{"id":34803,"date":"2019-06-22T03:01:23","date_gmt":"2019-06-22T00:01:23","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=34803"},"modified":"2019-06-26T14:56:45","modified_gmt":"2019-06-26T11:56:45","slug":"universitede-bilginin-metalasma-sureci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/06\/22\/universitede-bilginin-metalasma-sureci","title":{"rendered":"\u00dcniversitede bilginin metala\u015fma s\u00fcreci"},"content":{"rendered":"

\u0130nsanl\u0131k kendi tarihi boyunca varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcne ili\u015fkin sorulara sistematik ve tutarl\u0131 yan\u0131tlar aramaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sistematik merak, \u00f6zne ile nesne aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi veren bilginin de\u011ferli hale gelmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u201cBilgi mi \u00f6nce gelir yoksa olgular m\u0131 \u00f6nce gelir?\u201d sorusu felsefenin konusu oldu\u011fu i\u00e7in bu yaz\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u00e2hilinde tart\u0131\u015f\u0131lacak bir konu de\u011fil. Bu nedenle bilginin dola\u015f\u0131m\u0131, toplumsal a\u00e7\u0131dan anlam\u0131, metala\u015fmas\u0131 ve kurumsal de\u011ferini tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mak daha do\u011fru olacakt\u0131r. Bu ba\u011flamda, \u00fcniversitenin gelene\u011fini, tarihsel geli\u015fimini ve toplumsal a\u00e7\u0131dan konumlan\u0131\u015f\u0131n\u0131 ele almak gerekiyor.<\/p>\n

\u00dcniversite tarihsel olarak, orta\u00e7a\u011f Avrupa\u2019s\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan ve bilginin \u00fcretimini de\u011fil, bilginin muhafaza edilmesini ama\u00e7layan bir kurumdur. (1) Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00fcniversite, ilk\u00e7a\u011fda ortaya \u00e7\u0131kan ve k\u00f6leci toplumun ilgin\u00e7 \u00f6zelliklerini bar\u0131nd\u0131ran Platon\u2019un Akademisi\u2019nden ayr\u0131lmaktad\u0131r. \u00dcniversiteyi ortaya \u00e7\u0131karan dinamikler, orta\u00e7a\u011f Avrupa\u2019s\u0131n\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc topra\u011fa dayal\u0131 m\u00fclkiyet bi\u00e7iminde yatmaktad\u0131r. Bu d\u00f6nemde \u00fcniversite bilginin g\u00fcc\u00fcn\u00fc teolojiden ve verili olan tekni\u011fin belli a\u00e7\u0131lardan korunmas\u0131ndan almaktad\u0131r. Topra\u011fa ba\u011fl\u0131 \u00fcretim ili\u015fkisi, dura\u011fan bir toplumu beslemekte ve bu dura\u011fan toplumun gereksinimleriyle birlikte, y\u00fckselen n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 ve toplumun yap\u0131s\u0131n\u0131 belirleyen yap\u0131sal \u00f6zellikler, \u00f6\u011frenimin yeniden \u00f6rg\u00fctlenmesi ihtiyac\u0131n\u0131 do\u011furmu\u015f ve bilginin aktar\u0131m\u0131nda yeni bir kurumsalla\u015fma olan \u00fcniversiteyi ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktada \u00fcniversite, verili olan\u0131n korunmas\u0131 ihtiyac\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak alg\u0131lanabilir. Nitekim orta\u00e7a\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnsel ya\u015fam\u0131n\u0131 tarif ederken ana \u00f6\u011felerden biri olan skolastik d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131 gene \u00fcniversite kaynakl\u0131d\u0131r. Kelimenin k\u00f6kenine inildi\u011finde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ki; \u201cscholar\u201d Latince\u2019de \u201cokullu\u201danlam\u0131na gelen ve 16.y\u00fczy\u0131lda be\u015feri bilimler yanda\u015flar\u0131n\u0131n mevcut \u00fcniversite yap\u0131s\u0131na dair tan\u0131mlamalar\u0131nda kulland\u0131klar\u0131 bir kelimedir. (2)<\/p>\n

