{"id":34745,"date":"2019-06-19T03:36:28","date_gmt":"2019-06-19T00:36:28","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=34745"},"modified":"2019-06-22T08:21:27","modified_gmt":"2019-06-22T05:21:27","slug":"beyin-nasil-bir-bilgisayardir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/06\/19\/beyin-nasil-bir-bilgisayardir","title":{"rendered":"Beyin nas\u0131l bir bilgisayard\u0131r?"},"content":{"rendered":"

Birden fazla h\u00fccreden olu\u015fan canl\u0131larda bu h\u00fccrelerin birbirleriyle koordineli olarak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekir. \u00d6rne\u011fin s\u00fcngerler suyu pompa gibi davranarak emerken i\u00e7indeki besinleri s\u00fczer. Bu s\u0131rada bedenlerindeki kanallar\u0131 sistematik olarak geni\u015fletip darla\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in her h\u00fccrenin di\u011fer h\u00fccrelerin yayd\u0131\u011f\u0131 sinyallere tepki vererek davrand\u0131\u011f\u0131 bir sistem evrilmi\u015ftir.<\/p>\n

Kimi s\u00fcnger t\u00fcrlerinde bu sinyaller kimyasald\u0131r, bir h\u00fccre bu i\u015fe \u00f6zg\u00fc molek\u00fcller salg\u0131lar; di\u011ferleri de suyun ak\u0131\u015f\u0131yla ta\u015f\u0131nan bu molek\u00fcller yanlar\u0131na var\u0131nca alg\u0131lar. Bu d\u00fczenek yava\u015ft\u0131r, pompalama d\u00f6ng\u00fcs\u00fc dakikalar alabilir. Ba\u015fka s\u00fcngerlerde evrim \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 bir alternatif ke\u015ffetmi\u015ftir: H\u00fccre zarlar\u0131ndan iyon ak\u0131m\u0131 yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirilen elektrik sinyalleri.<\/p>\n

Yani ya\u015fam\u0131n altyap\u0131s\u0131 h\u00fccrelerin birbirleriyle haberle\u015fmesi i\u00e7in kimyasal ve elektriksel sinyaller kullanmas\u0131na el vermekteydi. Bedenler b\u00fcy\u00fcy\u00fcp organlar \u00f6zelle\u015ftik\u00e7e e\u015fg\u00fcd\u00fcm\u00fcn \u00f6nemi de artt\u0131 ve uzmanl\u0131k alanlar\u0131 ileti\u015fim olan, tel benzeri uzant\u0131larla birbirlerine ba\u011flanarak bir a\u011f olu\u015fturan sinir h\u00fccreleri evrildi.<\/p>\n

\"\"
Yapay zek\u00e2 insan\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 her \u015feyi yapabilir mi? Duygular\u0131 olabilir mi? Kar\u015f\u0131s\u0131ndakinin duygular\u0131n\u0131 anlayabilir mi? Nas\u0131l \u00f6\u011frenir? Yarat\u0131c\u0131 olabilir mi? Sorular\u0131yla birlikte bir di\u011fer \u00f6nemli soru ise \u0130nsan nas\u0131l bir bilgisayard\u0131r?<\/figcaption><\/figure>\n

Sinir h\u00fccrelerinin bedenin (g\u00f6zlerden gelen girdi hatlar\u0131na yak\u0131n) bir k\u00f6\u015fesinde yo\u011fun bir a\u011f olu\u015fturdu\u011fu \u201cbeyin\u201d denen organ\u0131n evrildi\u011fi canl\u0131lara odaklanal\u0131m. B\u00f6yle bir a\u011f bellek i\u015flevi g\u00f6rebilir (h\u00fccreler aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc m\u00fc zay\u0131f m\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re farkl\u0131la\u015fan \u00f6r\u00fcnt\u00fcler farkl\u0131 bilgileri kaydetmek i\u00e7in kullan\u0131labilir), duyu organlar\u0131nca uyar\u0131lan h\u00fccreler bu a\u011fa girdi, kaslar gibi hareket vs. yollarla d\u0131\u015f d\u00fcnyada etki yaratabilecek olanlara sinyal ta\u015f\u0131yanlar da \u00e7\u0131kt\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Birbirlerini tetikleyen h\u00fccreleraras\u0131 etkinle\u015fme \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri kimi duyu girdilerine veya v\u00fccut kimyas\u0131ndan do\u011fan sinyallere yan\u0131t olarak karma\u015f\u0131k yordamlar\u0131n icra edilmesini sa\u011flayacak \u015fekilde dizilebilir. Demem o ki, beyin bir bilgi i\u015flem makinesidir. Kelimeyi renkli bir benzetme olarak de\u011fil, teknik bir terim olarak kullan\u0131yorum; beyin tam te\u015fekk\u00fcll\u00fc bir bilgisayard\u0131r.<\/p>\n

