{"id":35178,"date":"2019-07-08T03:38:54","date_gmt":"2019-07-08T00:38:54","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=35178"},"modified":"2019-07-10T13:23:23","modified_gmt":"2019-07-10T10:23:23","slug":"kisilik-ne-demektir-kisilik-ozellikleri-nelerdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/07\/08\/kisilik-ne-demektir-kisilik-ozellikleri-nelerdir","title":{"rendered":"Ki\u015filik ne demektir? Ki\u015filik \u00f6zellikleri nelerdir?"},"content":{"rendered":"

Ki\u015finin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n toplam\u0131na egemen olan belirli y\u00f6neli\u015fler vard\u0131r. Bu y\u00f6neli\u015fler ki\u015fide \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flarda belirmeye ba\u015flar ve ya\u015fam boyu sabit kal\u0131r. Bu y\u00f6neli\u015flerin toplam\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc ki\u015finin \u00e7e\u015fitli olgular, olaylar ve s\u00fcre\u00e7ler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tutumu ve y\u00f6neli\u015fi kendine \u00f6zg\u00fcd\u00fcr ve o ki\u015finin kimli\u011finin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ki\u015filik \u00f6zelliklerinin toplam\u0131na karakter de denir. Ki\u015filik ya da karakter, ki\u015finin kendini ve ba\u015fka insanlar\u0131, ba\u015fka canl\u0131lar\u0131 ve olaylar\u0131 alg\u0131lama ve yorumlama yollar\u0131n\u0131, yani genel olarak \u201cbili\u015f\u201dini ve ayr\u0131ca duygusal tepkilerini, bu tepkilerin g\u00f6r\u00fclme aral\u0131\u011f\u0131n\u0131, yo\u011funlu\u011funu, bu tepkilerin de\u011fi\u015fkenli\u011fi ve uygunlu\u011funu kapsar. Ayn\u0131 zamanda onun d\u00fcrt\u00fclerini kontrol yetisini, genel olarak g\u00fcd\u00fclerini, ki\u015fileraras\u0131 ili\u015fkilerini ve i\u015flevselli\u011fini tayin eden bir \u00f6r\u00fcnt\u00fc olu\u015fturur. Bu s\u00fcrekli \u00f6r\u00fcnt\u00fc esneklik g\u00f6stermez ve hemen b\u00fct\u00fcn ki\u015fisel ve toplumsal durumlar\u0131 kapsamaktad\u0131r. G\u00fcndelik kullan\u0131mdaki \u201cki\u015filik sahibi kimse\u201d ya da \u201ckarakter sahibi\u201d gibi alegorik kullan\u0131mlar\u0131n ger\u00e7ekle ilgisi, yaln\u0131zca o kimsenin ki\u015filik \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn toplumun beklentilerine \u00e7ok uygun ve be\u011fenilecek t\u00fcrden oldu\u011funu anlatmas\u0131d\u0131r. Yoksa herkesin belirli bir karakteri, ki\u015fili\u011fi vard\u0131r ve bu ya\u015fam\u0131 boyunca safhalar g\u00f6stermekle, geli\u015fmekle birlikte, kolay kolay de\u011fi\u015fmez. Belirli de\u011fi\u015fiklikler ancak ki\u015finin \u00e7ok a\u011f\u0131r bir dizi travmaya maruz kalmas\u0131yla, o da nadiren olabilir. Bunlar ancak i\u015fkenceye maruz kalmak, ya da toplama kamp\u0131nda bulunmak gibi \u00e7ok a\u011f\u0131r travmalar olabilir ve bunlar sonucunda ki\u015fili\u011finde de\u011fi\u015fiklik olmu\u015f kimseler \u201csakatlanm\u0131\u015f\u201d say\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n

\"\"
Karakter ve ki\u015filik s\u00f6zc\u00fckleri insanl\u0131k tarihinin en eski \u00e7a\u011flar\u0131ndan beri bilinmekte ve \u00e7e\u015fitli ba\u011flamlarda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ki\u015filerin karakterleri kendilerine \u00f6zg\u00fc olmakla birlikte, bu karakterlerde o ki\u015fiye \u00f6zg\u00fc olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kan kimi \u00f6zellikler vard\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Ki\u015filik yap\u0131s\u0131n\u0131n, \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu \u00fczerine psikoloji biliminde birtak\u0131m kuramlar vard\u0131r. Bu konuda dinlerden belli ba\u015fl\u0131 felsefe okullar\u0131na kadar bir\u00e7ok sav ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bizim