{"id":34669,"date":"2019-06-13T03:58:18","date_gmt":"2019-06-13T00:58:18","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=34669"},"modified":"2019-06-16T11:08:18","modified_gmt":"2019-06-16T08:08:18","slug":"omer-seyfettindeki-darwin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/06\/13\/omer-seyfettindeki-darwin","title":{"rendered":"\u00d6mer Seyfettin\u2019deki Darwin"},"content":{"rendered":"

1839\u2019da Tanzimat Ferman\u0131 ile resmi ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f olan T\u00fcrk modernle\u015fmesi (1) J\u00f6n T\u00fcrk\u2019lerin genellikle Frans\u0131z a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 entelekt\u00fcel kaynaklardan beslenmesi ve \u0130ttihat Terakki kadrosunun d\u00fcsturu haline gelen 19. y\u00fczy\u0131l pozitivizmi ile g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u201cbilimci\u201d damara sahip olanlar\u0131n bir hareketi olagelmi\u015ftir (2). B\u00fcy\u00fck hikayeci ve dil ustas\u0131 \u00d6mer Seyfettin de bu gelenekten gelen, ancak ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n, y\u00fcz\u00fcn\u00fc bat\u0131ya \u00e7eviren y\u00fczeysel ve kaba \u00e7o\u011funlu\u011fundan farkl\u0131, n\u00fcktedan ve sivri ki\u015filiklerinden biridir (3). 19. y\u00fczy\u0131l T\u00fcrk modernle\u015fmesi entelejansiyas\u0131 ve onlar\u0131n 20. y\u00fczy\u0131ldaki devam\u0131, kabala\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imiyle Darwin ve evrimden de haberlidir ve hatta bu kaba Darwinizm modernle\u015fme akt\u00f6rlerinin devindirici motifleri aras\u0131nda \u00f6nemli bir yere de sahiptir.<\/p>\n

\"\"
Geni\u015f bir entelekt\u00fcel birikime sahip T\u00fcrk\u00e7eci bir \u00f6yk\u00fcc\u00fc olan \u00d6mer Seyfettin, ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131 etkileyen felsefi, edebi ve siyasi kuramlar\u0131n fark\u0131nda olarak yazar: Darwin de Seyfettin\u2019in da\u011farc\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r ve bu noktada ise kar\u015f\u0131m\u0131za -bu yaz\u0131n\u0131n konusu olan- Darwin\u2019i ve d\u00f6nemindeki evrim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 iki \u00f6yk\u00fc ile \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Kesik B\u0131y\u0131k
\n<\/em><\/strong>Geni\u015f bir entelekt\u00fcel birikime sahip T\u00fcrk\u00e7eci bir \u00f6yk\u00fcc\u00fc olan \u00d6mer Seyfettin, ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131 etkileyen felsefi, edebi ve siyasi kuramlar\u0131n fark\u0131nda olarak yazar: Darwin de Seyfettin\u2019in da\u011farc\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r ve bu noktada ise kar\u015f\u0131m\u0131za -bu yaz\u0131n\u0131n konusu olan- Darwin\u2019i ve d\u00f6nemindeki evrim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 iki \u00f6yk\u00fc ile \u00e7\u0131kmaktad\u0131r (4).<\/p>\n

\u201cDarwin denilen herifin s\u00f6z\u00fcne inanmal\u0131. Evet, insanlar mutlaka maymundan t\u00fcremi\u015fler! \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015fte neyi g\u00f6rsek hemen taklit ediyoruz; oturmay\u0131, kalkmay\u0131, i\u00e7meyi, y\u00fcr\u00fcmeyi, durmay\u0131, h\u00e2s\u0131l\u0131 h\u00e2s\u0131l\u0131 her \u015feyi…\u201d<\/p>\n