\u00dcniversite b\u00f6yle bir gelene\u011fe do\u011fmu\u015ftur ama onun yap\u0131s\u0131n\u0131n dura\u011fan oldu\u011funu kabul etmek ise tarihi anlamamak olurdu. Tarih\u00e7i E. H. Carr Tarih Nedir? adl\u0131 eserinde tarih\u00e7inin g\u00f6revinin ge\u00e7mi\u015fi anlamak ya da kendisini ge\u00e7mi\u015ften kurtarmak de\u011fil, bug\u00fcn\u00fc anlam\u0131n\u0131n anahtar\u0131 olarak onun \u00fcst\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmak ve anlamak oldu\u011funu belirtiyordu.(3) Elbette bu ifade yaln\u0131zca tarih\u00e7iye ili\u015fkin bir g\u00f6rev bi\u00e7mek de\u011fildir. \u00d6yleyse \u00fcniversitenin tarihini anlamak i\u00e7in de bu tarihi toplumsal ko\u015fullar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak okumak gerekiyor. Kapitalizmin 14. ve 15. y\u00fczy\u0131llarda merkantalizm bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnce hayat\u0131nda ve bilginin aktar\u0131m\u0131nda da de\u011fi\u015fimler yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Hi\u00e7bir s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan ilkel birikim d\u00f6nemi \u00f6n\u00fcndeki engelleri a\u015farken, ufuklar\u0131 teoloji ile s\u0131n\u0131rl\u0131 mevcut \u00fcniversite yap\u0131s\u0131n\u0131 yava\u015ftan de\u011fi\u015ftiriyordu. Bilgi art\u0131k sadece muhafaza edilen ve iktidar\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne \u00f6telemenin bir arac\u0131 olarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00fcretilen ve de\u011ferlenen bir nesne olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Bu ise bilginin metala\u015fmas\u0131 s\u00fcrecinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015f ve \u00fcniversitelerde yeni olu\u015fan bilgilerin farkl\u0131 disiplinler alt\u0131nda toplanmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bu durum \u00fcniversitedeki ders programlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimini, toplumu ve do\u011fay\u0131 ba\u015fka t\u00fcrden de\u011ferlendiren bir alg\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131 ve kendine \u00f6zg\u00fc insan tipini yaratm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\"\"
\u00dcniversite tarihsel olarak, orta\u00e7a\u011f Avrupa\u2019s\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan ve bilginin \u00fcretimini de\u011fil, bilginin muhafaza edilmesini ama\u00e7layan bir kurumdur. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00fcniversite, ilk\u00e7a\u011fda ortaya \u00e7\u0131kan ve k\u00f6leci toplumun ilgin\u00e7 \u00f6zelliklerini bar\u0131nd\u0131ran Platon\u2019un Akademisi\u2019nden ayr\u0131lmaktad\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu d\u00f6nemde, yeni\u00e7a\u011fda, bilgi sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir rahip grubunun de\u011fil, daha geni\u015f kesimlerin ula\u015fabildi\u011fi bir nesne haline gelmi\u015ftir. Bilgi kendinde nesne olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r, \u00fcretilen bir nesne haline gelmi\u015ftir. Bundan sonra bilgi toplumsalla\u015fm\u0131\u015f bilgi olarak de\u011ferlendirilecektir. Metala\u015fm\u0131\u015f ve al\u0131n\u0131p sat\u0131labilen ve \u00fczerinde hak iddia edilebilen t\u00fcrden bir nesnedir bilgi. Bu nedenle meta \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan her \u00fcr\u00fcn gibi bilgi de \u00f6zellikle 19. y\u00fczy\u0131ldan sonra kendi \u00fcreticisinin yabanc\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir hale b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00dcniversite ise ayn\u0131 d\u00f6nemde, toplumsal ihtiya\u00e7lar do\u011frultusunda alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmi\u015f, teolojik k\u00f6kenli bilgi yerine be\u015feri k\u00f6kenli bilgiye do\u011fru y\u00f6nelmi\u015ftir. Bu \u00fcniversitenin kendi tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir kopu\u015ftur.<\/p>\n

