{"id":34709,"date":"2019-06-17T03:21:38","date_gmt":"2019-06-17T00:21:38","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=34709"},"modified":"2019-06-21T07:58:24","modified_gmt":"2019-06-21T04:58:24","slug":"big-bangdan-once-ne-vardi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/06\/17\/big-bangdan-once-ne-vardi","title":{"rendered":"Big Bang\u2019dan \u00f6nce ne vard\u0131?"},"content":{"rendered":"

Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde geli\u015ftirilmi\u015f olan Evren modellerinde, zamanda \u00a0an\u0131na yakla\u015ft\u0131k\u00e7a, yo\u011funluk, s\u0131cakl\u0131k, bas\u0131n\u00e7 gibi fiziksel b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerin sonsuz de\u011ferlere ula\u015farak bir matematiksel tekillik olu\u015fmas\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu daha \u00f6nce belirtmi\u015ftik. Bunun fiziksel a\u00e7\u0131dan bir anlam\u0131 yoktur ve Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde makrokosmos i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f olan modelin, Planck d\u00f6neminin kuantik boyutlar\u0131nda art\u0131k uygulanamaz olu\u015fundan kaynaklanmaktad\u0131r. Bu a\u00e7mazdan \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu ise, Genel G\u00f6relilik ile Kuantum Fizi\u011fini ba\u011fda\u015ft\u0131racak yeni bir \u201ckuantik gravitasyon\u201d kuram\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Matematiksel tekillikten ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in, kozmolojistler, Big Bang kuram\u0131 modellerini \u201cPlanck \u00c7a\u011f\u0131\u201d diye tan\u0131mlanan \u00a0saniyelik d\u00f6nemden sonra ba\u015flat\u0131rlar, zira kuantum kuram\u0131na g\u00f6re, daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir zaman diliminin fiziksel anlam\u0131 yoktur.<\/p>\n

Gene de, \u201cdaha \u00f6nce ne vard\u0131?\u201d diye soran merakl\u0131lara, kozmolojistler iki t\u00fcr yan\u0131t vermektedirler: bir k\u0131sm\u0131, bu an\u0131 Evrenin ve zaman\u0131n mutlak bir ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak sunup, daha \u00f6nce ne vard\u0131 sorusunun anlams\u0131z oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek konuyu kapat\u0131rlar. Bu kolay yan\u0131t ile yetinmeyip, daha \u00f6ncesini de ara\u015ft\u0131rmak isteyenler ise – ki \u015fimdi say\u0131lar\u0131 giderek \u00e7o\u011falmaktad\u0131r – \u00e7e\u015fitli varsay\u0131mlar ileri s\u00fcrmektedirler.<\/p>\n

\"\"
Matematiksel tekillikten ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in, kozmolojistler, Big Bang kuram\u0131 modellerini \u201cPlanck \u00c7a\u011f\u0131\u201d diye tan\u0131mlanan saniyelik d\u00f6nemden sonra ba\u015flat\u0131rlar, zira kuantum kuram\u0131na g\u00f6re, daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir zaman diliminin fiziksel anlam\u0131 yoktur.<\/figcaption><\/figure>\n

Daha 1920\u2019li y\u0131llarda, Alexandre Friedmann, Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131 alan denklemlerinin matematiksel olarak, periyodik \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin bulundu\u011funu g\u00f6stermi\u015f, 1930\u2019lu y\u0131llarda da, Georges Lemaitre ayn\u0131 konu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131. Ancak, daha evvelce de de\u011finmi\u015f oldu\u011fumuz gibi, bu iki gen\u00e7 bilim adam\u0131n\u0131n formasyonlar\u0131 matematik a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131d\u0131r. Zaten o d\u00f6nemde, kuantum fizi\u011fi hen\u00fcz emekleme \u00e7a\u011f\u0131nda oldu\u011fu i\u00e7in, ellerinde ara\u015ft\u0131rma yapacak geli\u015fmi\u015f b\u00f6yle bir fiziksel kuram da yoktu.<\/p>\n