\u00d6mer Seyfettin\u2019in Kesik B\u0131y\u0131k<\/em> hikayesi bu sat\u0131rlarla ba\u015fl\u0131yor. Dikkati \u00e7eken nokta bu hikayenin \u00fcstad\u0131n Oryantalizmi ve Bat\u0131 hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha \u00e7ok taklit\u00e7ili\u011fini hicvetti\u011fi \u00f6yk\u00fclerin bir araya getirildi\u011fi Gizli M\u00e2bet<\/em> adl\u0131 kitaptan bir hikaye olmas\u0131. Kitaba ad\u0131n\u0131 veren bu \u00f6yk\u00fcde, Frans\u0131z arkada\u015f\u0131n\u0131 Piyer Loti\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019sini g\u00f6rmesi i\u00e7in mahallesine getiren \u00f6yk\u00fc kahraman\u0131n\u0131n evinde ya\u015fanan komiklikler anlat\u0131lmakta. Frans\u0131z, misafiri oldu\u011fu alaturka evde rastlad\u0131\u011f\u0131 hamam\u0131n lo\u015flu\u011funda, ilk kez g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hamam tas\u0131, kurna vb. den mistisizme kap\u0131l\u0131p kendinden ge\u00e7er ve hamam\u0131 daha \u00f6nce hi\u00e7bir Avrupal\u0131n\u0131n ke\u015ffetmedi\u011fi bir gizli bir m\u00e2bet zanneder. Arkada\u015f\u0131n\u0131 g\u00fclmekten k\u0131r\u0131p ge\u00e7iren Frans\u0131z kimli\u011finde asl\u0131nda, \u00d6mer Seyfettin Oryantalizmi ve do\u011fu a\u015f\u0131\u011f\u0131 Piyer Loti\u2019yi hicvetmektedir. Kesik B\u0131y\u0131k<\/em>\u2019ta Seyfettin, bu kez de madalyonu ters \u00e7evirip, 20. y\u00fczy\u0131l Osmanl\u0131 T\u00fcrkiye\u2019sinde (asl\u0131nda \u0130stanbul\u2019da) \u00e7ok yayg\u0131n olan \u00e7ocuksu taklit\u00e7ili\u011fe varan Bat\u0131 hayranl\u0131\u011f\u0131na \u015famar\u0131n\u0131 atmaktad\u0131r. \u00d6yk\u00fcn\u00fcn kahraman\u0131 tam bir zamanedir. \u201cAvrupal\u0131\u201dd\u0131r. B\u0131y\u0131\u011f\u0131n\u0131 da, d\u00f6nemin Amerikanvari modas\u0131 uyar\u0131nca kaz\u0131t\u0131r.<\/p>\n

\u201c…Ah, evet, ben de kestirdim; ben de pala b\u0131y\u0131klar\u0131m\u0131 s\u0131rf taklit\u00e7ilik gayretiyle kestirdim. Hakikaten Darwin\u2019in istedi\u011fi gibi ecdad\u0131ma benzedim.\u201d<\/p>\n