Bilginin metala\u015fmas\u0131 ve aktar\u0131m\u0131<\/strong><\/p>\n

Marks, Engels ile beraber kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u00fcnl\u00fc eseri Kom\u00fcnist Parti Manifestosu\u2019nda burjuvazi i\u00e7in \u015f\u00f6yle bir tan\u0131m yap\u0131yordu: \u201cKat\u0131 olan her \u015fey buharla\u015f\u0131p havaya kar\u0131\u015f\u0131yor, kutsal olan her \u015fey d\u00fcnyevile\u015fiyor ve sonunda insanlar kendi hayatlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek ko\u015fullar\u0131yla ve di\u011fer insanlarla ili\u015fkileriyle y\u00fczle\u015fmeye zorlan\u0131yor.\u201d(4) Gen\u00e7 Marks ve Engels bu de\u011ferlendirmelerinde d\u00f6nemin ruhuna uygun olarak burjuvazinin ve dahas\u0131 kapitalizmin t\u00fcm engelleri y\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyordu. \u00dcniversite ve bilginin \u00fcretimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da bu durum b\u00f6yledir. Her t\u00fcrl\u00fc bilginin dola\u015f\u0131m\u0131 yukar\u0131da bahsedilen tarife uygun bir bi\u00e7imde kat\u0131 olan her \u015feyi buharla\u015ft\u0131r\u0131yor ve kutsal olan her \u015feyi d\u00fcnyevile\u015ftiriyordu. Di\u011fer yandan kal\u0131plar\u0131na dayanamayan bilgi, \u00fcniversite i\u00e7erisinde kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda de\u011fer kazan\u0131yor ve ilerliyordu. Yeni\u00e7a\u011f\u0131n bilim d\u00fcnyas\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kimi teknik unsurlarda, tar\u0131msal alanda ve iktisatta geli\u015fen bilginin \u201ck\u0131ymet-i harbiye\u201dsinin (etki, de\u011fer, ge\u00e7erlilik) oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6zlemlenebilir.<\/p>\n

Elbette bilginin metala\u015fma s\u00fcreci bir g\u00fcnde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f veya yaln\u0131zca kapitalizmin do\u011furdu\u011fu bir durum de\u011fildir. Bilginin al\u0131n\u0131r sat\u0131l\u0131r bir \u00fcr\u00fcn olmas\u0131 insanl\u0131k tarihi kadar eskidir. \u0130lk\u00e7a\u011flarda bilgiye sahip olanlar\u0131n iktidar\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131 tarihsel bir ger\u00e7ektir. Di\u011fer yandan topra\u011fa ba\u011fl\u0131 ya\u015fam\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak orta\u00e7a\u011fda bilgi al\u0131n\u0131r sat\u0131l\u0131r bir konumdan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bir orta\u00e7a\u011f \u00f6zdeyi\u015finde \u201cBilgi Tanr\u0131\u2019n\u0131n arma\u011fan\u0131d\u0131r; onun i\u00e7in sat\u0131lamaz.\u201d denmektedir. Ancak feodalizmin kendi ba\u011fr\u0131ndan \u00e7\u0131kan kapitalizm gibi, bu \u00f6zdeyi\u015fin aksi niteli\u011finde n\u00fcveler orta\u00e7a\u011fda da bulunmaktayd\u0131. Bilginin toplumsalla\u015fm\u0131\u015f bilgi haline gelme ser\u00fcveni b\u00f6yledir.<\/p>\n