kabul edebilece\u011fimiz, modern psikoloji biliminin do\u011fu\u015fundan beri ortaya at\u0131lm\u0131\u015f olan kuramlar ba\u015flang\u0131\u00e7ta etnik ya da \u0131rksal gruplar\u0131n ki\u015filik yap\u0131lar\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu ve bu y\u00fczden b\u00fct\u00fcn Almanlar\u0131n belli karakter \u00f6zelliklerini g\u00f6sterdikleri ve b\u00fct\u00fcn \u0130ngilizlerin de onlardan farkl\u0131 olarak ba\u015fka ki\u015filikte olduklar\u0131 \u015feklindeydi. Ki\u015filikler konusunda bir s\u00fcre yayg\u0131n olan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce de \u00fcnl\u00fc d\u00f6rt s\u0131v\u0131n\u0131n, kan, lenf, safra ve balgam\u0131n belirleyici oldu\u011fu sav\u0131yd\u0131. Kan egemenli\u011finde say\u0131lanlar\u0131n sanguin, balgam egemenli\u011finde olanlar\u0131n flegmatik oldu\u011fu s\u00f6ylenirdi. \u015eimdi bile g\u00fcnl\u00fck konu\u015fmalar\u0131m\u0131zda s\u0131cak ya da so\u011fukkanl\u0131 \u015feklinde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ifadelerde bu ayr\u0131mlar\u0131n izleri s\u00fcr\u00fclebilir. 19. y\u00fczy\u0131l ortas\u0131n\u0131n \u00fcnl\u00fc psikolo\u011fu Wilhelm Wundt\u2019a kadar b\u00f6yleydi. Daha sonra kimi morfolojik \u00f6zellikler dikkati \u00e7ekmeye ba\u015flad\u0131 ve piknik tipti olanlar\u0131n \u015f\u00f6yle, astenik tipte olanlar\u0131nsa b\u00f6yle ki\u015filikler oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu morfolojik d\u00fc\u015f\u00fcnceler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de etkindir ve k\u0131smen do\u011fruluk paylar\u0131 da vard\u0131r. Daha sonra ise dinamik psikolojinin kavram ve kuramlar\u0131 \u00f6ne ge\u00e7ti. Freud\u2019un ki\u015filik \u00fczerine olan d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bulu\u015flar\u0131 ile Jung\u2019un geli\u015ftirdi\u011fi ki\u015filik kuram\u0131 ge\u00e7erli hale geldi. Freud\u2019la g\u00fcd\u00fclerin \u00f6nemi anla\u015f\u0131ld\u0131. Jung ile de bunun da gerisinde toplumsal d\u00fcrt\u00fclerin ve toplumsal etkilerin \u00f6nemi belirginle\u015fti. Daha sonra ise davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 psikolog ve fizyologlar\u0131n saptamalar\u0131 \u00f6nem kazand\u0131. \u015eimdilerde daha \u00e7ok eklektik yakla\u015f\u0131mlar ge\u00e7erlidir. Baldwin\u2019in rol kuram\u0131 \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re her insan, toplumu i\u00e7inde \u00e7evresinin kendine verdi\u011fi ya da kendi se\u00e7ti\u011fi birtak\u0131m rolleri oynamaktad\u0131r. Ve onun ki\u015fili\u011fi bu roller \u00e7evresinde olu\u015fur. \u00d6te yandan \u0130ngiliz psikologlar\u0131n savunduklar\u0131 McDougall\u2019\u0131n \u00f6zellikler kuram\u0131 da \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu kurama g\u00f6re ki\u015finin do\u011fu\u015ftan gelen ve sonradan edindi\u011fi \u00f6zellikleri vard\u0131r ve bunlar birbirini etkileyerek ve bir t\u00fcr in\u015fa ederek ki\u015fili\u011fi meydana getirmektedir.<\/p>\n

Karakter ve ki\u015filik s\u00f6zc\u00fckleri insanl\u0131k tarihinin en eski \u00e7a\u011flar\u0131ndan beri bilinmekte ve \u00e7e\u015fitli ba\u011flamlarda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ki\u015filerin karakterleri kendilerine \u00f6zg\u00fc olmakla birlikte, bu karakterlerde o ki\u015fiye \u00f6zg\u00fc olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kan kimi \u00f6zellikler vard\u0131r. Bu egemen \u00f6zellikler bak\u0131m\u0131ndan ki\u015filer gruplanabilir. Ancak ki\u015filiklerin b\u00f6yle gruplanmas\u0131 \u00e7abalar\u0131 ki\u015filik ya da karakterin toplumsal ve sosyoekonomik \u00f6nem kazanmas\u0131ndan sonra ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve insanlar b\u00f6ylece \u00e7e\u015fitli kategorilerde toplanabilmi\u015ftir.<\/p>\n

