\u00c7ocukken ta\u015flar\u0131n \u00fczerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm lekelerin k\u00fcf mantar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Fen Bilgisi dersinde mantarlar\u0131 ayr\u0131 bir \u00e2lemde hen\u00fcz incelememi\u015fken, ta\u015flar\u0131n \u00fczerindeki lekelerin k\u00fcf mantar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemin sebebi evde g\u00f6zlemledi\u011fim k\u00fcflenmi\u015f ekmekler ya da yine k\u00fcflenmi\u015f meyveler olmal\u0131. Hi\u00e7 merak edip b\u00fcy\u00fcte\u00e7le incelediniz mi bilmiyorum, k\u00fcf\u00fcn morfolojisi \u015fahanedir. Her zaman beni etkilemi\u015ftir. Mantar de\u011filse bu lekeler bitki olabilir mi? Belki. \u00d6\u011frendi\u011fimiz bitkilere benzemiyor, ama olsun. Yapraklar\u0131 belli ki yok. \u00c7i\u00e7e\u011fi de yok. Nas\u0131l \u00e7o\u011fal\u0131yor? \u201cYosun\u201d olabilir mi? Yosun ne demek? Akl\u0131mda bir\u00e7ok soru zincirleme olarak birbirini takip ediyordu. \u0130lkokul e\u011fitimimde kafam\u0131 en fazla kar\u0131\u015ft\u0131ran terimlerden biri herhalde yosundu. En fazla olan diyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc kafam\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran epey meseleyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yordum. Her \u015feye yosun deniyordu; t\u0131pk\u0131 her \u015feye mantar denildi\u011fi gibi. Ak\u015fam yeme\u011finde yedi\u011fim yemek de mantard\u0131, k\u00fcf mantar\u0131 da, annemin bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n havlusundan bula\u015fmas\u0131ndan korktu\u011fu yabanc\u0131 ajan da mantard\u0131, t\u0131rnak mantar\u0131 da vard\u0131, hatta penisilin\u2026 Mantar ne demek? Dilin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn alt\u0131n\u0131 bir kez daha \u00e7izerek devam etmek istiyorum. Birka\u00e7 y\u0131l\u0131n sonunda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm lekelerin isminin liken oldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015ftim.<\/p>\n
Beslenme \u00f6zelinde ya\u015fam\u0131n temel tiplerinden bahsedecek olursak, saprobiyontlar (d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcler), simbiyotlar, parazitler ve avc\u0131lar olarak inceliyoruz. Saprobiyontlara nekrotroplar da dahildir. \u0130nternette mantar taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclen b\u00f6cek videolar\u0131na denk geldiyseniz nekrotoplardan haberdars\u0131n\u0131z demektir.<\/p>\n
Biyologlar y\u0131llar boyunca likenlerin mantar ya da bitki olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fm\u0131\u015flar; bizim yukar\u0131da tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi. Taksonomistler likeni tek ba\u015f\u0131na var olabilen bir organizma ya da sistematik bir kategori olarak de\u011fil, sadece ekolojik tip olarak tan\u0131ml\u0131yorlar. Likenler bir mikobiyont ve fotobiyont aras\u0131ndaki ektosimbiyotik ili\u015fkidir. Burada bahsetti\u011fimiz fotobiyont t\u00fcr \u00e7o\u011funlukla ye\u015fil alg olur, seyrek olarak siyanobakteridir, bazen di\u011fer alg t\u00fcrleri dahil olur. Mikobiyont t\u00fcr \u00e7o\u011funlukla ascomikottur, fungi imperfekti dahil, bazen basidiomikottur. Baz\u0131 likenlerde birden fazla fotobiyont t\u00fcr g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Likenlerin b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131 olduk\u00e7a yava\u015f olmakla birlikte, bu