Bilginin aktar\u0131m\u0131 s\u00fcreci ile ortaya \u00e7\u0131kan toplumsalla\u015fm\u0131\u015f bilgi kavram\u0131, be\u015feri bilimlerin \u00fcrettiklerinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Kapitalist iktisat yasalar\u0131, burjuvazinin kendi i\u00e7erisindeki rekabetinin, yeni yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve teknolojik ilerlemeyi getirdi\u011fini s\u00f6ylemektedir.(5) Bu durumdan \u00e7\u0131kart\u0131lacak sonu\u00e7 \u015fudur; toplumsalla\u015fm\u0131\u015f bilginin iki \u00f6zelli\u011finden birisi yat\u0131r\u0131mlar\u0131n, di\u011feri ise teknolojik ilerlemenin ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Burjuvazinin yeni yat\u0131r\u0131m ara\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelmesi ve teknolojik geli\u015fimlerin \u00fcretim verimlili\u011fini art\u0131rmas\u0131 ve bununda artan k\u00e2r oranlar\u0131na sahip olmas\u0131 ise di\u011fer bir iktisadi yasall\u0131kt\u0131r. Teknolojik geli\u015fim ise bilgi \u00fcretim s\u00fcrecinin muazzam bir bi\u00e7imde geni\u015flemesi anlam\u0131na gelmektedir. Bu muazzam geni\u015fleme ise di\u011fer \u015feylerde oldu\u011fu gibi, \u00fcniversite i\u00e7erisinde \u00fcretilen bilginin da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda, \u00fcretilen bilginin metala\u015fmas\u0131n\u0131 do\u011furmaktad\u0131r.<\/p>\n

D\u00fc\u015f\u00fcn hayat\u0131 \u00fczerindeki \u00f6zel m\u00fclkiyet yap\u0131s\u0131 rahatl\u0131kla g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r. Ancak bunun yaln\u0131zca telif hakk\u0131 veya at\u0131f yapma \u00fczerinden alg\u0131lamak hatal\u0131d\u0131r. Bilginin \u00fcretimi do\u011frudan \u00f6zel m\u00fclkiyetin konusu haline gelmi\u015ftir. \u00d6zel m\u00fclkiyet bilgiyi \u00fcretene ait olabilece\u011fi gibi, onun boyunu a\u015fan bir kurumsall\u0131\u011fa da ait olabilir. Bilginin olu\u015fumu, metala\u015fmas\u0131 ve aktar\u0131m\u0131, \u00f6zel m\u00fclkiyetin geli\u015fmesi ve yava\u015f yava\u015f akademik kurullara h\u00e2kim olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Bug\u00fcn \u00fcretilen bilimin ve bilginin \u00fcniversite i\u00e7erisindeki anlam\u0131 bundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Yaln\u0131zca gelire y\u00f6nelik bir \u00fcretim, k\u0131sa veya uzun vadeli, \u00f6zel m\u00fclkiyeti beslemektedir.<\/p>\n

\u00dcniversitenin de\u011fi\u015fiminin tarihsel u\u011fraklar\u0131 ve bug\u00fcn<\/strong><\/p>\n

Kapitalizmin geli\u015fimi ve yava\u015f yava\u015f h\u00e2kim \u00fcretim bi\u00e7imi haline gelmesinin, \u00fcniversiteyi belli bir de\u011fi\u015fime u\u011fratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha \u00f6nce ifade etmi\u015ftim. \u015eimdi ise \u00fcniversitenin de\u011fi\u015fiminin tarihsel u\u011fraklar\u0131na yo\u011funla\u015fmak gerekiyor. Delanty\u2019e g\u00f6re \u00fcniversite, \u201ck\u00fclt\u00fcr olarak bilgi\u201d ile \u201cbilim olarak bilgi\u201d aras\u0131nda ileti\u015fimi sa\u011flayan bir kurumdur.(6) Bu do\u011fru olmakla beraber eksikli bir tan\u0131md\u0131r. \u00dcniversite bunun \u00f6tesinde toplumsal ya\u015fant\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re siyaset, ideoloji, k\u00fclt\u00fcr ve bilim \u00fcreten bir kurumdur. Buradan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere \u00fcniversitenin tarihsel u\u011fraklar\u0131 ancak mevcut toplumsal sistemin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak kavranabilir.<\/p>\n

