{"id":33316,"date":"2019-03-22T02:18:10","date_gmt":"2019-03-21T23:18:10","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=33316"},"modified":"2019-03-22T01:59:01","modified_gmt":"2019-03-21T22:59:01","slug":"unutmak-en-iyi-tedaviyse-ilacin-adi-belli-bir-parca-propofollu-anestezi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/03\/22\/unutmak-en-iyi-tedaviyse-ilacin-adi-belli-bir-parca-propofollu-anestezi","title":{"rendered":"Unutmak en iyi tedaviyse ilac\u0131n ad\u0131 belli: Bir par\u00e7a \u201cpropofoll\u00fc anestezi\u201d"},"content":{"rendered":"

Eternal Sunshine of the Spotless Mind<\/span><\/i> filmini bilir misiniz? Ayr\u0131l\u0131kla biten bir a\u015fk\u0131 unutmak isteyen kahraman \u00f6zel bir ‘haf\u0131za sildirme’ tekni\u011fi i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fc olur. \u0130li\u015fkisine dair an\u0131lar\u0131 canland\u0131ran nesneler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olu\u015fturulan beyin haritas\u0131, kendisi derin uyku halindeyken bu b\u00f6lgelerin kal\u0131c\u0131 olarak silinmesi i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. 2004 yap\u0131m\u0131 bu filmi b\u00fcy\u00fck bir i\u015ftahla, ama i\u00e7erdi\u011fi t\u0131bbi sav\u0131 biraz burun k\u0131v\u0131rarak izlemi\u015ftik. Oysa istilac\u0131 ya da patolojik hat\u0131ralar\u0131n \u00e7e\u015fitli tedavilerle haf\u0131zadan silinebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi o kadar da fanteziden ibaret de\u011fil. Zira deneyimlerimizin yerle\u015fik an\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015fmeden \u00f6nce karars\u0131z bir yap\u0131da ve manip\u00fclasyona a\u00e7\u0131k olduklar\u0131 biliniyor. Biliminsanlar\u0131 i\u015fte bu sabitlenme \u00f6ncesi evredeki aral\u0131k kap\u0131dan ellerinde kimyasallarla girip bizi gamdan kurtarmay\u0131 hedefliyorlar. Bu i\u015fin bir anlamda do\u011fal yollarla ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi durumlar da var. Filmlerden ya da kendi deneyimimizden biliriz: Bilincin kapand\u0131\u011f\u0131 ve ameliyat s\u00fcreciyle sonu\u00e7lanan kazalar, anesteziden uyan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7o\u011fu zaman hat\u0131rlanmaz. Hatta bunun ufak \u00e7apl\u0131 bir provas\u0131 olarak bay\u0131lmay\u0131 da \u00f6rnek g\u00f6sterebiliriz. Bilin\u00e7 yerine geldi\u011finde ki\u015fi bir nevi k\u0131sa s\u00fcreli haf\u0131za kayb\u0131 ya\u015far. Biliminsanlar\u0131 bu \u00f6rneklerde ortak olan basama\u011f\u0131n, deneyimin sabitlenmesi ad\u0131m\u0131nda ya\u015fanan bozulmaya ba\u011fl\u0131 bellek bo\u015flu\u011funun kal\u0131c\u0131la\u015fmas\u0131 i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yor. \u00dcstelik \u00f6nerdikleri y\u00f6ntem ve kimyasal sayesinde kaza ge\u00e7irip kendimizi kaybetmemiz, ay\u0131l\u0131p bay\u0131lmam\u0131z falan da gerekmiyor. Nas\u0131l m\u0131?<\/span><\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n elinde daha eski \u00e7al\u0131\u015fmalardan bildikleri baz\u0131 ipucu malzemeler var: Mesela duygusal haf\u0131zan\u0131n kodlanmas\u0131n\u0131 bloke etti\u011fi bilinen propranolol. Beyinde hipokamp\u00fcs ve amigdala b\u00f6lgelerindeki baz\u0131 resept\u00f6rleri t\u0131kayarak etki g\u00f6steren propranolol ve benzeri anestetikler ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n elektrokonv\u00fclsiyon terapisi ad\u0131n\u0131 verdikleri, bizimse \u201celektro\u015fok tedavisi\u201d olarak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z kapsamda uygulanan bir y\u00f6ntem asl\u0131nda. \u00d6zellikle depresyon tedavisinde kullan\u0131lan anestetik uygulama veya \u015fokun mant\u0131\u011f\u0131, ki\u015fide negatif \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m yaratan anahtar \u00f6\u011feler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u201ck\u00f6t\u00fc an\u0131\u201dn\u0131n aktif hale getirilmesine, rekonsolidasyon denen beyinde yeniden yerle\u015fikle\u015fmenin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in gerekli s\u00fcrenin (mesela 24 saatin) tan\u0131nmas\u0131na ve bu s\u00fcre\u00e7te ilac\u0131n ya da \u015fokun verilerek reaktivasyonun bozulmaya u\u011frat\u0131lmas\u0131na dayan\u0131yor. Dedi\u011fimiz gibi bu y\u00f6ntemin klasik ve korkun\u00e7 g\u00f6r\u00fcnen temel uygulama bi\u00e7imi elektro\u015fok idi. \u015eimdiyse anestezikler reva\u00e7ta\u2026 Propofol denemesi i\u015fte bu y\u00fckselen trendin son y\u0131ld\u0131z\u0131 olarak Science Advances<\/em> dergisinin 20 Mart say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanan bir makaleyle tan\u0131t\u0131ld\u0131. Peki New York \u00dcniversitesi klinik n\u00f6roloji ve psikoloji b\u00f6l\u00fcmlerinin ortak y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bu \u00e7al\u0131\u015fma i\u015fe yarad\u0131 m\u0131? K\u00f6t\u00fc an\u0131lar\u0131 depre\u015ftirilen, n\u00f6rolojik ve psikolojik bak\u0131mdan sa\u011fl\u0131kl\u0131 bireylere damardan uygulanan propofol, duygusal an\u0131lar\u0131n tekrar konsolide olma s\u00fcrecini ger\u00e7ekten sekteye u\u011fratt\u0131 m\u0131? Di\u011fer bir deyi\u015fle beynin bir yerlerine g\u00f6m\u00fcl\u00fc kalm\u0131\u015f k\u00f6t\u00fc an\u0131lar bir \u015fekilde yerinden edilebildi mi? Eternal Sunshine<\/em> filmindeki fantezi ger\u00e7ek oldu mu? Cevap, evet!<\/span><\/p>\n