\"\"
\u201cDarwin denilen herifin s\u00f6z\u00fcne inanmal\u0131. Evet, insanlar mutlaka maymundan t\u00fcremi\u015fler! \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015fte neyi g\u00f6rsek hemen taklit ediyoruz; oturmay\u0131, kalkmay\u0131, i\u00e7meyi, y\u00fcr\u00fcmeyi, durmay\u0131, h\u00e2s\u0131l\u0131 h\u00e2s\u0131l\u0131 her \u015feyi…\u201d
\u00d6mer Seyfettin\u2019in Kesik B\u0131y\u0131k hikayesi bu sat\u0131rlarla ba\u015fl\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130\u015fte bu noktadan sonra da i\u015fler sarpa sarmaya ba\u015flar. Eve d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde evl\u00e2tl\u0131klar\u0131 onun tan\u0131maz, annesi evlatl\u0131ktan reddeder, babas\u0131 evden kovar. Kahraman\u0131m\u0131z ancak kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sporcu arkada\u015flar\u0131n\u0131n (idman yap\u0131p zinde kalmak da g\u00fcn\u00fcn alafranga adetlerindendir) \u201cbonjur, bonjur!\u201d hayk\u0131r\u0131\u015flar\u0131 ile teselli bulur. Burada \u00d6mer Seyfettin Darwin\u2019e ili\u015fkin \u00f6nemli yanl\u0131\u015flardan biri \u00fczerinden hicvini kurmakta; yani \u201cinsan\u0131n maymundan t\u00fcremesi\u201d \u00fczerinden. Bu do\u011frudan maymundan gelme iddias\u0131, bilindi\u011fi gibi Darwin\u2019e ya da Darwinci canl\u0131 evrimine ait de\u011fildir (5). \u0130nsan ve maymunun ortak bir atadan t\u00fcremi\u015f olduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki g\u00fc\u00e7l\u00fc evrimsel \u00e7\u0131kar\u0131m -pek \u00e7ok di\u011fer orijinal Darwin post\u00fclalar\u0131 ile ayn\u0131 kaderi payla\u015fm\u0131\u015f (6)- T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nin yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131n hemen ard\u0131ndan gelen genel ideolojik ve pop\u00fclist kabala\u015ft\u0131rma ile yerini \u201cmaymundan t\u00fcreme\u201dye b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bilindi\u011fi gibi bu kabala\u015ft\u0131rma, konunun uzman\u0131 olmayan, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131n\u0131n da alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imdir ve evrim kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n favori \u201cevrimi \u00e7\u00fcr\u00fctme\u201d hikayeleri aras\u0131nda yer al\u0131r. Asl\u0131nda Darwinci evrime kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n en \u00f6nemli nedenlerinden biri, tanr\u0131 suretinde yarat\u0131lan insan\u0131n kendi mikrokozmozunda, da\u011fdan gelip ba\u011fdakini kovmaya \u00e7al\u0131\u015fan k\u0131ll\u0131, taklit\u00e7i, ciddiyetsiz bir mahluk -yani maymun-taraf\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131lanmak istedi\u011fi \u015feklindeki rahats\u0131zl\u0131kt\u0131r.\u0130\u015fte \u00d6mer Seyfettin\u2019in Kesik B\u0131y\u0131k<\/em>\u2019ta hikaye etti\u011fi d\u00f6nem bat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fczeyselli\u011findeki g\u00fcl\u00fcn\u00e7 durum, taklit\u00e7i \u015febe\u011fin insan\u0131 t\u00fcretmesindeki m\u00fcnasebetsizlik oran\u0131nda yersiz ve i\u00e7erikten yoksundur. B\u00f6yle bir ba\u011flant\u0131land\u0131rma, yukar\u0131da tarihi \u00e7er\u00e7evesinden k\u0131saca s\u00f6z etti\u011fimiz gibi, temelini insan\u0131n y\u00fccele\u015ftirilmesinden alan derin bir dinsel ideolojik ba\u015fvuruya dayanmaktad\u0131r. Bu ba\u015fvuru genel insan merkezcili\u011finin yans\u0131mas\u0131 olarak kabul edilebilir ve eskiden oldu\u011fu gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de rasyonel bak\u0131\u015f\u0131 buland\u0131ran ba\u015fl\u0131ca nedenlerden biridir. Ancak \u00d6mer Seyfettin elbette b\u00f6ylesi k\u00f6kl\u00fc bir ba\u011fnazl\u0131\u011f\u0131 hikayesinde aksettirip savunmamaktad\u0131r. Hikayenin tamam\u0131ndan kolayca anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi d\u00f6neminin yayg\u0131n -ancak yanl\u0131\u015f- insan t\u00fcreyi\u015fi alg\u0131s\u0131n\u0131 kullanarak, d\u00f6nemin taklit\u00e7ilikten \u00f6teye gidemeyen d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lma gayretini hicvetmektedir.<\/p>\n

