{"id":34641,"date":"2019-06-09T04:00:28","date_gmt":"2019-06-09T01:00:28","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=34641"},"modified":"2019-06-09T02:13:50","modified_gmt":"2019-06-08T23:13:50","slug":"brezilyalilar-orta-dogulular-ve-siddete-bagisiklik-kazanmis-cocuklar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/06\/09\/brezilyalilar-orta-dogulular-ve-siddete-bagisiklik-kazanmis-cocuklar","title":{"rendered":"Brezilyal\u0131lar, Orta Do\u011fulular ve \u015fiddete ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazanm\u0131\u015f \u00e7ocuklar"},"content":{"rendered":"

S\u00e3o Gon\u00e7alo Brezilya\u2019da Rio de Janeiro eyaletinin do\u011fusuna d\u00fc\u015fen bir belediye. Bir milyonluk n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck gelirli ailelerden olu\u015fan, \u015fiddetin evlerden ve sokaklardan hi\u00e7 eksik olmad\u0131\u011f\u0131 dev bir favela. Ancak bu tipik Brezilya yerle\u015fimi bu defa sosyolojik bir incelemeye de\u011fil, t\u00fck\u00fcr\u00fckten al\u0131nan DNA\u2019lar\u0131n analiz edildi\u011fi, bireylerin psikiyatrik profilleri ile DNA metilasyon d\u00fczeylerinin ili\u015fkilendirildi\u011fi bir genetik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na konu oldu. Ama\u00e7 hamilelik s\u0131ras\u0131nda e\u015flerinden ya da sevgililerinden \u015fiddet g\u00f6ren kad\u0131nlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n genomunda bu \u015fiddetin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 izleri takip etmek.<\/span><\/p>\n

Gebelik s\u0131ras\u0131nda depresyon ya da fiziksel \u015fiddet gibi sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak annenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yo\u011fun stresin \u00e7ocu\u011fun gelecekteki n\u00f6ro-psikiyatrik durumu \u00fczerinde olumsuz, hatta y\u0131k\u0131c\u0131 etkiler b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Nitekim otizm, \u015fizofreni ya da anksiyete gibi psikiyatrik durumlarla gebelik s\u0131ras\u0131nda ya\u015fanan stresin ili\u015fkilendirildi\u011fi pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma mevcut. Ancak bir yandan da \u015f\u00f6yle bir soru akla geliyor: Ev i\u00e7i \u015fiddete sava\u015f\u0131n ya da sokak \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n eklendi\u011fi toplumlarda her \u00e7ocuk potansiyel psikiyatri hastas\u0131 olarak m\u0131 do\u011fuyor? Pek say\u0131lmaz\u2026 <\/span>Frontiers in Genetics<\/span><\/i> dergisinin Nisan 2019 say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fma, asl\u0131nda bu sorunun cevab\u0131n\u0131n \u201ctam tersi\u201d oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Zira Almanya, \u0130sve\u00e7, \u0130svi\u00e7re ve Brezilya\u2019dan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n imza att\u0131\u011f\u0131 bir ortak \u00e7al\u0131\u015fma, \u015fiddet toplumlar\u0131nda do\u011fan \u00e7ocuklar\u0131n genomunda onlar\u0131 bu \u015fiddetin psikoloji \u00fczerindeki etkilerinden koruyacak bir molek\u00fcler d\u00fczenleni\u015fe i\u015faret ediyor. \u0130\u015fin s\u0131rr\u0131ysa \u015fiddet maruziyetinin sadece do\u011fum \u00f6ncesi evrede de\u011fil do\u011fumdan sonra da devam etti\u011fi bir ortam\u0131n s\u00f6z konusu olmas\u0131. Di\u011fer bir deyi\u015fle \u015fiddetin sadece annenin gebelik esnas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6zelle\u015fmi\u015f ve bireysel bir vaka olarak de\u011fil toplumsalla\u015fm\u0131\u015f bir olgu olarak kendini g\u00f6stermesi gerekiyor. Birinci durumda, yani \u015fiddet bireysel ve gebelikle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir vaka olarak kald\u0131\u011f\u0131nda evet, psikiyatrik sorunlara kap\u0131 aralayan bir etkene d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor; ancak \u015fiddet, do\u011fum \u00f6ncesi ve sonras\u0131 d\u00f6nemde s\u00fcreklilik kazanmas\u0131 durumunda bizatihi bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00f6\u011fesi vazifesi g\u00f6r\u00fcyor. Do\u011fum \u00f6ncesi ve do\u011fum sonras\u0131 \u00e7evreler aras\u0131ndaki etkile\u015fimin zihin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki bu belirleyicili\u011fi tuhaf, hatta ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 m\u0131 geldi? O zaman buyurun i\u015fin geneti\u011fine\u2026<\/span><\/p>\n