\u00d6nce deneyin kurulu\u015funa bakal\u0131m. 50 kat\u0131l\u0131mc\u0131 iki gruba ayr\u0131ld\u0131. Her bir gruba \u00fc\u00e7 evreden olu\u015fan iki negatif hikaye slayt g\u00f6sterisi halinde ve ses kayd\u0131 e\u015fli\u011finde izletildi. Hikayelerin birinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc evreleri duygusal a\u00e7\u0131dan n\u00f6tr i\u00e7erikliyken ikinci evrede negatif \u00f6\u011fe sunuldu. \u0130lk izlettirmeden bir hafta sonra haf\u0131zan\u0131n yeniden harekete ge\u00e7irilme a\u015famas\u0131 uyguland\u0131. Bunun i\u00e7in hikayelerden birinin ilk k\u0131sm\u0131ndaki slaytlar k\u0131smen tekrar g\u00f6sterilerek kat\u0131l\u0131mc\u0131dan g\u00f6z\u00fckmeyen k\u0131s\u0131mda ne oldu\u011funu hat\u0131rlamas\u0131 istendi. Hemen ard\u0131ndan da propofol uygulanarak derin sedasyon (yani bilincin kapand\u0131\u011f\u0131 ancak nefesin devam etti\u011fi durum) sa\u011fland\u0131. Son a\u015famada da yine hikayeyle ilgili bir haf\u0131za testi ilk gruba sedasyondan 24 saat sonra, ikinci gruba kat\u0131l\u0131mc\u0131lar uyan\u0131r uyanmaz uyguland\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ilk grupta, yani \u00f6nce propofol ard\u0131ndan rekonsolidasyonun etkisiyle sa\u011flanaca\u011f\u0131 umulan haf\u0131za silinmesi i\u00e7in yeterli s\u00fcrenin tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 A grubunda, belle\u011fin bozulaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc; ve umulan oldu.<\/span><\/p>\n