h\u0131z genetik konstit\u00fcsyona ve \u00e7evresel ko\u015fullara (\u0131\u015f\u0131k, su, besin) ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Biyoindikat\u00f6r olarak likenler<\/em><\/strong><\/p>\n Likenler hakk\u0131nda hen\u00fcz anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir\u00e7ok \u015fey var. Sormaya devam ediyoruz. Fakat \u015funu iyi biliyoruz ki, bu ekolojik ektosimbiyotik ili\u015fki bir indikat\u00f6r, bir g\u00f6stergedir \u00e7\u00fcnk\u00fc likenler biyolojik yap\u0131s\u0131ndan dolay\u0131 hava kirlili\u011fine kar\u015f\u0131 duyarl\u0131d\u0131r. Hava kirlili\u011fi canl\u0131lar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkiliyor ve ne yaz\u0131k ki \u015fehrin topo\u011frafik yap\u0131s\u0131na uygun olmayan plans\u0131z kentle\u015fme, n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu gibi sebeplerle hava kirlili\u011finin etkilerini daha fazla hissediyoruz, bug\u00fcnlerde \u0130stanbul\u2019da oldu\u011fu gibi. Motorlu ta\u015f\u0131tlardan \u00e7\u0131kan gazlar (karbonmonoksit, kur\u015fun, ozon vs.) ya da \u0131s\u0131nma kaynakl\u0131 gazlar (karbonmonoksit, k\u00fck\u00fcrtdioksit, partik\u00fcl maddeler vs.) do\u011frudan atmosfere ge\u00e7tikleri gibi, dolayl\u0131 yollardan sular\u0131m\u0131za ve besin zincirine kar\u0131\u015f\u0131rlar. Biyolojik sistemde birikirler. TMMOB 2018 Hava Kirlili\u011fi Raporu\u2019na g\u00f6re, \u0130stanbul\u2019da havadaki partik\u00fcl madde (PM2,5 ve PM10) ve di\u011fer kirleticilerin oranlar\u0131 ortalaman\u0131n \u00fczerinde.<\/p>\n Gene de \u0130stanbul\u2019da y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yaparken likenleri g\u00f6rmeniz imk\u00e2ns\u0131z say\u0131lmaz. S\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da bulunan geni\u015f alanl\u0131 parklarda ve\/veya okulun \u00f6\u011frencileri ve \u00f6\u011fretmenleri d\u0131\u015f\u0131nda kimsenin ad\u0131m\u0131n\u0131 atamad\u0131\u011f\u0131 okul kamp\u00fcslerinde likenlerle kar\u015f\u0131la\u015fabilirsiniz. Kirlili\u011fe hassasiyet g\u00f6steren liken t\u00fcrlerini \u0130stanbul\u2019un sokaklar\u0131nda bulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7ok a\u00e7\u0131k. Bulabildi\u011fimiz t\u00fcrlerin ise lokal \u00e7al\u0131\u015fmalarla de\u011fi\u015fimlerini izlemek \u015fart.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00c7ocukken ta\u015flar\u0131n \u00fczerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm lekelerin k\u00fcf mantar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Fen Bilgisi dersinde mantarlar\u0131 ayr\u0131 bir \u00e2lemde hen\u00fcz incelememi\u015fken, ta\u015flar\u0131n \u00fczerindeki lekelerin k\u00fcf mantar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemin sebebi evde g\u00f6zlemledi\u011fim k\u00fcflenmi\u015f ekmekler ya da yine k\u00fcflenmi\u015f meyveler olmal\u0131. Hi\u00e7 merak edip b\u00fcy\u00fcte\u00e7le incelediniz mi bilmiyorum, k\u00fcf\u00fcn morfolojisi \u015fahanedir. Her zaman beni etkilemi\u015ftir. Mantar de\u011filse bu lekeler bitki […]<\/p>\n","protected":false},"author":874,"featured_media":33853,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21],"tags":[4787,4786,1489],"class_list":["post-33841","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","tag-biyoindikatorler","tag-ektosimbiyotik-iliski","tag-kuf-mantari"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t