Diyelim S\u00e3o Gon\u00e7alo \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na kat\u0131lan, ya\u015flar\u0131 8-18 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen 120 \u00e7ocuktan birisiniz. Sizinle birlikte \u00e7al\u0131\u015fmada yer alan 122 kad\u0131ndan biri olan anneniz hamileli\u011fi s\u0131ras\u0131nda \u015fu veya bu \u015fekilde fiziksel \u015fiddete maruz kald\u0131. Ancak bu ev i\u00e7i \u015fiddet ortam\u0131, yine \u015fu veya bu \u015fekilde toplumsal d\u00fczeyde, hatta fiziksel d\u00fczeyde, sizin do\u011fumunuzdan sonra da devam etti. Yani siz de do\u011fduktan sonra \u015fiddet g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz ya da tan\u0131k oldunuz. D\u00fcz mant\u0131k su\u00e7un ve \u015fiddetin genlerinize i\u015fledi\u011fini s\u00f6yleyecektir. Oysa yukar\u0131da belirtti\u011fimiz gibi, Konstanz, Basel, Link\u00f6ping ve Bielefeld \u00dcniversitelerinin psikoloji b\u00f6l\u00fcmlerinin ortak y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 tam tersine i\u015faret ediyor. \u015eiddet toplumlar\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n imdad\u0131na epigenetik denen bir mekanizma yeti\u015fiyor.<\/span><\/p>\n

DNA\u2019n\u0131n kodlay\u0131c\u0131 dizileri \u00fczerindeki bildi\u011fimiz mutasyonlardan de\u011fil de, bu dizilerin ifade edilme d\u00fczeylerinde de\u011fi\u015fimlere yol a\u00e7an molek\u00fcllerin DNA\u2019ya ili\u015ftirilmesiyle kendini g\u00f6steren bir varyasyon \u00fcretme mekanizmas\u0131 epigenetik. S\u00e3o Gon\u00e7alo \u00f6rne\u011finde stres hormonu olarak bilinen kortizola ba\u011flanan bir resept\u00f6re (glikokortikoid resept\u00f6r\u00fc) ve bu ba\u011flanman\u0131n normal bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flayan refakat\u00e7i proteine (FKBP5) ait genler, DNA metilasyonu denen bir epigenetik mekanizmayla bask\u0131lanm\u0131\u015fa benziyor. B\u00f6ylece bu \u00e7ocuklar\u0131n genomunda FKBP5\u2019i kodlayan genin ba\u015flang\u0131\u00e7 k\u0131sm\u0131na yerle\u015fen metil gruplar\u0131 geni inaktif hale getirerek FKBP5 proteininin \u00fcretimini sekteye u\u011frat\u0131yor. Bu da uzun vadede psikiyatrik hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 duyars\u0131zl\u0131k anlam\u0131na gelecek olan stres hormonuna duyars\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lan\u0131yor. Dahas\u0131, sonu\u00e7lar S\u00e3o Gon\u00e7alo tipi \u015fiddetin benzerini sava\u015f ba\u011flam\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan Orta Do\u011fu k\u00f6kenli \u00e7ocuklarda da do\u011frulanm\u0131\u015f. G\u00f6r\u00fcnen o ki \u015fiddetin s\u00fcreklilik kazand\u0131\u011f\u0131 ortamlarda bizi bu durumun y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerinden koruyacak bir DNA metillenme mucizesi devreye giriyor. Bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ortamlarda do\u011fan kontrol grubu \u00fcyelerinde bu metillenmenin \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeylerde s\u00f6z konusu oldu\u011fu, psikiyatri hastalar\u0131nda ise hepten yetmezlik g\u00f6sterdi\u011fi de saptanm\u0131\u015f. Peki b\u00fct\u00fcn bunlar toplumsal ve bireysel \u015fiddet ile zihin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiye dair ne s\u00f6yl\u00fcyor? Yan\u0131t\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fclerinden, \u0130sve\u00e7\u2019teki Link\u00f6ping \u00dcniversitesi Sosyal ve Afektif N\u00f6robilim Merkezi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131ndan Daniel Natt versin:<\/span><\/p>\n

