{"id":34773,"date":"2019-06-21T03:08:28","date_gmt":"2019-06-21T00:08:28","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=34773"},"modified":"2019-06-23T23:09:41","modified_gmt":"2019-06-23T20:09:41","slug":"ay-gunes-ve-diger-gezegenler-depreme-neden-olur-mu-hava-kosullari-depremleri-etkiler-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/06\/21\/ay-gunes-ve-diger-gezegenler-depreme-neden-olur-mu-hava-kosullari-depremleri-etkiler-mi","title":{"rendered":"Ay, g\u00fcne\u015f ve di\u011fer gezegenler depreme neden olur mu? Hava ko\u015fullar\u0131 depremleri etkiler mi?"},"content":{"rendered":"

Ay, g\u00fcne\u015f ve yerin uzayda birbirlerine konumlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak yerin \u00e7ekim kuvvetinde k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fimler yaratt\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Yeri etkileyen bu kuvvet gezegenlerin yer\u00e7ekimi kuvvetinin do\u011frudan etkisi ile de\u011fil yer\u00e7ekimi kuvvetlerinin fark\u0131 ile ilgilidir. Ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda mevcut deprem kataloglar\u0131ndaki depremler ile ay-yer etkile\u015fiminin yaratt\u0131\u011f\u0131 gel-git olaylar\u0131 aras\u0131nda fiziksel bir ba\u011flant\u0131 bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 ile di\u011fer yeniay ve dolunay evreleri aras\u0131ndaki k\u00fctle \u00e7ekim kuvvetleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan fark yoktur. G\u00fcne\u015f tutulmas\u0131n\u0131n 7 g\u00fcn \u00f6ncesi ve sonras\u0131nda toplam etki en azd\u0131r. Her y\u0131l d\u00fcnyada en az 2, en fazla 5 kez G\u00fcne\u015f tutulmas\u0131, 12 yeniay evresi ve y\u0131k\u0131c\u0131 de\u011ferde 134 deprem olu\u015fmaktad\u0131r. Bir y\u0131ldaki g\u00fcne\u015f tutulma veya yeniay d\u00f6nem say\u0131lar\u0131 ile b\u00fcy\u00fck depremler aras\u0131nda basit istatistik yaparsan\u0131z raslant\u0131sal olarak bu olaylar\u0131n \u00f6ncesinde ve sonras\u0131nda depremler bulursunuz. Bu fiziksel a\u00e7\u0131klamas\u0131 bug\u00fcne kadar yap\u0131lamayan bir raslant\u0131d\u0131r. Bu kadar s\u0131k olan y\u0131k\u0131c\u0131 depremlerle do\u011fal olsun olmas\u0131n bir\u00e7ok olayla ili\u015fki ortaya \u00e7\u0131karan istatistik sonu\u00e7 elde edebilirsiniz. \u00d6rne\u011fin annemin zaman zaman artan romatizma a\u011fr\u0131lar\u0131 ile, u\u00e7ak kazalar\u0131 ile, tuttu\u011funuz futbol tak\u0131m\u0131n\u0131n yenilmesi ile vb gibi bir \u00e7ok \u015feyle. Bilimsel a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z her \u015feyle.<\/p>\n

\"\"
Bir y\u0131ldaki g\u00fcne\u015f tutulma veya yeniay d\u00f6nem say\u0131lar\u0131 ile b\u00fcy\u00fck depremler aras\u0131nda basit istatistik yaparsan\u0131z raslant\u0131sal olarak bu olaylar\u0131n \u00f6ncesinde ve sonras\u0131nda depremler bulursunuz.<\/figcaption><\/figure>\n

