g\u00f6revinin tamamlan\u0131p 10 metre ilerideki ikinciye ge\u00e7ildi\u011finde kendini g\u00f6steriyor. Bu evrede kurtlar %60 oran\u0131nda lider rol\u00fc oynamay\u0131 yani ipin hangi ucunun tutulaca\u011f\u0131na karar vermeyi se\u00e7erken k\u00f6peklerde bu oran %35\u2019te kalm\u0131\u015f. Dahas\u0131 insan\u0131n lider rol\u00fc oynamakta \u0131srar etti\u011fi durumlarda kurtlar %60 oran\u0131nda devam etmemeyi se\u00e7erken k\u00f6pekler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu durum \u00e7ok daha tercih edilir bulunmu\u015f: Oran %70!<\/span><\/p>\n

Sadede gelecek olursak, g\u00f6r\u00fcnen o ki insanlarla sosyalle\u015ftikleri ve benzer ortamlara maruz kald\u0131klar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde kurtlarla k\u00f6peklerin insanla i\u015fbirli\u011fi g\u00f6sterme becerisi aras\u0131nda bir fark yok. Yani kurtlar da k\u00f6pekler kadar insanlar\u0131 bir sosyal partner olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. Ancak belli ki bunu yapma \u015fekilleri farkl\u0131. Kurtlar eylemin ba\u015flat\u0131c\u0131s\u0131 ve lideri olmaya hevesliyken k\u00f6pekler bunu insandan bekliyor. Bir di\u011fer ilgin\u00e7 sonu\u00e7 da ayn\u0131 deneyleri kendi t\u00fcrleriyle tekrar ettiklerinde kurtlar\u0131n k\u00f6peklerden daha ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 ve dahas\u0131 her iki t\u00fcr\u00fcn insanlayken daha iyi sonu\u00e7 elde etmesi! Kurtlar elbette t\u00fcrde\u015fleriyle \u00e7ok daha s\u0131k \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine giriyor, ancak k\u00f6peklerden farkl\u0131 olarak bu \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 nihayetinde \u00e7\u00f6z\u00fcp birlikte yola devam ediyorlar. K\u00f6peklerse daha nadir fakat daha kanl\u0131 kavgalara tutu\u015fup sonunda \u00e7areyi birbirlerinden uzak durmakta buluyorlar. Bu da ipi birlikte tutup \u00e7ekme ihtimalini yok etmi\u015f oluyor. \u0130nsanlayken ba\u015far\u0131 her durumda art\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc rekabet s\u00f6z konusu olmuyor. Sonu\u00e7ta birbirine tahamm\u00fcl edemeyen k\u00f6pek g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerine hepimiz rastlam\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Ve de ayn\u0131 s\u0131kl\u0131kta, insanla uyum i\u00e7inde \u00e7e\u015fitli numaralara imza atan k\u00f6pek tablolar\u0131na\u2026 Buna g\u00f6re kurtlar\u0131n daha ba\u011f\u0131ms\u0131z, k\u00f6peklerin daha itaatk\u00e2r olduklar\u0131 ve muhtemelen bu sebeple evcille\u015ftirildikleri muhakkak. Ancak i\u015f k\u00f6peklerin daha sosyal, daha az agresif ve i\u015fbirli\u011fine daha a\u00e7\u0131k olduklar\u0131 ve bu \u00f6zellikleri evcille\u015ftime s\u00fcrecinde geli\u015ftirdikleri tezine s\u0131ra geldi\u011finde, elde edilen sonu\u00e7lar bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerle hi\u00e7 mi hi\u00e7 uyu\u015fmuyor. Zira deney sonu\u00e7lar\u0131 \u015funu s\u00f6yl\u00fcyor: \u0130nsanla k\u00f6pek aras\u0131ndaki i\u015fbirli\u011finin evriminin temelini k\u00f6peklerin en yak\u0131n ortak atas\u0131 kurtlardan miras ald\u0131klar\u0131 tolerans, dikkat ve i\u015fbirli\u011fi becerisi olu\u015fturuyor. Demek ki keramet k\u00f6pekte de\u011fil, k\u00f6pe\u011fin i\u00e7indeki kurttaym\u0131\u015f!<\/span><\/p>\n

Kaynak
\n<\/b>Friederike Range ve ark., \u201cWolves lead and dogs follow, but they both cooperate with humans\u201d, <\/span>Scientific Reports<\/span><\/i>, 7 Mart 2019.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir deney yapm\u0131\u015flar. Ad\u0131 i\u015fbirli\u011fine dayal\u0131 gev\u015fek ip paradigmas\u0131. \u0130smi kar\u0131\u015f\u0131k kendi basit bir deney. \u0130pin bir ucunda k\u00f6pek ya da kurt, di\u011fer ucunda insan yer alacak. Her iki u\u00e7, \u00fczerinde yemek bulunan bir platforma ba\u011flanm\u0131\u015f olacak. Yeme\u011fe ula\u015fman\u0131n tek yolu hayvanla insan\u0131n u\u00e7lar\u0131 ayn\u0131 anda i\u015fbirli\u011fi halinde \u00e7ekmesi (bkz. Ana g\u00f6rsel). Taraflardan yaln\u0131zca biri […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":33235,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,4666,1],"tags":[4667,4668],"class_list":["post-33237","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-etoloji","category-genel","tag-kopekler-ve-kurtlar","tag-kopeklerde-isbirliginin-evrimi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t