Carmel O\u2019Shannessy, 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Avustralya\u2019n\u0131n dar toprak yollar\u0131n\u0131n kenar\u0131nda bulunan Lajamanu \u00e7\u00f6l kasabas\u0131nda bir okulda \u00f6\u011fretmen-dilbilimci olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00dclkenin kuzey b\u00f6lgesinde ya\u015fayan Lajamanu\u2019nun yerli Warlpiri halk\u0131, peyzaj\u0131n kuru k\u0131rm\u0131z\u0131 topra\u011f\u0131ndan ya\u015fam \u00e7\u0131kartmakta yetenekliydi ve O\u2019Shannessy, k\u0131sa zamanda Warlpirilerin biriktirdi\u011fi gizli k\u00fclt\u00fcrel zenginlikleri ke\u015ffetti.<\/p>\n
O\u2019Shannessy, topluluktaki \u00e7ocuklar\u0131 tan\u0131d\u0131k\u00e7a, onlar\u0131n kendilerini ifade etmede ya\u015fl\u0131lardan farkl\u0131 yollar\u0131 bulundu\u011funu fark etti.<\/p>\n
Lajamuna\u2019daki insanlar, genellikle \u0130ngilizce, Warlpiri (yerle\u015fik bir Aborjin dili) ve baz\u0131 Kriol (\u0130ngilizce Aborjin dillerinin kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131) dilleri konu\u015fuyorlar. Fakat hem \u0130ngilizce hem de Warlpiri dillerini konu\u015fan O\u2019Shannessy, okul bah\u00e7esinde \u015fakala\u015fan \u00e7ocuklar\u0131n al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k bir bi\u00e7imde ileti\u015fim kurduklar\u0131n\u0131 fark etti.<\/p>\n
\u015eu anda Canberra\u2019daki Avustralya Ulusal \u00dcniversitesi\u2019nde \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olan O\u2019Shannesy, \u201c\u00c7ocuklar\u0131n nas\u0131l konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 daha yak\u0131ndan dinledi\u011fimde, her c\u00fcmlede iki farkl\u0131 dil kullan\u0131yor gibiydiler\u201d diyor. \u201cBunun ger\u00e7ekten ilgin\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Ara\u015ft\u0131rmaya de\u011fer bir \u015fey.\u201d<\/p>\n
O\u2019Shannessy \u00e7ocuklar\u0131n konu\u015fmalar\u0131n\u0131 kaydetti ve not al\u0131rken bunlar\u0131n daha \u00f6nce duyduklar\u0131ndan farkl\u0131 oldu\u011funu fark etti. Canavardan ka\u00e7an bir k\u00f6pekle ilgili resimlerin yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6yk\u00fc kitab\u0131 haz\u0131rlad\u0131, daha sonra \u00e7ocuklardan hik\u00e2yede neler oldu\u011funu anlatmalar\u0131n\u0131 istedi. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, \u00e7ocuklar\u0131n dillerinin birka\u00e7 \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fini saptamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu. \u00c7ocuklar Warlpiri dilinin c\u00fcmle yap\u0131lar\u0131n\u0131 kullan\u0131yorlard\u0131 ama fiiller Kriol dilinden geliyordu. \u0130simler ise \u0130ngilizce, Walpiri ve Kriol dillerinden geliyordu.<\/p>\n
Konu\u015fmac\u0131lar, ge\u00e7mi\u015fteki ve \u015fu andaki olaylara de\u011finmek i\u00e7in \u2018-m\u2019 ekini kullan\u0131rken, gelecekteki olaylar i\u00e7in bu eki kullanmama gibi tamamen yeni kurallar olu\u015fturmu\u015flard\u0131. O\u2019Shannessy, bu davran\u0131\u015f\u0131n daha \u00f6nceki dillerde bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. \u201cBunlar tek ba\u015f\u0131na yeni bir (dil) sisteminin i\u015faretiydi.\u201d<\/p>\n
Medya, O\u2019Shannessy\u2019in ke\u015ffetti\u011fi yeni dili \u201cLight Warlpiri\u201d olarak adland\u0131rd\u0131. Bu ke\u015fif istisnai de\u011fildi. Son on y\u0131l i\u00e7inde, dilbilimciler ve antropologlar, Malezya\u2019daki Jedek, Kuzey Hindistan\u2019daki Koro Aka ve Gine\u2019deki Zialo da dahil olmak \u00fczere ilk defa tan\u0131nan bir\u00e7ok dili tan\u0131mlad\u0131lar.<\/p>\n
Dillerin nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve nas\u0131l ya\u015famaya devam etti\u011fi konusu ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6r\u00fcyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc t\u00fcm d\u00fcnyada bir\u00e7ok dil giderek kayboluyor. Birle\u015fmi\u015f Milletler E\u011fitim, Bilim ve K\u00fclt\u00fcr Kurumu (UNESCO), d\u00fcnyadaki tahmini 6000 dilin y\u00fczde 40\u2019\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n tehlike alt\u0131nda oldu\u011funu belirtiyor. Fakat her yeni dil olu\u015fumu veya ke\u015ffedili\u015fi k\u00fcresel ba\u011flamda yayg\u0131n dil yokolu\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 parlak bir direnci temsil ediyor. Light Warlpiri, Jedek ve Koro Aka gibi diller, dillerin nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcregeldi\u011fi konusunda eksik bilgilerimizi tamaml\u0131yor ve nadir dillerin hayatta kalmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilecek baz\u0131 fakt\u00f6rleri ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor.<\/p>\n
Kaynak<\/strong>: https:\/\/www.sapiens.org\/language\/new-languages-discovered\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Carmel O\u2019Shannessy, 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Avustralya\u2019n\u0131n dar toprak yollar\u0131n\u0131n kenar\u0131nda bulunan Lajamanu \u00e7\u00f6l kasabas\u0131nda bir okulda \u00f6\u011fretmen-dilbilimci olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00dclkenin kuzey b\u00f6lgesinde ya\u015fayan Lajamanu\u2019nun yerli Warlpiri halk\u0131, peyzaj\u0131n kuru k\u0131rm\u0131z\u0131 topra\u011f\u0131ndan ya\u015fam \u00e7\u0131kartmakta yetenekliydi ve O\u2019Shannessy, k\u0131sa zamanda Warlpirilerin biriktirdi\u011fi gizli k\u00fclt\u00fcrel zenginlikleri ke\u015ffetti. O\u2019Shannessy, topluluktaki \u00e7ocuklar\u0131 tan\u0131d\u0131k\u00e7a, onlar\u0131n kendilerini ifade etmede ya\u015fl\u0131lardan farkl\u0131 yollar\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1987,"featured_media":34167,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,1],"tags":[2725,271,4829,4830],"class_list":["post-34166","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-genel","tag-aborjinler","tag-dilbilim","tag-light-warlpiri","tag-warlpiriler"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t