\u201cSonu\u00e7lar\u0131m\u0131z farkl\u0131 farkl\u0131 \u015fekillerde yorumlanabilir. \u00d6rne\u011fin stres alt\u0131ndaki annelerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 \u015fiddet ortam\u0131 i\u00e7in bir \u015fekilde haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir; ancak ben bu yoruma \u015f\u00fcpheyle bak\u0131yorum. Bana g\u00f6re bu sonu\u00e7lar, gebelik esnas\u0131nda g\u00f6r\u00fclen \u015fiddetin \u00e7ocu\u011fun beyin geli\u015fimini optimum d\u00fczeyin alt\u0131na \u00e7ekmesiyle ili\u015fkili. Nas\u0131l m\u0131? \u00d6rne\u011fin do\u011fum \u00f6ncesi stres asosyal davran\u0131\u015f bozuklu\u011fu ya da otizm gibi durumlarla ili\u015fkilendirilmi\u015ftir. Benim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m toplumda bu tablo ile hayat\u0131n\u0131z\u0131 normal bi\u00e7imde s\u00fcrmeniz zor. S\u00f6z gelimi okul ortam\u0131na uyum sa\u011flaman\u0131z zor oldu\u011fu i\u00e7in daha ba\u015fka psikiyatrik sorunlar da geli\u015ftirebilirsiniz. Fakat ba\u015fka baz\u0131 toplumlarda ayn\u0131 davran\u0131\u015f bi\u00e7imi size avantaj kazand\u0131rabilir. Mesela \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z S\u00e3o Gon\u00e7alo tipi topluluklarda asosyal \u201cbecerilere\u201d sahip olmak, ya da daha net bir ifadeyle, uygulanan \u015fiddetin duygusal d\u00fczeydeki sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6rememek ve g\u00f6stermemek size avantaj sa\u011flayabilir. Hatta bu sayede toplumda sayg\u0131n bir yer kazanabilir, gayet iyi hissedebilirsiniz. Dolay\u0131s\u0131yla bu sonu\u00e7lar asl\u0131nda \u015fiddet topluluklar\u0131nda bu gibi davran\u0131\u015flara alk\u0131\u015f tutulmas\u0131, \u015fiddetsiz toplumlarda ise normlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan bireylere yeterince destek g\u00f6sterilmemesiyle ili\u015fkili bir uyar\u0131 olarak alg\u0131lanmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/span><\/p>\n

Kaynak<\/b>
\n<\/span>Serpeloni, F. ve ark., \u201cDoes Prenatal Stress Shape Postnatal Resilience? \u2013 An Epigenome-Wide Study on Violence and Mental Health in Humans\u201d, F<\/span>rontiers in Genetics<\/span><\/i>, 16 Nisan 2019.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u00e3o Gon\u00e7alo Brezilya\u2019da Rio de Janeiro eyaletinin do\u011fusuna d\u00fc\u015fen bir belediye. Bir milyonluk n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck gelirli ailelerden olu\u015fan, \u015fiddetin evlerden ve sokaklardan hi\u00e7 eksik olmad\u0131\u011f\u0131 dev bir favela. Ancak bu tipik Brezilya yerle\u015fimi bu defa sosyolojik bir incelemeye de\u011fil, t\u00fck\u00fcr\u00fckten al\u0131nan DNA\u2019lar\u0131n analiz edildi\u011fi, bireylerin psikiyatrik profilleri ile DNA metilasyon d\u00fczeylerinin ili\u015fkilendirildi\u011fi bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":34645,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,1,3729,218],"tags":[4903,4902,1725],"class_list":["post-34641","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-genel","category-genetik","category-sosyoloji","tag-gebelikte-siddet-goren-kadinlar","tag-kortizol","tag-siddet"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t