Kesik B\u0131y\u0131k<\/em>\u2019ta kahraman\u0131m\u0131z\u0131n sarfetti\u011fi \u201c… Hakikaten Darwin\u2019in istedi\u011fi gibi ecdad\u0131ma benzedim.\u201d c\u00fcmlesi de ilgiye de\u011fer bir nitelik ta\u015f\u0131maktad\u0131r. K\u00f6ken al\u0131nan ataya benzemek s\u00f6z konusu insan oldu\u011funda, etraf\u0131nda kopan tart\u0131\u015fmalarda, biyolojik bir tan\u0131mlama olmaktan hayli uzakla\u015f\u0131r. Bir insan olarak kendisinden t\u00fcredi\u011finiz yarat\u0131kla olan organik ba\u011f, evrim tart\u0131\u015fmalar\u0131na, biyolojik olandan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde k\u00fclt\u00fcr ve uygarl\u0131k kavramlar\u0131na ili\u015fkin olarak da kat\u0131lagelmi\u015ftir. Ad\u0131na \u201csosyal Darwinizm\u201d denen ancak Darwin\u2019de ve O\u2019ndan bu yana gelen ciddi evrimsel biyoloji kuram ve prati\u011finde bulunmayan bu tart\u0131\u015fmalar b\u00fct\u00fcn\u00fc, burjuva devriminin yaratt\u0131\u011f\u0131, do\u011fan\u0131n her \u015feyiyle bir par\u00e7as\u0131 olarak alg\u0131lanan m\u00fcte\u015febbis, dinamik bireyinin sosyal ve iktisadi geli\u015fme modelinden k\u00f6ken al\u0131r. Darwin\u2019den hayli \u00f6ncesine dayanan ve T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nin yay\u0131nlanmas\u0131 ard\u0131ndan insana dair her \u015feyin do\u011fal se\u00e7ilimle de\u011fi\u015fti\u011fi bi\u00e7iminde bir ton kazanan bu s\u00fcrekli evrimcilik Herbert Spencer\u2019da sosyal geli\u015fim modeli olarak iyice belirginle\u015fir, Haeckel\u2019in monist felsefesiyle yayg\u0131nla\u015f\u0131r. \u00d6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki \u00d6mer Seyfettin\u2019de, taklit\u00e7ili\u011fi -asl\u0131nda \u00f6zel olarak maymunun insan\u0131 taklit\u00e7ili\u011finin g\u00fcl\u00fcn\u00e7 oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki insan merkezli kan\u0131 ile- maymun ecdad\u0131m\u0131zdan devir ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z sosyal bir \u00f6zellik olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Ancak, d\u00f6neminin ve \u00f6ncesinin yenilik\u00e7i hemen t\u00fcm rejim kar\u015f\u0131tlar\u0131nda sosyal Darwinist bir damar bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00d6mer Seyfettin\u2019in kaba pozitivist bir \u00e7izgisi oldu\u011funu s\u00f6ylemek de pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir (3).<\/p>\n