\u00dcniversitenin tarihi kabaca iki d\u00f6neme ayr\u0131labilir: Birincisi 15.-19. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131, di\u011feri ise 19. y\u00fczy\u0131ldan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar olan d\u00f6nem. \u0130lk d\u00f6neme damgas\u0131n\u0131 vuran ayd\u0131nlanma ve serbest rekabet d\u00f6nemine dair d\u00fc\u015f\u00fcnceleri yukar\u0131da \u00f6zetlemi\u015f oldu\u011fumdan, ikinci d\u00f6neme odaklanmakta fayda var. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortas\u0131ndan itibaren \u00fcniversite, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz akademik kurumsalla\u015fmas\u0131n\u0131 tamamlayan, toplumsal yap\u0131 ile i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde bulunan ve 20. y\u00fczy\u0131ldan itibaren giderek emperyalist-kapitalist sisteme entegre olan yap\u0131s\u0131na kavu\u015fmu\u015ftur. Bu yap\u0131 i\u00e7erisinde ba\u015fat rol oynayan dinamik, bilginin metala\u015fma s\u00fcrecidir. Art\u0131k be\u015feri bilimler, ge\u00e7mi\u015fte teolojik k\u00f6kenli disiplinlerin mistik bir kayna\u011fa d\u00fczenlenmesi gibi, piyasa mitine ba\u011fl\u0131 bir bi\u00e7imde geli\u015fmektedir. Elbette 20. y\u00fczy\u0131la damgas\u0131n\u0131 vuran sosyalist deneyim \u00fcniversiteyi farkl\u0131 saiklerle etkilemi\u015ftir. Bu yaz\u0131 emperyalist-kapitalist sistemin \u00fcniversitelerine odakland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu etkileri konu d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131yorum. Ancak belirtmek isterim ki; sosyalist deneyimin \u00fcniversite yap\u0131s\u0131 kapitalizmin \u00fcniversitelerini de etkilemi\u015f ve bir d\u00f6nem bilginin metala\u015fma s\u00fcreci ile piyasa mitinin kutsanmas\u0131 duraklam\u0131\u015ft\u0131r. Sosyalizmin \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00fcnyada ise bu iki ba\u015fat s\u00fcre\u00e7 birbirini besleyen ve bilim emek\u00e7isi i\u00e7in ament\u00fc haline gelen bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

\"\"
19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortas\u0131ndan itibaren \u00fcniversite, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz akademik kurumsalla\u015fmas\u0131n\u0131 tamamlayan, toplumsal yap\u0131 ile i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde bulunan ve 20. y\u00fczy\u0131ldan itibaren giderek emperyalist-kapitalist sisteme entegre olan yap\u0131s\u0131na kavu\u015fmu\u015ftur.<\/figcaption><\/figure>\n

Yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen s\u00fcre\u00e7ten T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fcniversiteleri de azade de\u011fildir. T\u00fcrkiye ge\u00e7 kapitalistle\u015fen, dolay\u0131s\u0131yla \u00fcniversite kurumsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapitalist toplumlardan dev\u015firen bir \u00fclke olmu\u015ftur. Di\u011fer yandan bir dizi tarihsel sebeple T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fcniversiteleri sosyalist deneyimden etkilenmi\u015f ve kendi tarihsel gelene\u011fi gere\u011fince \u00fcniversitelerinde kamucu ve adanm\u0131\u015f bireyler yeti\u015ftirmi\u015ftir. Bu sebeple T\u00fcrkiye\u2019de \u00fcniversiteler uzunca bir s\u00fcre ilericili\u011fin kalesi olmu\u015ftur.<\/p>\n

Bug\u00fcn ise hem T\u00fcrkiye\u2019de hem de d\u00fcnyan\u0131n geriye kalan\u0131nda \u00fcniversiteler, sosyalist deneyimin ard\u0131ndan kalan bir d\u00f6nemde yeniden olu\u015fturulmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de Y\u00d6K taraf\u0131ndan s\u0131k\u00e7a dillendirilen ara\u015ft\u0131rma \u00fcniversitesi ve sanayi-\u00fcniversite i\u015fbirli\u011fi istekleri kapitalist toplumun di\u011fer \u00fclkelerinde uygulanan s\u00fcre\u00e7lerle ayn\u0131 etkilere maruz kalmaktad\u0131r. \u00dcniversitenin bug\u00fcn\u00fc bilginin metala\u015ft\u0131\u011f\u0131, \u00f6zel m\u00fclkiyetin fikirsel d\u00fczeyde \u00fcretildi\u011fi ve piyasan\u0131n ament\u00fc haline getirildi\u011fi yerlerdir. Buradan \u00e7\u0131k\u0131\u015f i\u00e7in, t\u0131pk\u0131 15. y\u00fczy\u0131lda kapitalizmin ilk \u00f6nc\u00fclerinin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi bir kopu\u015f gereklidir.<\/p>\n