Bu \u00f6nemli ger\u00e7e\u011fi sindirmek i\u00e7in g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn elektronik bilgisayarlar\u0131n\u0131n temel mimarisiyle beynimizinkini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak yararl\u0131 olabilir. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma hakkaniyete uygun olsun diye \u015fartlar\u0131 e\u015fitleyelim: Bir bedeni sevk ve irade problemiyle u\u011fra\u015fan bir beyinle otonom bir robotun davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 kontrol etmekle g\u00f6revli bir bilgisayar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ral\u0131m.<\/p>\n

Kontrol bilgisayar\u0131, robotun alg\u0131lay\u0131c\u0131lar\u0131ndan (kamera, mikrofon, pusula, jiroskop, bas\u0131n\u00e7\u00f6l\u00e7er, vs.) gelen verileri girdi olarak al\u0131r. Bu veriler s\u00f6z konusu alg\u0131lama cihazlar\u0131 taraf\u0131ndan 0 ve 1\u2019lerden olu\u015fan diziler olarak yorumlanabilen iki seviyeli elektrik sinyalleri olarak g\u00f6nderilir. Zaten bilgisayar\u0131n i\u00e7inde de her \u015fey 0 ve 1\u2019ler cinsinden yaz\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Temel bilgisayar mimarimizde (t\u0131pk\u0131 Turing makinesinin tek bir kontrol birimi ve tek bir teyp kafas\u0131 oldu\u011fu gibi) veri \u00fczerinde i\u015flem yapan tek bir birim vard\u0131r. \u00dczerinde i\u015flem yap\u0131lacak bilgiler, s\u0131ralar\u0131 geldi\u011finde, bellekte tutulduklar\u0131 yerlerden bu \u201cmerkezi i\u015flem\u201d birimine getirilir, sonu\u00e7lar da geri ta\u015f\u0131n\u0131r. \u00c7o\u011fu bilgisayar\u0131n belle\u011fi farkl\u0131 h\u0131z ve kapasitede birka\u00e7 k\u0131s\u0131mdan olu\u015fur ve i\u015flenecek veriler o s\u0131rada b\u00fcy\u00fck ama yava\u015f k\u0131s\u0131mdaysa eri\u015filmeleri sistemi yava\u015flatabilir.<\/p>\n

Bilgisayar\u0131n o s\u0131rada \u00e7al\u0131\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 (robotumuzun nas\u0131l davranaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen) program da kullan\u0131c\u0131s\u0131 (belki de robotu tasarlayan m\u00fchendis) taraf\u0131ndan belle\u011fe yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Bilgisayar bir d\u00f6ng\u00fc i\u00e7inde program\u0131n bir sonraki ad\u0131mdaki komutunu i\u015flemciye ta\u015f\u0131r, orada \u201cokudu\u011fu\u201d komutun emretti\u011fi i\u015flem i\u00e7in gereken verileri getirir, i\u015flemi (\u201c\u015fu 0, 1 \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcrsen \u015fu yeni \u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc kur\u201d t\u00fcr\u00fcnden bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle) ger\u00e7ekle\u015ftirir, gerekiyorsa sonucu ta\u015f\u0131r ve emredilen s\u0131radaki komutu y\u00fckler. Program alabildi\u011fine karma\u015f\u0131k bir hesaplama\/i\u015fleme dizisini gerektiriyor olabilir, bilgisayar a\u00e7\u0131s\u0131ndan fark etmez. Onun her ad\u0131mda yapt\u0131\u011f\u0131 budur.<\/p>\n

Program al\u0131nan girdilere ve algoritmas\u0131na kodlanm\u0131\u015f olan amaca g\u00f6re \u015fu anda yap\u0131lacak hareketin ne oldu\u011funu hesaplay\u0131nca robotun ilgili \u201ceyleyici\u201d birimlerine (tekerle\u011fi d\u00f6nd\u00fcren motor, ses \u00e7\u0131kar\u0131lacaksa hoparl\u00f6r, \u0131\u015f\u0131k yak\u0131lacaksa fener, vs.) gerekli sinyalin g\u00f6nderilmesini emreder. Bu eylemin sonucunda durum (robotun konumu, kameran\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, vs.) de\u011fi\u015fir ve \u201c\u015eimdi ne yapmal\u0131?\u201d d\u00f6ng\u00fcs\u00fc s\u00fcrer gider.<\/p>\n

Gelelim beyne. G\u00f6rece\u011fiz ki beynin yap\u0131s\u0131 daha kar\u0131\u015f\u0131k, anlamas\u0131 da daha zor. Bunun sebebi, iki sistem aras\u0131ndaki di\u011fer farkl\u0131l\u0131klar\u0131n sebebiyle ayn\u0131: Elektronik bilgisayar bir m\u00fchendislik \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr, tek i\u015flemcili TM modeli esas al\u0131narak ve anla\u015f\u0131lmas\u0131, hata te\u015fhisi ve onar\u0131m\u0131 kolay olsun diye net s\u0131n\u0131rlarla ayr\u0131lan mod\u00fcllerden olu\u015facak \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Beyin ise, anla\u015f\u0131lma veya tamirci taraf\u0131ndan s\u00f6k\u00fclebilme kolayl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hi\u00e7 umursanmad\u0131\u011f\u0131, tek \u201camac\u0131n\u201d eldeki \u015femada ufak tefek de\u011fi\u015fiklikler yaparak eldeki malzemeden \u00e7evreye daha uyumlu \u00fcretken bireyler yaratmak oldu\u011fu k\u00f6r evrimin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