\"\"
\u00d6mer Seyfettin d\u00f6neminin kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na, yine bir edebiyat\u00e7\u0131n\u0131n olaca\u011f\u0131 t\u00fcrden, kabala\u015ft\u0131rmaya uygun pop\u00fclist bilimcili\u011fini alaya alarak mesafe koymaktad\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Pireler
\n<\/strong><\/em>Darwin, Gizli M\u00e2bet<\/em>\u2019te yer alan ikinci bir \u00f6yk\u00fc ile yine kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. ak\u0131lc\u0131, \u00d6zellikle Darwin sonras\u0131 maddi d\u00fcnya alg\u0131s\u0131n\u0131 bir \u015fekilde i\u00e7eren ak\u0131lc\u0131 Bat\u0131 t\u0131bb\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda eski us\u00fcl hekimli\u011fin yerildi\u011fi bir hikayede, Pireler<\/em>\u2019de. \u201cPireler<\/em>\u201d, tam bir Bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda imtihan hikayesi. Kahraman\u0131m\u0131z, \u201cGavur \u0130zmir\u201dde ikinci s\u0131n\u0131f bir otelde minik k\u00f6pe\u011fi Koton ile yapayaln\u0131z ya\u015fay\u0131p giderken incelik ve sessizli\u011fine hayran oldu\u011fu mavi g\u00f6zl\u00fc sar\u0131 sa\u00e7l\u0131 Frans\u0131z k\u0131z\u0131 Rose Mayer ile hayat\u0131n\u0131 birle\u015ftirip mevki y\u00fckselten bir delikanl\u0131d\u0131r. Evlendikten sonra g\u00f6r\u00fcr ki kar\u0131s\u0131 temizlik hastas\u0131d\u0131r. Evi g\u00fcnde \u00fc\u00e7 kez y\u0131kar, minik Kotonu ise s\u00fcrekli parf\u00fcmleyip ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 y\u0131kay\u0131p ar\u0131t\u0131r Rose Mayer. Delikanl\u0131m\u0131za kar\u0131s\u0131n\u0131n bu sakin, huzurlu hali pek dokunur ve bu hayata kendisini de uydurur. Ancak bu saadet fazla s\u00fcrmez, zira Koton pek hastad\u0131r. Bir haftad\u0131r bir \u015fey yiyip i\u00e7memekte, s\u00fcrekli yat\u0131p uyumakta ve kilo kaybetmektedir. Her t\u00fcrl\u00fc m\u00fcshil, ila\u00e7 denerler, k\u00e2r etmez. Sonunda bir arkada\u015f\u0131n\u0131n tavsiyesi \u00fczerine Avrupal\u0131 bir baytara giderler.Ya\u015fl\u0131 ke\u00e7i sakall\u0131 \u0130talyan baytar Koton\u2019u \u015f\u00f6yle bir muayene eder ve k\u00f6pe\u011fin \u00fczerine bir avu\u00e7 pire serpildi\u011finde iyile\u015fece\u011fini s\u00f6yler. Bizim delikanl\u0131 bunu bir hakaret ve k\u00fc\u00e7\u00fcmseme sayar ve \u00e7ekip gider. Fakat gel g\u00f6r ki Koton iyice g\u00fc\u00e7ten d\u00fc\u015fmekte, ruhunu teslim etmeye yakla\u015fmaktad\u0131r. Son \u00e7are olarak, kendine k\u0131zarak da olsa, bir arkada\u015f\u0131n\u0131n pireyle dolu ambar\u0131na Koton\u2019u kapat\u0131r. Ertesi g\u00fcn geldi\u011finde hayretler i\u00e7inde k\u00f6pe\u011fin aya\u011fa kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131, canland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Bir hafta i\u00e7inde Koton kendine gelir ve art\u0131k eskisinden daha canl\u0131d\u0131r. Utan\u0131p s\u0131k\u0131larak baytar\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7alar kahraman\u0131m\u0131z. Baytar onu a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131 bir bilgi\u00e7likle kar\u015f\u0131lar ve k\u00f6pe\u011fin iyile\u015fti\u011fi cevab\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra s\u00f6ze devam eder:<\/p>\n