Belirli tipte karakterleri g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, bu ki\u015fide \u015fu ya da bu ki\u015filik \u00f6zelli\u011fi oldu\u011funu s\u00f6yleriz. Belirli karakter \u00f6zellikleri o ki\u015fide bask\u0131n ve ba\u015fatsa, o ki\u015finin \u015fu ki\u015filik \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne sahip oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. E\u011fer ki\u015finin bu ki\u015filik \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, i\u00e7inde bulundu\u011fu toplum ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn genel beklentilerinden belirgin \u015fekilde sap\u0131yorsa ve bu sapma belirli zorluklara neden de oluyorsa, o ki\u015fide \u015fu ya da bu ki\u015filik bozuklu\u011fu oldu\u011fundan s\u00f6z etmemiz gerekir. Ki\u015filik \u00f6zelliklerini ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in psikoloji biliminin saptad\u0131\u011f\u0131 ki\u015filik envanterleri, ki\u015filik testleri vard\u0131r. Bu envanter ya da testlerde ki\u015filik \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerden de\u011ferlendirilmekte ve belirli bir profile ula\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ama bu profiller belirli gruplar i\u00e7inde kategorize edilmez, grupland\u0131r\u0131lmaz. Sadece belirginle\u015fen \u00f6zellikler g\u00f6r\u00fcnebilir ve b\u00f6ylece ki\u015finin \u015fu ya da bu ki\u015filik yap\u0131s\u0131na sahip oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Denildi\u011fi gibi bu \u00f6r\u00fcnt\u00fc en ge\u00e7 ileri \u00e7ocukluk d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flar ve gen\u00e7 eri\u015fkinlik d\u00f6neminden itibaren sabitle\u015fir. Ondan sonra da b\u00fcy\u00fck travmalar olmad\u0131k\u00e7a de\u011fi\u015fmez, de\u011fi\u015ftirilemez. Bunlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ki\u015filik bozukluklar\u0131d\u0131r. Ancak ki\u015filik bozukluklar\u0131nda belirginle\u015fen \u00f6zellikler, farkl\u0131 ama az \u00f6l\u00e7\u00fcde olmak \u00fczere, tamamen sa\u011fl\u0131kl\u0131 bireylerde de bulunur. O zaman sadece \u015fu ya da \u015fu \u00f6zellikleri olan bir ki\u015filikten s\u00f6z edilir; ama buna ki\u015filik bozuklu\u011fu denmez.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Ali Nahit Babao\u011flu, 50 Soruda Psikiyatri, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Kas\u0131m 2011, s.110-113<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ki\u015finin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n toplam\u0131na egemen olan belirli y\u00f6neli\u015fler vard\u0131r. Bu y\u00f6neli\u015fler ki\u015fide \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flarda belirmeye ba\u015flar ve ya\u015fam boyu sabit kal\u0131r. Bu y\u00f6neli\u015flerin toplam\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc ki\u015finin \u00e7e\u015fitli olgular, olaylar ve s\u00fcre\u00e7ler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tutumu ve y\u00f6neli\u015fi kendine \u00f6zg\u00fcd\u00fcr ve o ki\u015finin kimli\u011finin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ki\u015filik \u00f6zelliklerinin toplam\u0131na karakter de denir. Ki\u015filik ya da karakter, ki\u015finin […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":35179,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624],"tags":[1650,4997,4996,2205,429,4998],"class_list":["post-35178","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","tag-freud","tag-karakter","tag-kisilik-bozuklugu","tag-morfoloji","tag-psikiyatri","tag-wilhelm-wundt"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t