Tezler ve sonu\u00e7<\/p>\n

\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz s\u00fcre\u00e7ten kopu\u015fun yarat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirttik. O halde bu konuda bir tart\u0131\u015fma ortam\u0131 yaratacak kimi \u00f6nermelerde bulunmak da bu yaz\u0131n\u0131n g\u00f6revleri i\u00e7erisindedir.<\/p>\n

1) Bilgi insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7evresindeki nesneler ile kendi \u00f6znesi aras\u0131nda kurdu\u011fu sistematik ili\u015fkinin bir di\u011fer ad\u0131d\u0131r. \u00dcniversitede bu nesnenin toplumsalla\u015fm\u0131\u015f bi\u00e7iminin \u00fcretildi\u011fikurumdur. Bu ikisi aras\u0131ndaki ili\u015fki bilginin metala\u015fmas\u0131 ile olanakl\u0131 hale gelmektedir. Bu durum insanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan art\u0131k kabul edilemez durumdad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yolla bilgi ilk\u00e7a\u011flara \u00f6zg\u00fc olan ve toplumsal e\u015fitsizli\u011fi konsolide eden bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnmektedir.<\/p>\n

2) Her insan yaratt\u0131\u011f\u0131 eseri sahiplenmek, korumak ve y\u00fcceltmek ister. Bu do\u011fal kar\u015f\u0131lanabilecek bir olgudur. Di\u011fer yandan bilginin metala\u015fma s\u00fcrecinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi gerekmektedir. Metala\u015fma s\u00fcrecinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi i\u00e7in ise d\u00fc\u015f\u00fcnsel alanda \u00f6zel m\u00fclkiyetin k\u0131r\u0131lmas\u0131 yetmez. Bilgi \u00fcretim s\u00fcrecinin merkezleri olan \u00fcniversitelerde, bu anlay\u0131\u015f\u0131n mahk\u00fbm edilmesi gerekmektedir. \u0130nsanlar yaratt\u0131klar\u0131 eserlerin ancak toplumsal ilerlemenin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fcklerinde bu anlay\u0131\u015f mahk\u00fbm edilebilir.<\/p>\n

3) Anar\u015fist siyaset adam\u0131 Proudhon: \u201cM\u00fclkiyet h\u0131rs\u0131zl\u0131kt\u0131r.\u201d diyordu.(7) Bir dizi tarihsel ve ekonomik ger\u00e7eklik sebebiyle eksikli olan bu ifade bilginin \u00fcretim s\u00fcrecinde anlaml\u0131 bir hale gelebilir. Elbette bu akademik kurullarda hi\u00e7bir kural tan\u0131nmayaca\u011f\u0131, hi\u00e7bir eserin ki\u015fisel isimle yay\u0131mlanmayaca\u011f\u0131 veya at\u0131f yapman\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti do\u011furdu\u011fu s\u00f6ylenemez. Bu toplumsal ger\u00e7ekli\u011fi hafife almakt\u0131r. \u00dcniversiteyi k\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131ran \u015fey; kaynaklar\u0131n piyasa y\u00f6n\u00fcnde kullan\u0131m\u0131d\u0131r. S\u0131k\u0131nt\u0131 buradad\u0131r. \u0130ktisadi \u00f6zendiricilerden olan \u00fccret makas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 veya verimlili\u011fi art\u0131r\u0131c\u0131 kimi uygulamalar\u0131n konulmas\u0131 \u00fcretimi te\u015fvik etse bile, verimlili\u011fi de\u011fil, israf\u0131 pompalamaktad\u0131r. Bu nedenlerle \u00fcnl\u00fc bir sosyal bilimci olan Terry Eagelton akademinin stat\u00fckonun hizmet\u00e7isi oldu\u011funu ve \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyordu.(8)<\/p>\n

4) \u00dcniversitenin \u00f6l\u00fcm ferman\u0131n\u0131 imzalamas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi i\u00e7in:<\/p>\n