Buna ra\u011fmen, Big Bang \u00f6ncesi d\u00f6nem hakk\u0131nda baz\u0131 varsay\u0131mlar ileri s\u00fcren kozmolojistler olmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin, George Gamow, 1950\u2019li y\u0131llarda yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u201cEvrenin Yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131\u201d (Creation of the Universe) adl\u0131 kitab\u0131nda, \u201cEvrenin ba\u015flang\u0131c\u0131nda meydana gelmi\u015f olan b\u00fcy\u00fck bas\u0131n\u00e7 ve yo\u011funluk, daha \u00f6nceki bir \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcn\u00fcn sonucunda olmu\u015ftur. Bug\u00fcnk\u00fc geni\u015fleme, bu \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcde yo\u011funluk maksimum bir de\u011fere eri\u015ftikten sonra, Evrenin elastik bir \u201cgeri tepme\u201d ile tekrar geni\u015fleme s\u00fcrecine girmesinin sonucudur\u201d \u015feklinde bir a\u00e7\u0131klama yapm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u00dcnl\u00fc fizik\u00e7i Steven Weinberg de, 1977\u2019deki \u201c\u0130lk \u00dc\u00e7 Dakika\u201d (The First Three Minutes) adl\u0131 kitab\u0131nda \u201cBir olas\u0131l\u0131k da, sonsuz b\u00fcy\u00fck yo\u011funlukta bir d\u00f6nemin hi\u00e7bir zaman var olmam\u0131\u015f oldu\u011fudur. Evrenin geni\u015flemesi, daha \u00f6nceki bir \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc d\u00f6neminde yo\u011funlu\u011fun \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ancak sonlu bir de\u011fere eri\u015fmesinden sonra, ba\u015flam\u0131\u015f olabilir\u201d demektedir.<\/p>\n

Bug\u00fcn ise, bu konuda, olduk\u00e7a umut verici geli\u015fmeler g\u00f6zlenmektedir.<\/p>\n

\u201cKuantik Gravitasyon Kuram\u0131\u201d adaylar\u0131 aras\u0131nda, \u201c\u0130lmik Kuantum Gravite\u201d (Loop Quantum Gravity) Kuram\u0131 olduk\u00e7a iddial\u0131d\u0131r. Bu kurama g\u00f6re, maddenin elementer par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015fan s\u00fcreksiz yap\u0131s\u0131 \u201cUzay-Zaman\u201d i\u00e7in de ge\u00e7erlidir, ancak \u201cuzay-zaman atomlar\u0131\u201d n\u0131n boyutlar\u0131 o kadar k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr ki, bize s\u00fcrekli bir \u201ckontinuum\u201d gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcrler.<\/p>\n

Uzay-zaman \u201catomlar\u0131\u201d n\u0131n madde ve enerjiyi i\u00e7lerine alma ve sindirme kapasiteleri s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fundan, \u201ctekillik\u201d olu\u015fmas\u0131 engellenir. S\u00fcreksiz yap\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 madde ve enerji depolama kapasitesi, \u00e7ok y\u00fcksek yo\u011funluklara eri\u015fildi\u011fi zaman, gravitasyonun niteli\u011fini de\u011fi\u015ftirerek, \u201c\u00e7ekici\u201d olmaktan \u201citici\u201d olmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n

\"\"
Big Bang \u00f6ncesi d\u00f6nem hakk\u0131nda baz\u0131 varsay\u0131mlar ileri s\u00fcren kozmolojistlerden biri de George Gamow\u2019dur.<\/figcaption><\/figure>\n

Big Bang \u00f6ncesi Evren, \u00e7ekici gravitasyon kuvvetlerinin etkisinde, bir \u201cB\u00fcy\u00fck \u00c7\u00f6k\u00fcnt\u00fc\u201d (Big Crunch) ge\u00e7irerek maksimum yo\u011funlu\u011fa eri\u015ftikten sonra, gravitasyon kuvvetlerinin \u201c\u00e7ekicilikten\u201d, \u201citicili\u011fe\u201d d\u00f6n\u00fc\u015fmesi sonucu, \u201cB\u00fcy\u00fck Z\u0131plama\u201d (Big Bounce\u201d) yaparak, sonunda \u201cB\u00fcy\u00fck Patlama\u201d (Big Bang) evresine ge\u00e7er. Big Bang modellerinin bir\u00e7o\u011funda, \u201cinflasyon\u201d diye nitelenen a\u015f\u0131r\u0131 h\u0131zl\u0131 genle\u015fme d\u00f6nemi, bir \u00e7e\u015fit, sonradan ekleme (ad hoc) niteli\u011findedir. Oysa \u201c\u0130lmik Kuantum Gravite\u201d kuramc\u0131lar\u0131na g\u00f6re bu olgu, uzay-zaman\u0131n atomik yap\u0131s\u0131n\u0131n do\u011fal sonucu olup, Evren \u00e7\u00f6k\u00fcnce, \u00e7ekicilikten iticili\u011fe ge\u00e7i\u015f kendili\u011finden devreye girer (26).<\/p>\n

Umut verici olmakla birlikte, bu kuram\u0131n hen\u00fcz yeterli deneysel ve g\u00f6zlemsel kan\u0131tlar\u0131 bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