\u201cSiz istersiniz muska…siz istersiniz \u00fcf\u00fcr\u00fck…Siz istersiniz il\u00e2\u00e7! Halbuki hastal\u0131klar\u0131n evvel\u00e2 sebeplerini bulmak laz\u0131m! Bu sebep bulununca \u015fif\u00e2 bulundu demektir! Senin k\u00f6pek hasta, ni\u00e7in?…Allah d\u00fcnyada hi\u00e7bir hayvan\u0131, hi\u00e7bir \u00e2z\u00e2y\u0131 vazifesiz yaratmad\u0131. En fena hayvanlar\u0131n, en muz\u0131r mikroplar\u0131n bile vazifeleri vard\u0131r. D\u00f6rt ayakl\u0131 hayvanlar \u00e7ok tembeldirler. Allah bunlar\u0131n \u00fczerine pireleri koydu. Ni\u00e7in? Uyand\u0131klar\u0131 zaman rahats\u0131z olup tekrar uyumamalar\u0131 i\u00e7in…Bu pirelerin \u0131s\u0131rmalar\u0131ndan ka\u015f\u0131narak hareket, yani jimnastik yapmak i\u00e7in…Siz ne yapt\u0131n\u0131z? Bu k\u00f6pe\u011fi y\u0131kad\u0131n\u0131z. \u00dczerine kolonya s\u00fcrd\u00fcn\u00fcz. V\u00fccudunda hi\u00e7 pire kalmad\u0131. Rahat uyuma\u011fa ba\u015flad\u0131. Uyand\u0131 tekrar uyudu. Uyand\u0131ktan sonra onu uyutturmayacak hayvanlar \u00fczerinde yoktu. Uyuya uyuya i\u015ftah\u0131 kapand\u0131. Midesi bozuldu. Yemedi, i\u00e7medi, hareket etmedi. V\u00fccudu toksin doldu. Hastaland\u0131. Bir ay daha \u00fczerine pire koymaya idiniz, a\u00e7l\u0131ktan halsizlikten \u00f6lecekti!…\u201d<\/p>\n

Pirelerin vazifelerini a\u011fz\u0131 a\u00e7\u0131k dinleyen kahraman\u0131m\u0131z ihtiyar baytar\u0131n bilgisi kar\u015f\u0131s\u0131nda iyice \u015fa\u015falar:<\/p>\n

\u201c…sonra sineklere, farelere, v\u0131zv\u0131zlara, kedilere ge\u00e7ti. K\u00fc\u00e7\u00fck buza\u011f\u0131lar\u0131 ko\u015fturmak i\u00e7in tabiat, burunlar\u0131n\u0131n dokunamayaca\u011f\u0131 bir yere, mesel\u00e2 kuyruklar\u0131n\u0131n dibine bir tak\u0131m muacciz (taciz eden) sokucu sinekler musallat ediyordu. Darwin\u2019in hakikatlar\u0131n\u0131 dinliyordum…\u201d<\/p>\n

