{"id":34291,"date":"2019-05-23T03:01:46","date_gmt":"2019-05-23T00:01:46","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=34291"},"modified":"2019-05-22T16:11:29","modified_gmt":"2019-05-22T13:11:29","slug":"yasasin-proton-yoldasligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/05\/23\/yasasin-proton-yoldasligi","title":{"rendered":"Ya\u015fas\u0131n proton yolda\u015fl\u0131\u011f\u0131!"},"content":{"rendered":"<p>Atom \u00e7ekirdeklerinin temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131ndan olan protonlar, karma\u015f\u0131k partik\u00fcllerdir. Atom alt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar ise kuarklar ve gluonlar olarak nitelendirilebilecek k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klard\u0131r. Atom alt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu kuark-gluon plazmas\u0131n\u0131n yani evrenin olu\u015fum an\u0131nda bulunan madde halinin ke\u015ffinin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 B\u00fcy\u00fck Hadron \u00c7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131\u2019ndan elde edilen yeni veriler, protonlar\u0131n bile\u015fenlerinin ba\u011f\u0131ms\u0131z davranmad\u0131klar\u0131na i\u015faret ediyor. Bu par\u00e7ac\u0131klar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z davranmak yerine birbirlerine ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 anlam\u0131na gelen kuantum dolan\u0131kl\u0131k, yap\u0131lan yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma ile yeniden raporland\u0131.<\/p>\n<p>Kuantum dolan\u0131kl\u0131k, daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalarda daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7eklerde ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Deneyler s\u0131ras\u0131nda, dolan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n bile\u015feni olan par\u00e7ac\u0131klar\u0131n aralar\u0131nda binlerce kilometrelik mesafeler olsa dahi birbirlerini an\u0131nda etkiledikleri g\u00f6sterilmi\u015fti. Biliminsanlar\u0131, dolan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n protonun i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fti\u011finden \u015f\u00fcphelenseler de; bu fenomenin i\u015faretleri par\u00e7ac\u0131k i\u00e7erisinde deneysel olarak g\u00f6sterilememi\u015fti.<\/p>\n<figure id=\"attachment_34293\" aria-describedby=\"caption-attachment-34293\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-34293\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/2-5-300x167.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"167\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-34293\" class=\"wp-caption-text\">Kuantum mekani\u011finde par\u00e7ac\u0131klar\u0131n e\u015f zamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, kuantum dolan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 daha iyi bir bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klamakta \u00f6n a\u00e7\u0131c\u0131 oluyor.<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>K<\/strong><strong>uantum dolan\u0131kl\u0131k varsa, entropi art\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir<br \/>\n<\/strong>Amsterdam\u2019daki Vrije \u00dcniversitesi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fcten ve s\u00f6z\u00fc edilen ara\u015ft\u0131rman\u0131n i\u00e7inde olmayan teorik fizik\u00e7ilerden Piet Mulders \u00e7al\u0131\u015fmaya ili\u015fkin olarak yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, \u201cE\u011fer dikkatli bakarsan\u0131z, buradaki kuantum mekanik par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rebilirsiniz. Bu par\u00e7ac\u0131k kendi kendine dolanarak, kuantum dolan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturmu\u015f\u201d ifadelerine yer verdi.<\/p>\n<p>Bu yeni \u00e7al\u0131\u015fmada g\u00f6revli olan ekip, Cenevre\u2019de bulunan B\u00fcy\u00fck Hadron \u00c7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131\u2019nda y\u00fcksek h\u0131za \u00e7\u0131kar\u0131larak birbirleri ile \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan protonlar\u0131 analiz etti. CMS deneyi olarak adland\u0131r\u0131lan bu \u00e7arp\u0131\u015fma deneylerinden elde edilen verileri kullanan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, proton i\u00e7erisindeki kuantum dolan\u0131kl\u0131k nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kan entropiyi inceledi. Entropi; bir sistemin i\u00e7erisinde bulunabilece\u011fi olas\u0131 durumlar\u0131n say\u0131s\u0131na mikroskobik d\u00fczeyde ba\u011fl\u0131 olan bir \u00f6zellik olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Bir benzetme yap\u0131lacak olursa, entropiyi bir iskambil destesine benzetebiliriz. Kar\u0131lm\u0131\u015f bir destedeki kartlar\u0131 s\u0131ralayabilmek i\u00e7in \u00e7ok say\u0131da yol var. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, dizilimi yap\u0131lan deste sadece bir tanedir. Buradan do\u011fru bak\u0131lacak olursa, kar\u0131lm\u0131\u015f yani d\u00fczensizli\u011fi art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir destenin entropisi daha y\u00fcksek olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>E\u011fer bir proton i\u00e7erisinde kuantum dolan\u0131kl\u0131k varsa, bu ba\u011flant\u0131lar yoluyla burada fazladan bir entropi art\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir. Bu entropi her \u00e7arp\u0131\u015fmada yeni olarak \u00fcretilen par\u00e7ac\u0131klar\u0131n say\u0131s\u0131 \u00fczerinden hesaplanabilir. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bir dergide yay\u0131mlanmadan \u00f6nce emsal de\u011ferlendirmeden ge\u00e7mesi gerekti\u011fini ifade eden biliminsanlar\u0131n\u0131n kuarklar ve gluonlar dolan\u0131kl\u0131k i\u00e7erisindeyken varsayd\u0131klar\u0131 entropi miktar\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fma sonucunda bulunan entropi miktar\u0131n\u0131n tutarl\u0131 oldu\u011fu ifade edildi.<\/p>\n<p><strong>Kuarklar yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f h\u00fccreler gibi var olamaz<br \/>\n<\/strong>Kuantum dolan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6stergelerinin hen\u00fcz yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Almanya&#8217;daki Heidelberg \u00dcniversitesi\u2019nden teorik fizik\u00e7i Stefan Floerchinger, \u201cDolan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 kesin olarak do\u011frulamak i\u00e7in, di\u011fer olas\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131n \u00fczerini \u00e7izecek s\u0131k\u0131 testlere ihtiya\u00e7 var. Ancak yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, yeni \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131 olu\u015fturacak ve protonlar\u0131n i\u00e7 fizi\u011fine ili\u015fkin daha fazla \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak.\u201d dedi.<\/p>\n<p>Gelecekte cevaplanmas\u0131 muhtemel sorulardan baz\u0131lar\u0131, kuarklar\u0131n neden daha b\u00fcy\u00fck par\u00e7ac\u0131klar\u0131n i\u00e7inde hapsolduklar\u0131 ve neden tek ba\u015flar\u0131na g\u00f6r\u00fcnmedikleridir. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fclerinden New York&#8217;taki Stony Brook \u00dcniversitesi\u2019nde g\u00f6revli teorik fizik\u00e7i Dmitri Kharzeev, \u201cProtonlar \u00fczerindeki kuantum dolan\u0131kl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, evrenin varolu\u015fu \u00fczerindeki bilmecelerin \u00e7\u00f6z\u00fclmesine yard\u0131m edecek. Asl\u0131nda bahsi ge\u00e7en s\u0131n\u0131rlanma esas dolan\u0131kl\u0131k \u00f6rne\u011fi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc kuarklar yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f h\u00fccreler gibi var olamazlar.\u201d a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda bulundu ve ekledi: \u201cOnlar her daim, yolda\u015flar\u0131 ile ba\u011flant\u0131 halindedir!\u201d<\/p>\n<p><strong>Kaynak<\/strong>: https:\/\/www.sciencenews.org\/article\/experiment-hints-quantum-entanglement-inside-protons?tgt=nr<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Atom \u00e7ekirdeklerinin temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131ndan olan protonlar, karma\u015f\u0131k partik\u00fcllerdir. Atom alt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar ise kuarklar ve gluonlar olarak nitelendirilebilecek k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klard\u0131r. Atom alt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu kuark-gluon plazmas\u0131n\u0131n yani evrenin olu\u015fum an\u0131nda bulunan madde halinin ke\u015ffinin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 B\u00fcy\u00fck Hadron \u00c7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131\u2019ndan elde edilen yeni veriler, protonlar\u0131n bile\u015fenlerinin ba\u011f\u0131ms\u0131z davranmad\u0131klar\u0131na i\u015faret ediyor. Bu par\u00e7ac\u0131klar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z davranmak yerine birbirlerine ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1390,"featured_media":34292,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[4848,2005,3384,4847,3196],"class_list":["post-34291","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-buyuk-hadron-carpistiricisi","tag-entropi","tag-kuantum-dolaniklik","tag-kuarklar","tag-proton"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34291","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1390"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34291"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34291\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/34292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}