Ancak, kuram\u0131 savunanlar, Demokrit\u2019 in \u201catom\u201dlar\u0131n\u0131n da ancak 2000 y\u0131l sonra kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatarak, \u201cbizimki o kadar uzun s\u00fcrmeyecek\u201d demektedirler.<\/p>\n

Di\u011fer bir \u201cKuantik Gravitasyon\u201d aday\u0131 ise, \u201cS\u00fcper Sicim\u201d (Superstrings) kuram\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda bu kuram, sadece \u201ckuantik gravitasyon\u201d kuram\u0131 olmay\u0131p, b\u00fct\u00fcn kuvvetleri birle\u015ftirme iddias\u0131nda olan bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Onbir boyutlu bir uzay-zaman i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu boyutlardan 10 tanesi uzay ve 1 tanesi zamand\u0131r. Boyutlardan yedi tanesi, Evrenin so\u011fumas\u0131 ile birlikte, g\u00f6zlenemeyecek kadar k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015fler ve bug\u00fcn i\u00e7inde bulundu\u011fumuz Uzayda, sadece g\u00f6zleyebilece\u011fimiz \u00fc\u00e7 uzay boyutu kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"\"
\u00dcnl\u00fc fizik\u00e7i Steven Weinberg de, 1977\u2019deki \u201c\u0130lk \u00dc\u00e7 Dakika\u201d (The First Three Minutes) adl\u0131 kitab\u0131nda \u201cBir olas\u0131l\u0131k da, sonsuz b\u00fcy\u00fck yo\u011funlukta bir d\u00f6nemin hi\u00e7bir zaman var olmam\u0131\u015f oldu\u011fudur. Evrenin geni\u015flemesi, daha \u00f6nceki bir \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc d\u00f6neminde yo\u011funlu\u011fun \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ancak sonlu bir de\u011fere eri\u015fmesinden sonra, ba\u015flam\u0131\u015f olabilir\u201d demektedir.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu kurama g\u00f6re elementer par\u00e7ac\u0131klar, noktasal varl\u0131klar olmay\u0131p, boyutlar\u0131 \u00a0santimetreden k\u00fc\u00e7\u00fck sicimler \u015feklindedir. Sicim kavram\u0131n\u0131n bir avantaj\u0131 \u015fudur: \u0130ki noktasal k\u00fctle \u00e7ok yakla\u015ft\u0131k\u00e7a, aralar\u0131ndaki etkile\u015fim kuvvetleri \u0131raksak olur. S\u00fcpersicimlerde ise, b\u00f6yle bir tekillik sak\u0131ncas\u0131 yoktur. S\u00fcpersicim senaryosuna g\u00f6re, Evren\u2019in \u00a0saniye \u00f6ncesi \u00e7ok y\u00fcksek enerjideki d\u00f6neminde, gravitasyon kuvveti de di\u011fer \u00fc\u00e7 kuvvetle birle\u015fikti ve sadece bir tek s\u00fcper kuvvet vard\u0131.<\/p>\n

Olduk\u00e7a spek\u00fclatif olan bu kuram, bug\u00fcn hen\u00fcz kan\u0131tlanm\u0131\u015f de\u011fildir ve baz\u0131 ele\u015ftirmenlere g\u00f6re, fizik\u00e7iler matematiksel g\u00fczelli\u011finden dolay\u0131 bu y\u00f6ndeki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedirler.<\/p>\n

Hen\u00fcz, herkesin de\u011filse bile, b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fun onay\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f bir \u201ckuantik gravitasyon\u201d kuram\u0131 yoktur.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Metin Hotinli, B\u00fcy\u00fck Patlama Kuram\u0131, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Kas\u0131m 2010, s. 104-107<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde geli\u015ftirilmi\u015f olan Evren modellerinde, zamanda \u00a0an\u0131na yakla\u015ft\u0131k\u00e7a, yo\u011funluk, s\u0131cakl\u0131k, bas\u0131n\u00e7 gibi fiziksel b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerin sonsuz de\u011ferlere ula\u015farak bir matematiksel tekillik olu\u015fmas\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu daha \u00f6nce belirtmi\u015ftik. Bunun fiziksel a\u00e7\u0131dan bir anlam\u0131 yoktur ve Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde makrokosmos i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f olan modelin, Planck d\u00f6neminin kuantik boyutlar\u0131nda art\u0131k uygulanamaz olu\u015fundan kaynaklanmaktad\u0131r. Bu a\u00e7mazdan […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":34710,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624],"tags":[248,264,657,4913,1533,4912],"class_list":["post-34709","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","tag-astronomi","tag-buyuk-patlama","tag-evren","tag-kuantik-gravitasyon","tag-kuantum","tag-planck-cagi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34709","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/429"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34709"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34709\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/34710"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34709"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34709"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34709"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}