A grubu kat\u0131l\u0131mc\u0131lar sedasyon \u00f6ncesi yeniden aktif hale getirilen hikayenin \u00f6zellikle negatif \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131ml\u0131 ikinci k\u0131sm\u0131n\u0131 istatistiksel a\u00e7\u0131dan anlaml\u0131 d\u00fczeyde hat\u0131rlayamad\u0131. Di\u011fer hikayenin hat\u0131rlanmas\u0131yla ilgili bir sorunsa ya\u015fanmad\u0131. Yani sadece yeniden aktif hale getirilip ard\u0131ndan yeniden konsolide edilme a\u015famas\u0131na sokulan, b\u00f6ylece bir anlamda manip\u00fclasyona a\u00e7\u0131k hale getirilen an\u0131, sedasyon sayesinde konsolide olamadan u\u00e7tu gitti. Sonu\u00e7lar\u0131n sedasyondan hemen sonra haf\u0131za testine al\u0131nan grupta normal \u00e7\u0131kmas\u0131, i\u015fin s\u0131rr\u0131n\u0131n tek ba\u015f\u0131na propofolda de\u011fil, bunu etki etti\u011fi rekonsolidasyon s\u00fcrecinde oldu\u011funa, eh onun da zaman ald\u0131\u011f\u0131na i\u015faret.<\/span><\/p>\n

Elbette her deneyim birtak\u0131m g\u00f6rsel-i\u015fitsel \u00f6\u011felere indirgenebilecek kadar s\u0131n\u0131rlar\u0131 belli, k\u00f6\u015feli de\u011fil; \u00e7o\u011fu zaman bizi ac\u0131ya gark eden, bir\u00e7ok katman bar\u0131nd\u0131ran \u2018s\u00fcre\u00e7ler\u2019 s\u00f6z konusu. Zaten bu y\u00f6ntemin hedefinde de daha \u00e7ok spesifik olaylar sonucunda travma ya\u015fam\u0131\u015f bireyler yer al\u0131yor. Fakat ne olursa olsun vah\u015fetin, ac\u0131lar\u0131n, bizi bunal\u0131mdan bunal\u0131ma s\u00fcr\u00fckleyen deneyimlerin eksik olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada b\u00f6yle bir \u2018se\u00e7imli unutturma\u2019 y\u00f6ntemi kula\u011fa pek ho\u015f geliyor. Ama insan teknik daha da ilerleyecek olsa acaba her birimizin ka\u00e7 sedasyon hakk\u0131 olurdu diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeden de edemiyor!<\/span><\/p>\n

Kaynak
\n<\/b>Ana Galarza Vallejo ve ark., \u201cPropofol-induced deep sedation reduces emotional episodic memory reconsolidation in humans\u201d, <\/span>Science Advances<\/span><\/i>, 20 Mart 2019.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Eternal Sunshine of the Spotless Mind filmini bilir misiniz? Ayr\u0131l\u0131kla biten bir a\u015fk\u0131 unutmak isteyen kahraman \u00f6zel bir ‘haf\u0131za sildirme’ tekni\u011fi i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fc olur. \u0130li\u015fkisine dair an\u0131lar\u0131 canland\u0131ran nesneler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olu\u015fturulan beyin haritas\u0131, kendisi derin uyku halindeyken bu b\u00f6lgelerin kal\u0131c\u0131 olarak silinmesi i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. 2004 yap\u0131m\u0131 bu filmi b\u00fcy\u00fck bir i\u015ftahla, ama i\u00e7erdi\u011fi t\u0131bbi sav\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":33315,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,35,233],"tags":[4683,4681,4682,2014],"class_list":["post-33316","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-noroloji","category-psikiyatri","tag-ani-reaktivasyonu","tag-bellek-rekonsolidasyonu","tag-hafiza-silme","tag-travma"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t