\"\"
Beyin bir bilgi i\u015flem makinesidir.<\/figcaption><\/figure>\n

Beyin, duyu organlar\u0131ndan gelen verileri girdi olarak al\u0131r. Bu veriler s\u00f6z konusu organlardan elektrik sinyalleri olarak g\u00f6nderilir. Sinir h\u00fccrelerinin (\u201chen\u00fcz etkinle\u015fmedi\u201d \/ \u201cetkinle\u015fti\u201d ayr\u0131m\u0131yla) rahatl\u0131kla 0 ve 1 olarak yorumlanabilen bir veri ta\u015f\u0131ma kipi varsa da, baz\u0131 durumlarda etkinle\u015fme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 gibi 0, 1\u2019den ziyade k\u00fcsuratl\u0131 say\u0131larla daha do\u011fal ifade edilen bir g\u00f6sterimi destekliyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler.<\/p>\n

Tek i\u015flemcili, program\u0131n her ad\u0131m\u0131n\u0131n bir \u00f6ncekinin bitmesini bekledi\u011fi modelin tersine, beyindeki her sinir h\u00fccresi (y\u00fcz milyar tane olabilir!) ayn\u0131 anda i\u015f g\u00f6rebilir. Basit\u00e7e, her biri asl\u0131nda ayn\u0131 i\u015flemi yapmaya kurguludur: Girdi tellerinden (duyu organlar\u0131ndan veya beyindeki di\u011fer h\u00fccrelerden) gelen sinyallerin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 toplam\u0131n\u0131 hesapla, sonu\u00e7 bir e\u015fik de\u011ferin \u00fczerindeyse etkinle\u015ferek ba\u011fl\u0131 oldu\u011fun di\u011fer h\u00fccrelere sinyal yolla! Bu hesapta kullan\u0131lan a\u011f\u0131rl\u0131klar, \u201cAyn\u0131 anda etkinle\u015fen iki h\u00fccrenin aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 artar\u201d gibi basit kurallarla g\u00fcncellenebilir. Sonu\u00e7ta beyin birbirini tetikleyerek yan\u0131p s\u00f6nen h\u00fccrelerin olu\u015fturdu\u011fu etkinle\u015fme \u00f6r\u00fcnt\u00fcleriyle dolup ta\u015far.<\/p>\n

Bu \u201cda\u011f\u0131t\u0131k\u201d mimaride verilerin ve komutlar\u0131n bellekten s\u0131rayla merkezi i\u015flemciye ta\u015f\u0131n\u0131p i\u015flenmesi yoktur. Her \u015fey her yerde gibidir! Bir ad\u0131m sonra, hangi h\u00fccrelerin 0, hangilerinin 1 diyece\u011fini ve hangi ba\u011flant\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen \u201cprogram\u201d, t\u00fcm ba\u011flant\u0131lar\u0131n \u015fimdiki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r, yani beynin her yerine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f vaziyette ve s\u00fcrekli de\u011fi\u015fmektedir!<\/p>\n

Ba\u011flant\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 uygun se\u00e7ilirse duyu \u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin i\u00e7 \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, onlar\u0131n da ba\u015fka i\u00e7 \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri tetikledi\u011fi \u00e7ok karma\u015f\u0131k hesaplamalar, motor sinir h\u00fccreleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da ilgin\u00e7 beden davran\u0131\u015flar\u0131 programlanabilir, hatta bu milyar i\u015flemcili bilgisayar kendisini tek bir birey gibi hissedebilir. Evrim denen \u201ck\u00f6r programc\u0131\u201d, bir sonraki soruda g\u00f6rece\u011fimiz gibi, bunu ve daha fazlas\u0131n\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Cem Say, 50 Soruda Yapay Zek\u00e2, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, 2019, 10. Bask\u0131, s.51-54<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Birden fazla h\u00fccreden olu\u015fan canl\u0131larda bu h\u00fccrelerin birbirleriyle koordineli olarak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekir. \u00d6rne\u011fin s\u00fcngerler suyu pompa gibi davranarak emerken i\u00e7indeki besinleri s\u00fczer. Bu s\u0131rada bedenlerindeki kanallar\u0131 sistematik olarak geni\u015fletip darla\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in her h\u00fccrenin di\u011fer h\u00fccrelerin yayd\u0131\u011f\u0131 sinyallere tepki vererek davrand\u0131\u011f\u0131 bir sistem evrilmi\u015ftir. Kimi s\u00fcnger t\u00fcrlerinde bu sinyaller kimyasald\u0131r, bir h\u00fccre bu i\u015fe \u00f6zg\u00fc molek\u00fcller […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":34746,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624],"tags":[1106,254,255,1993,4921,1861,3096,400],"class_list":["post-34745","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","tag-algi","tag-beyin","tag-bilgisayar","tag-duyular","tag-islemci","tag-programlama","tag-sinir-hucreler","tag-yapay-zeka"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t