\u00d6mer Seyfettin burada da bize zihniyet tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Osmanl\u0131\u2019ya dek akseden \u00e7ok \u00f6nemli bir kavramsal \u00e7er\u00e7eveden bahsediyor. \u201cDarwin\u2019in hakikatlar\u0131\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bu kavramsal \u00e7er\u00e7eve, asl\u0131nda d\u00f6neminde Darwin\u2019e de \u00e7ok yabanc\u0131 olmayan; evrimsel biyolojinin i\u015fleve ili\u015fkin a\u00e7\u0131klama bi\u00e7imlerine -daha incelikli olmak kayd\u0131yla- \u00f6nemli bir s\u00fcre egemen olan uyarlanma (adaptasyon) kavram\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re her canl\u0131n\u0131n, canl\u0131daki her bir organ\u0131n bir i\u015flevi bulunur. Bu i\u015flevi tan\u0131mlayan ise, canl\u0131lar\u0131n i\u00e7ine do\u011fduklar\u0131, onlar\u0131n biyolojisinden ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7evrelerin olu\u015fturduklar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken sorunlard\u0131r. Klasik ekolojideki ni\u015f kavram\u0131, ni\u015fin birincil s\u00f6zl\u00fck anlam\u0131n\u0131n ifade etti\u011fi i\u00e7i bo\u015f oyuk tan\u0131m\u0131n\u0131n biyolojiye do\u011frudan ta\u015f\u0131nmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir asl\u0131nda. Organizma kendinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir d\u0131\u015f \u00e7evrede bulunur hep. D\u0131\u015f \u00e7evrenin de\u011fi\u015fmesi, bu \u00e7evrede ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren canl\u0131lar\u0131n da bu de\u011fi\u015fikli\u011fe ayak uydurmas\u0131n\u0131 gerektirir. \u00c7evre sorun \u00fcretir, organizma \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ayak uyduranlar hayatta kal\u0131p soylar\u0131n\u0131 devam ettirirler; ayakta kalamayan yani uyarlanamayanlar ise yok olur giderler. Bu nedenle bir organizmadaki t\u00fcm organ ve yap\u0131lar, canl\u0131 \u00e7e\u015fitlili\u011fi i\u00e7inde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz t\u00fcm t\u00fcrler aras\u0131 ili\u015fkiler uygun i\u015flevler yapmaya uyum g\u00f6stermi\u015fli\u011fi ifade eden\u00a0 bir d\u00fczene i\u015faret ederler. G\u00f6zlerimiz g\u00fczele bakmak i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; pirelerin i\u015flevi ise d\u00f6rt ayakl\u0131lar\u0131 zinde tutmakt\u0131r. Darwin \u00f6zellikle bu t\u00fcr i\u015flev uydurmalar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, evrimsel biyolojinin avam formlar\u0131nda do\u011fal se\u00e7ilim alg\u0131s\u0131 ve adaptasyon hep bu ak\u0131l \u00e7izgisini izlemi\u015ftir (7). Bu uyarlanma alg\u0131s\u0131n\u0131n, ironik bi\u00e7imde, 17. y\u00fczy\u0131l do\u011fac\u0131 ilahiyat\u0131n\u0131n temel d\u00fcsturuyla, yani do\u011fadaki varl\u0131klar\u0131n ilahi bir armoni arzettikleri y\u00f6n\u00fcndeki ba\u015fvuru ile \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131 ilgin\u00e7tir. Asl\u0131nda Pireler<\/em>\u2019in \u0130talyan baytar\u0131n\u0131n \u201cAllah d\u00fcnyada hi\u00e7bir hayvan\u0131, hi\u00e7bir \u00e2z\u00e2y\u0131 vazifesiz yaratmad\u0131\u201d \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla \u00f6yk\u00fcde Darwin\u2019in \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131 Osmanl\u0131\u2019ya dek aksetmi\u015f olan bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan dikkat \u00e7ekicidir. Bununla birlikte \u00d6mer Seyfettin d\u00f6neminin bu kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na, yine bir edebiyat\u00e7\u0131n\u0131n olaca\u011f\u0131 t\u00fcrden, kabala\u015ft\u0131rmaya uygun pop\u00fclist bilimcili\u011fini alaya alarak mesafe koymaktad\u0131r. Pireler<\/em> \u015fu s\u00f6zlerle bitmektedir:<\/p>\n

\u201c… Hakikaten hayat\u0131n m\u00fcsbet esrar\u0131, bir Asyal\u0131n\u0131n iman dolu menf\u00ee kafas\u0131na s\u0131\u011facak maslahat (konu) de\u011fildi…Rose, art\u0131k Koton\u2019u y\u0131kamaktan vazge\u00e7ti. Sevgili k\u00f6pe\u011fimizin pireleri az zamanda b\u00fct\u00fcn apartmana yay\u0131ld\u0131. O kadar ki… Bizi bile eskisi gibi \u00f6\u011fleye kadar yata\u011f\u0131m\u0131zda uyutmuyor, daha g\u00fcne\u015f do\u011fmadan erkence kalk\u0131p kahvalt\u0131m\u0131z\u0131 yemeye mecbur ediyordu.\u201d<\/p>\n