Son y\u0131llarda yap\u0131lan baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar dolunay veya yeniay d\u00f6neminde olu\u015fan gel-git olaylar\u0131 s\u0131ras\u0131nda k\u0131ta kenarlar\u0131ndaki veya okyanus taban\u0131ndaki dalma batma ku\u015faklar\u0131ndaki s\u0131\u011f ters faylar \u00fczerinde olan baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck depremlerle ili\u015fkilendirildi\u011fine dair yay\u0131nlar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (1). Gel-git s\u0131ras\u0131nda k\u0131talardaki al\u00e7alma-y\u00fckselme birka\u00e7 santimetre, okyanuslarda ise bu al\u00e7alma ve y\u00fckselme de\u011ferleri bir metre veya biraz daha fazla olmaktad\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcndeki veya okyanuslardaki gel-git s\u0131ras\u0131nda k\u0131y\u0131lardaki veya dalma-batma ku\u015faklar\u0131ndaki s\u0131\u011f faylar \u00fczerinde kuvvetlerin azalmas\u0131na veya \u00e7o\u011falmas\u0131na neden olabilirler. Faylar \u00fczerindeki s\u0131k\u0131\u015fma kuvveti azald\u0131\u011f\u0131nda faylar harekete ge\u00e7ebilirler ve deprem yaratabilirler. Ancak bu olas\u0131l\u0131k depremselli\u011fi y\u00fcksek alanlarda var olan olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli derecede artt\u0131rmamaktad\u0131r. Baz\u0131 volkanik b\u00f6lgelerde (\u00f6rn. Mammoth G\u00f6l\u00fc, ABD, Berkley) g\u00fcnl\u00fck gel-git ile k\u00fc\u00e7\u00fck deprem etkinlikleri aras\u0131nda bir ili\u015fki bulunmu\u015ftur.<\/p>\n

29 Mart 2006 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin baz\u0131 kentlerinden \u00e7ok belirgin izlenen G\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 olay\u0131yla ilgili olarak tutulma \u00f6ncesi, an\u0131 ve sonras\u0131 d\u00f6nemlerde Konya ve Ankara\u2019da Maden Tetkik ve Arama Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc (MTA) taraf\u0131ndan \u00e7e\u015fitli Jeofizik y\u00f6ntemler kullan\u0131larak \u00f6l\u00e7\u00fcler al\u0131nm\u0131\u015f ve de\u011ferlendirilmi\u015ftir. \u00d6l\u00e7\u00fclen yer\u00e7ekimi de\u011ferleri (gravite), yer manyetik alan de\u011ferleri ve yerin do\u011fal elektrik alan de\u011ferlerinde g\u00fcnl\u00fck normal de\u011fi\u015fim de\u011ferlerinin a\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, G\u00fcne\u015f tutulmas\u0131na dair Jeofiziksel anormallik olmad\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r (2). O g\u00fcnlerde T\u00fcrkiye\u2019nin bilinen diri faylar\u0131 \u00fczerinde herhangi anormal bir deprem art\u0131\u015f\u0131 ve de\u011fi\u015fimi rapor edilmemi\u015ftir. G\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 \u00f6ncesi Kuzey Anadolu Fay\u0131\u2019na yak\u0131n baz\u0131 il ve il\u00e7elerde s\u00f6ylentiler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00f6ylentiler \u00fczerine Ulusal deprem Konseyi\u2019nin ba\u015fkan\u0131 ( bu kitab\u0131n yazar\u0131 o tarihte Ulusal Deprem konseyi\u2019nin ba\u015fkan\u0131d\u0131r) ve baz\u0131 \u00fcyeler Niksar il\u00e7esine gitmi\u015fler ve halk\u0131 g\u00fcne\u015f tutulmas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir deprem neden olmayaca\u011f\u0131, s\u00f6ylentilere kanmamalar\u0131 ve evlerine girmelerinde bir sak\u0131nca olmad\u0131\u011f\u0131 konular\u0131nda bilgilendirmek zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak baz\u0131 gazetelerin ve TV\u2019lerin duyars\u0131zca yapt\u0131\u011f\u0131 yay\u0131n ve f\u0131s\u0131lt\u0131 gazetesi maalesef daha bask\u0131n \u00e7\u0131km\u0131\u015f halk g\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 bitene kadar evlerine girmemi\u015ftir. \u0130l\u00e7e\u2019deki baz\u0131 tahsilli ki\u015filerin dahi bu s\u00f6ylentilerin etkisinden kurtulamad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenmi\u015ftir. Bu olay \u00fczerine T\u00dcB\u0130TAK\u2019tan Prof. Z. Tunca \u015f\u00f6yle yak\u0131n\u0131yor:<\/p>\n