    \n
  1. a) \u00dcniversitenin piyasadan \u00f6zerk bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fclmesi,<\/li>\n
  2. b) Toplumsal yap\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00f6zetilmesi i\u00e7in \u00fcniversite i\u00e7erisinde kimi yap\u0131lar\u0131n kurulmas\u0131,<\/li>\n
  3. c) Bilginin metala\u015fma s\u00fcrecinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi i\u00e7in \u00fcniversitenin kurumsal yap\u0131s\u0131n\u0131n yeniden olu\u015fturulmas\u0131na, ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda \u00fcniversiteyi toplumsal e\u015fitsizli\u011fin \u00fczerine giden bir kurumsalla\u015fma gerekmektedir. Bu kapitalist toplum i\u00e7erisinde ancak k\u0131smi olarak ba\u015far\u0131labilecek bir \u015feydir.<\/li>\n<\/ol>\n

    Toparlamak gerekirse bilginin metala\u015fma s\u00fcreci \u00fcniversiteye zarar veren, onu eski t\u00fcr bir skolastik yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnd\u00fcren s\u00fcrece h\u0131zla itmektedir. Bu nedenle \u00fcniversitede kimi bilimler g\u00f6z ard\u0131 edilirken, di\u011ferleri ise sadece k\u00e2r-zarar denklemi \u00fczerine kurulan bir i\u015fletme g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131lmaktad\u0131r. Bu k\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 oldu\u011fu kadar toplumsal kaynaklar\u0131 heba eden bir s\u00fcre\u00e7tir. B\u00f6yle bir yap\u0131dan kopu\u015f zorunludur. Latince bir \u00f6zdeyi\u015f: \u201cAnlamad\u0131klar\u0131 \u015feyleri k\u0131narlar.\u201d demektedir. Bug\u00fcn\u00fcn egemenleri bizim bu s\u00f6ylediklerimizi anlayamazlar; \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n ufku s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Biz, bu ufku dar olanlara kar\u015f\u0131 avantaj\u0131m\u0131z\u0131 iyi kullanmal\u0131 ve tarihsel gereklilikleri yerine getirmeliyiz. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir yol m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

    Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n

    1) Peter Burke, Bilginin Toplumsal Tarihi, Tarih Vakf\u0131 Yurt Yay\u0131nlar\u0131, 2000, s.34-35.<\/p>\n

    2) a.g.e, s. 22.<\/p>\n

    3) E. H. Carr, Tarih Nedir?, Birikim Yay\u0131nlar\u0131, 1980, s. 32.<\/p>\n

    4) K. Marx – F. Engels, Kom\u00fcnist Parti Manifestosu, 1848, s.25.<\/p>\n

    5) K. Marx, akt. B\u00fcy\u00fcme Teorilerine Genel Bak\u0131\u015f<\/p>\n

    6) G. Delanty, (2001), \u201cThe University in the Knowledge Society\u201d, Organization, 8(2), s. 149-153<\/p>\n

    7) P. J. Proudhon, M\u00fclkiyet Nedir?, 1841.<\/p>\n

    8) Terry Eaglaton, The Death of Universities, The Guardian, 2010.<\/p>\n

    Kaynak:<\/strong>Bilim ve Gelecek, Say\u0131:84, \u015eubat 2011 s.56-58<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u0130nsanl\u0131k kendi tarihi boyunca varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcne ili\u015fkin sorulara sistematik ve tutarl\u0131 yan\u0131tlar aramaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sistematik merak, \u00f6zne ile nesne aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi veren bilginin de\u011ferli hale gelmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u201cBilgi mi \u00f6nce gelir yoksa olgular m\u0131 \u00f6nce gelir?\u201d sorusu felsefenin konusu oldu\u011fu i\u00e7in bu yaz\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u00e2hilinde tart\u0131\u015f\u0131lacak bir konu de\u011fil. Bu nedenle bilginin dola\u015f\u0131m\u0131, toplumsal […]<\/p>\n","protected":false},"author":409,"featured_media":34804,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[610,276,580,433,4929,394],"class_list":["post-34803","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-akademi","tag-egitim","tag-emperyalizm","tag-kapitalizm","tag-meta","tag-universite"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t