\u00d6mer Seyfettin T\u00fcrk k\u0131sa hikayecili\u011finin en \u00f6nemli ve idealist isimlerinden biriydi. 1920\u2019deki gen\u00e7 ya\u015fta \u00f6l\u00fcm\u00fcne dek yazd\u0131\u011f\u0131 onlarca hikaye ile d\u00f6neminin entelekt\u00fcel kavgas\u0131n\u0131n da bir aynas\u0131yd\u0131. B\u00f6ylesi birikime sahip birinin Darwin ad\u0131n\u0131 telaffuz etmesi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmasa gerek. Darwin ve evrim Osmanl\u0131 T\u00fcrkiyesi\u2019nde (ve h\u00e2l\u00e2 devam ederek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen zaman diliminde de) hemen her eli kalem tutan\u0131n de\u011findi\u011fi konulardan biriydi. Ancak \u00d6mer Seyfettin\u2019i, zaman\u0131n\u0131n -ve \u015fimdi de- \u00f6rneklerini s\u0131k\u00e7a g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz sosyal Darwinizme varan evrime dair bilgisizli\u011finden uzak tutan \u015fey, as\u0131l \u00fcr\u00fcn\u00fc olan hikayelerinden anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kadar\u0131yla, edebiyat\u00e7\u0131 olarak kendi yarat\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalabilme becerisi olmu\u015ftur. Evrimsel biyolojinin ve Darwin\u2019in a\u011f\u0131zlarda sak\u0131z oldu\u011fu, bilgisizlerin konuyu bilenlerden daha \u00e7ok kafa yordu\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise, T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye unutulmaz tatlar b\u0131rakm\u0131\u015f olan bu b\u00fcy\u00fck hikayeci \u00f6n\u00fcnde e\u011filmekten ba\u015fka \u015fey kalm\u0131yor bize.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) Tanzimat I, Maarif Matbaas\u0131, Istanbul 1940.<\/p>\n

2) M. \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu, Bir Siyasal \u00d6rg\u00fct Olarak Osmanl\u0131 \u0130ttihad ve Terakki Cemiyeti ve J\u00f6n T\u00fcrkl\u00fck (1889-1902), \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 1985.<\/p>\n

3) Tahir Alangu, \u00d6mer Seyfettin: \u00fclk\u00fcc\u00fc bir yazar\u0131n roman\u0131, May Yay\u0131nlar\u0131, 1968.<\/p>\n

4) Ben yaz\u0131 i\u00e7in Tahir Alangu\u2019nun haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ve 1962 y\u0131l\u0131nda Rafet Zaimler Yay\u0131nevi\u2019nden \u00e7\u0131kan 11 ciltlik \u00d6mer Seyfettin\u2019in toplu eserleri dizisini kulland\u0131m. Do\u011frudan Darwin ile ilgili bulabildi\u011fim t\u00fcm hikayeler dizinin \u201cGizli M\u00e2bet\u201d adl\u0131 6. cildindendir. \u0130li\u00e7in \u00c7etiner taraf\u0131ndan resimlenen bu \u00e7ok g\u00fczel k\u00fclliyat\u0131 ilgili okurlara \u00f6nermeden ge\u00e7emeyece\u011fim.<\/p>\n

5) Charles Darwin, The Descent of Man and Selection in Relation to Sex, A. L.Burt Company Publishers, New York 1874.<\/p>\n

6) Thomas F. Glick (Edit\u00f6r), The Comparative Reception of Darwinism, University of Texas Press, 1974.<\/p>\n

7) Richard Levins ve Richard Lewontin, Dialectical Biologist, Harvard University Press, 1985.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1839\u2019da Tanzimat Ferman\u0131 ile resmi ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f olan T\u00fcrk modernle\u015fmesi (1) J\u00f6n T\u00fcrk\u2019lerin genellikle Frans\u0131z a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 entelekt\u00fcel kaynaklardan beslenmesi ve \u0130ttihat Terakki kadrosunun d\u00fcsturu haline gelen 19. y\u00fczy\u0131l pozitivizmi ile g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u201cbilimci\u201d damara sahip olanlar\u0131n bir hareketi olagelmi\u015ftir (2). B\u00fcy\u00fck hikayeci ve dil ustas\u0131 \u00d6mer Seyfettin de bu gelenekten gelen, ancak ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n, y\u00fcz\u00fcn\u00fc bat\u0131ya […]<\/p>\n","protected":false},"author":67,"featured_media":34670,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[222],"tags":[461,275,200,4907],"class_list":["post-34669","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarih","tag-darwin","tag-edebiyat","tag-evrim","tag-omer-seyfettin"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t