\u201cG\u00fcnde en az 5-6 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde 3-4 deprem olmaktad\u0131r. Bir y\u0131lda 2-5 aras\u0131 ger\u00e7ekle\u015fen g\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 ve di\u011fer yeniay evrelerinde depremler zaten olmaktad\u0131r. Liselerden jeoloji dersleri kald\u0131r\u0131ld\u0131, deprem nedir bilmiyoruz, depremle nas\u0131l ya\u015fan\u0131r bilmiyoruz, korkuyoruz. Astronomi dersleri kald\u0131r\u0131ld\u0131, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc tan\u0131m\u0131yoruz, g\u00f6kcisimlerini bilmiyoruz, evrendeki varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 irdeleyemiyoruz, meydan\u0131 astrologlar (y\u0131ld\u0131z fal\u0131na bakan ve kendilerine bilim insan\u0131 havas\u0131 veren meslek erbab\u0131) dolduruyor. En k\u00f6t\u00fcs\u00fc de, \u2018yak\u0131nda g\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 olacak, ard\u0131ndan yine deprem olacak m\u0131?\u2019 diye bu bilgi \u00e7a\u011f\u0131nda bile soruyoruz\u201d (3).<\/p>\n

\"\"
Depremlerin Yer-G\u00fcne\u015f uzakl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re y\u0131l i\u00e7indeki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck siyah noktalar 6-9.9 aras\u0131ndaki depremleri, oklar yeniay evrelerini, a\u00e7\u0131k renkli noktalar g\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 olan yeniay evrelerini g\u00f6steriyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Ay ve g\u00fcne\u015f tutulmalar\u0131n\u0131n di\u011fer \u00f6nemli atmosferik ve do\u011fal olaylarla ili\u015fkisine y\u00f6nelik s\u00f6ylentiler, inan\u00e7lar, mitler insanl\u0131k tarihi boyunca her zaman olmu\u015ftur, bundan sonra da olmaya devam edecektir. Bilim g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda daha \u00e7ok yer ald\u0131\u011f\u0131nda veya insanlar bilimi daha fazla dayanak olarak alg\u0131lamaya ba\u015flad\u0131klar\u0131nda s\u00f6ylenti, \u015farlatanl\u0131k, falc\u0131l\u0131k daha az inand\u0131r\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. \u015earlatanl\u0131\u011f\u0131n me\u015fhur olmak i\u00e7in bir ara\u00e7 gibi kullan\u0131lmas\u0131 ge\u00e7erli oldu\u011fu s\u00fcrece benzer olaylarla her sahada kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131m\u0131z anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u0130nsanlar s\u0131cak, durgun ve bunalt\u0131c\u0131 havalarda bazen birbirlerine \u2018acaba deprem mi olacak?\u2019 sorusunu soruyorlar? Hatta bazen \u2018bu deprem havas\u0131 gibi\u2019 dert yan\u0131yorlar. Milattan \u00f6nce 4\u2019\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131lda Aristo yeralt\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck ma\u011faralarda s\u0131k\u0131\u015fan havan\u0131n bazen yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmak i\u00e7in yeri \u00e7atlatmas\u0131na, dolay\u0131s\u0131yla depreme neden oldu\u011funu \u00f6nermesinde bulunmu\u015ftur. Acaba o zamandan kalan bir s\u00f6ylenti mi? Bilemiyoruz. Deprem ku\u015faklar\u0131 \u00fczerindeki b\u00f6lgelerde depremler her hava ko\u015fulunda, her zaman olabilirler. Hava ko\u015fullar\u0131 ile depremlerin bir ilgisi yoktur. Ya\u011fmur, r\u00fczgar, s\u0131cakl\u0131k ve hava bas\u0131nc\u0131 ancak yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00e7ok s\u0131\u011f b\u00f6l\u00fcmlerinde baz\u0131 etkiler yapar. Hava bas\u0131nc\u0131 de\u011fi\u015fti\u011finde, kuvvetli r\u00fczgarlarda, denizin \u00e7ok dalgal\u0131 oldu\u011fu zamanlarda ve yeralt\u0131 suyu art\u0131\u015f ve azal\u0131\u015flar\u0131nda yery\u00fcz\u00fcnde olduk\u00e7a yava\u015f milimetrik yerde\u011fi\u015ftirme hareketleri olu\u015fur. Bu hareketlerin depremle ili\u015fkisi yoktur. B\u00fcy\u00fck depremler yerkabu\u011funun kilometrelerce alt\u0131nda olu\u015fmaktad\u0131r ve bu derinliklere hava ko\u015fullar\u0131n\u0131n etkilemesi olanakl\u0131 de\u011fildir. Ayr\u0131ca hava ko\u015fullar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 kuvvet b\u00fcy\u00fck depremlere k\u0131yasla \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. Yukar\u0131daki soruyu tersinden al\u0131p acaba depremler hava ko\u015fullar\u0131n\u0131 etkiler mi sorusunu sordu\u011fumuzda buna yan\u0131t \u2018evet\u2019 olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, milyonlarca y\u0131ld\u0131r s\u00fcren jeolojik hareketler sonucu da\u011flar ve ovalar olu\u015fmakta, deniz taban\u0131nda ve k\u0131y\u0131larda \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu co\u011frafik \u015fekillenme ve jeolojik de\u011fi\u015fimlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc faylar\u0131n hareketleri ile ilgilidir. Dolay\u0131s\u0131yla hava ko\u015fullar\u0131 depremleri de\u011fil, depremler iklimleri etkileyebilir diyebiliriz (4).<\/p>\n

