David Hume, Ayd\u0131nlanma felsefesinin en \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden biridir. Dinsel d\u00fc\u015f\u00fcnceye ve metafizi\u011fe ele\u015ftirileri ile hem kendi d\u00f6neminde hem de sonraki d\u00f6nemlerde ad\u0131 s\u0131k\u00e7a an\u0131lan isimlerden olmu\u015ftur.<\/p>\n
Ampirist ak\u0131m\u0131n bir temsilcisi olarak da tan\u0131mlayabilece\u011fimiz Hume, rasyonalistlerden farkl\u0131 olarak bilginin kayna\u011f\u0131 olan idelerin do\u011fu\u015ftan geldi\u011fini reddetmi\u015f ve bu idelerin d\u0131\u015f d\u00fcnya ile olan ba\u011flar\u0131na odaklanmak gerekti\u011fini ifade etmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131nda insan\u0131n b\u00fct\u00fcn zihinsel alg\u0131lar\u0131n\u0131 ideler ve izlenimler olarak ikiye ay\u0131r\u0131r. Pratik faaliyetler sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan alg\u0131n\u0131n izlenimler oldu\u011funu, idelerin ise canl\u0131 alg\u0131lar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve izlenimlerin zihinde b\u0131rakm\u0131\u015f oldu\u011fu solgun kopyalar oldu\u011funu savunur. \u0130delerin olu\u015fmas\u0131nda temel \u00f6neme sahip olan nedensellik, benze\u015fme ve zaman\/mek\u00e2n gibi olgular\u0131n de\u011fi\u015fkenliklerine de dikkat etmenin \u00f6nemli oldu\u011funu vurgular.<\/p>\n
David Hume\u2019a g\u00f6re bir insan\u0131n ahlaki yap\u0131s\u0131n\u0131 anlayabilmemiz i\u00e7in onun eylemlerine bakmam\u0131z gerekir. Eylemler, insanlar\u0131n ahlaki i\u00e7sel yap\u0131s\u0131n\u0131n d\u0131\u015fa vurumudur. Ona g\u00f6re ahlakl\u0131l\u0131k bir duygu durumudur ve ahlaki de\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda duygu birincil, ak\u0131l ise ikincil roldedir. Ahlak yararl\u0131 ve zararl\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z hakk\u0131nda bilgi verebilir fakat bu de\u011fer yarg\u0131lar\u0131m\u0131z ak\u0131ldan de\u011fil duygulardan kaynaklanmaktad\u0131r. Bu duygu ise duyguda\u015fl\u0131kt\u0131r (sympathie).<\/p>\n
Hume\u2019a g\u00f6re ahlak kavram\u0131n\u0131n salt belirlenimci tan\u0131mlamalar \u015feklinde ele al\u0131nmas\u0131 insanlar\u0131 \u201cuysalla\u015ft\u0131rman\u0131n\u201d bir y\u00f6ntemi olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda ahlak felsefesi ve adalet tart\u0131\u015fmalar\u0131na ili\u015fkin, \u201cM\u00fclkiyetin yan\u0131 s\u0131ra sivil yasalar\u0131 d\u00fczenleyen t\u00fcm do\u011fa yasalar\u0131 geneldir ve karakterleri, \u015fartlar\u0131 ve ilgili ki\u015finin ba\u011flar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmaks\u0131z\u0131n ya da herhangi \u00f6zel bir durumda sunaca\u011f\u0131 bu yasalar\u0131n belirleniminden meydana gelebilecek \u00f6zel sonu\u00e7lar olmaks\u0131z\u0131n, bu durumun yaln\u0131z bir tak\u0131m esas ko\u015fullar\u0131n\u0131 hesaba katar.\u201d (David Hume, Ahlak\u0131n \u0130lkeleri \u00dczerine Bir Soru\u015fturma<\/em>, Say Yay\u0131nlar\u0131, 2019, s.176)<\/p>\n Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde Say Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan Ahlak\u0131n \u0130lkeleri \u00dczerine Soru\u015fturma<\/em>, Hume\u2019un \u00e7ok titizlendi\u011fi ve okur kitlesine ula\u015fmas\u0131n\u0131 en \u00e7ok istedi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olarak bilinir.<\/p>\n Eserin kaleme al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem ayn\u0131 zamanda Avrupa\u2019n\u0131n k\u00f6hnele\u015fmi\u015f politik ve dini kurumlar\u0131na kar\u015f\u0131 bilimsel ve felsefi bilgide ilerlemenin tiranlar\u0131n ve yobazlar\u0131n sonunu getirece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinin yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdir. Dolay\u0131s\u0131yla Hume, soru\u015fturmas\u0131nda, insani toplumsal ya\u015fam\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle sek\u00fcler bir y\u00f6nden resmederken ayn\u0131 zamanda ahlak\u0131n insan ya\u015fam\u0131ndaki yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, kabul edilebilirli\u011fini ve uygunlu\u011funu da g\u00f6sterme \u00e7abas\u0131ndad\u0131r. Ama bu \u00e7aba \u00f6\u011fretilmi\u015f kimi duygu, ahlak, etik, vb. gibi olgular\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7erek soru\u015fturmas\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131 art\u0131ran bir titizli\u011fi de \u00f6ne \u00e7\u0131karmaya y\u00f6neliktir. Ayn\u0131 zamanda insan do\u011fas\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcne ve bozulmu\u015flu\u011funa dikkat \u00e7ekerken, kendi ya\u015famlar\u0131m\u0131z\u0131n ve genel anlamda toplumsal ya\u015fam\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn g\u00fczelle\u015fmesine ili\u015fkin izlenecek yola dair veriler sunmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu verileri bir ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme eylemi olarak da d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Zira Hume, ahlak\u0131 genel yarg\u0131lar ba\u011flam\u0131nda irdelerken daha \u00fcst seviyede ifade edilen ve toplumun\/devletin \u015fekillenmesinde \u00f6nemli rol oynayan adalet kavram\u0131n\u0131 da belirli bir \u00e7er\u00e7evede incelemekte ve sesli d\u00fc\u015f\u00fcnceler denilebilecek bir y\u00f6ntemle sundu\u011fu verileri a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda k\u00e2h ilk topluluklardan \u00f6rnekler sunarak, k\u00e2h aile yap\u0131s\u0131n\u0131n i\u00e7ine odaklanarak soru\u015fturmas\u0131n\u0131 derinle\u015ftirme \u00e7abas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n Hume, Soru\u015fturma<\/em>\u2019da Calvin ve onun d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle de m\u00fccadele etmektedir. \u0130\u00e7sel ve d\u0131\u015fsal ya\u015famlar\u0131n ayr\u0131 oldu\u011funu, d\u0131\u015fsal ya\u015fam\u0131n ahlak alan\u0131na ve d\u00fcnya i\u015flerine, i\u00e7sel ya\u015fam\u0131nsa dine ait oldu\u011funu iddia edenlere kar\u015f\u0131 b\u00f6yle bir ikili\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, insan ya\u015fam\u0131n\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f y\u00f6nlerinin ahlakta birle\u015fti\u011fini s\u00f6ylemektedir. Dolay\u0131s\u0131yla ahlak sadece d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131zla ilgili bir mesele de\u011fildir. Erdemler ve kusurlar\/k\u00f6t\u00fcl\u00fckler tam da i\u00e7sel ya\u015fam\u0131n unsurlar\u0131d\u0131r. Daha y\u00fcksek bir onay mercii yoktur ve bu bizi ancak ve sadece ahlak alan\u0131nda eylemlerimizi do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f olarak de\u011ferlendirmeye g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n Ahlak\u0131n \u0130lkeleri \u00dczerine Soru\u015fturma<\/em>, bu perspektifle ahlak, benlik, adalet, fayda vb. gibi kavramlar\u0131n anlam\u0131na yo\u011funla\u015f\u0131rken ayn\u0131 zamanda kavramlar\u0131n i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 nedensellik sorunsal\u0131na dair ak\u0131l y\u00fcr\u00fct\u00fcyor.<\/p>\n D\u00f6neminin yeni d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin esin kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen Hume\u2019un bu yap\u0131t\u0131n\u0131n bir anlamda gelenekselle\u015fmi\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminin y\u0131k\u0131lma \u00e7abas\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olu\u015fturdu\u011funu da s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6n plana \u00e7\u0131kan niteli\u011fi ile farkl\u0131 ba\u011flamlarda ele\u015ftirilerin hedefi haline gelmesi ise d\u00f6nemsel \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan anla\u015f\u0131labilir. Zira \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bir soru\u015fturma niteli\u011finde olmas\u0131, farkl\u0131 felsefi serimlemeleri gerekli k\u0131larken yeni tart\u0131\u015fmalara\/soru\u015fturmalara kap\u0131 aral\u0131yor.<\/p>\n J. B. Schneewind taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan giri\u015f k\u0131sm\u0131n\u0131n ise kapsaml\u0131 bir Hume D\u00fc\u015f\u00fcnsel Biyografisi<\/em> \u015feklinde ele al\u0131nmas\u0131, okuyucu rahatlatan ve kitaba haz\u0131rlayan bir i\u015flev g\u00f6r\u00fcyor. Schneewind\u2019in bu katk\u0131s\u0131, Hume\u2019un d\u00fc\u015f\u00fcnsel s\u00fcrecinin geli\u015fme ser\u00fcveni ve temelinin dayand\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullara odaklanmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131rman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra d\u00f6nemin tart\u0131\u015fmalar\u0131na merakl\u0131 olanlar i\u00e7in yan okumalara te\u015fvik edici bir rol de oynuyor.<\/p>\n Ahlak\u0131n \u0130lkeleri \u00dczerine Bir Soru\u015fturma David Hume, Ayd\u0131nlanma felsefesinin en \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden biridir. Dinsel d\u00fc\u015f\u00fcnceye ve metafizi\u011fe ele\u015ftirileri ile hem kendi d\u00f6neminde hem de sonraki d\u00f6nemlerde ad\u0131 s\u0131k\u00e7a an\u0131lan isimlerden olmu\u015ftur. Ampirist ak\u0131m\u0131n bir temsilcisi olarak da tan\u0131mlayabilece\u011fimiz Hume, rasyonalistlerden farkl\u0131 olarak bilginin kayna\u011f\u0131 olan idelerin do\u011fu\u015ftan geldi\u011fini reddetmi\u015f ve bu idelerin d\u0131\u015f d\u00fcnya ile olan ba\u011flar\u0131na odaklanmak gerekti\u011fini ifade […]<\/p>\n","protected":false},"author":185,"featured_media":34503,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[4852,38,513,510,511],"tags":[4874],"class_list":["post-34502","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-184-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-ahlakin-ilkeleri-uzerine-bir-sorusturma"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34502","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/185"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34502"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34502\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/34503"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34502"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34502"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34502"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/strong>David Hume, \u00c7ev. Merve Menek\u015fe \u00d6zer, Adnan Akda\u011f, Say Yay\u0131nlar\u0131, 2019, 223 s.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"