Dipnot:<\/strong><\/p>\n

(1) http:\/\/earthquake.usgs.gov\/learn\/faq\/?categoryID=6<\/p>\n

(2) \u00dc\u00e7er, A. ve Ak\u00e7akaya, M., 2008, G\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda fiziksel parametre de\u011fi\u015fimlerinin incelenmesi, MTA \u00d6zel Yay\u0131n Serisi-11, 49 sayfa)<\/p>\n

(3) http:\/\/www.tug.tubitak.gov.tr\/tutulma\/turkish\/tutulma_deprem\/tunca\/calisma_tunca.html<\/p>\n

(4)http:\/\/earthquake.usgs.gov\/learn\/faq\/?categoryID=6&faqID=16<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Haluk Eyido\u011fan, 50 Soruda Deprem, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, 2010, s.115-119<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ay, g\u00fcne\u015f ve yerin uzayda birbirlerine konumlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak yerin \u00e7ekim kuvvetinde k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fimler yaratt\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Yeri etkileyen bu kuvvet gezegenlerin yer\u00e7ekimi kuvvetinin do\u011frudan etkisi ile de\u011fil yer\u00e7ekimi kuvvetlerinin fark\u0131 ile ilgilidir. Ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda mevcut deprem kataloglar\u0131ndaki depremler ile ay-yer etkile\u015fiminin yaratt\u0131\u011f\u0131 gel-git olaylar\u0131 aras\u0131nda fiziksel bir ba\u011flant\u0131 bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 ile di\u011fer […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":34774,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624],"tags":[787,3777,691,293,795,3327],"class_list":["post-34773","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","tag-ay","tag-ay-tutulmasi","tag-deprem","tag-gezegenler","tag-gunes","tag-gunes-tutulmasi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t