{"id":35247,"date":"2019-07-09T03:28:35","date_gmt":"2019-07-09T00:28:35","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=35247"},"modified":"2019-07-11T12:37:36","modified_gmt":"2019-07-11T09:37:36","slug":"arkeoloji-nedir-ne-degildir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/07\/09\/arkeoloji-nedir-ne-degildir","title":{"rendered":"Arkeoloji nedir? Ne de\u011fildir?"},"content":{"rendered":"

Arkeoloji bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemimidir?
\n<\/strong>Ge\u00e7mi\u015f ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r, bitmi\u015ftir ve de\u011fi\u015ftirilemez. Arkeoloji bu s\u00fcreci sordu\u011fu sorularla irdeler ve bu sorular\u0131n t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re yorumlar. Bu nedenle soruya ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan yorum, her seferinde bir di\u011ferinden farkl\u0131 olacakt\u0131r. Arkeolog bir bilim insan\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re, sordu\u011fu sorular da i\u00e7inde bulundu\u011fu bilimsel ortam\u0131n yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Bilim ya da bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnce bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr ve bulundu\u011fu \u00e7a\u011f\u0131 yans\u0131t\u0131r; o \u00e7a\u011f\u0131n kurgusu ba\u015fta felsefe, sosyoloji, edebiyat ya da sanat gibi her alana \u00f6zg\u00fcn damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011fu gibi, arkeoloji ve antropoloji gibi dallar da d\u00f6nemin d\u00fc\u015f\u00fcnsel ak\u0131mlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalamaz. Di\u011fer b\u00fct\u00fcn bilim dallar\u0131nda oldu\u011fu gibi arkeolo\u011fun da ge\u00e7mi\u015fe sordu\u011fu, yan\u0131t\u0131n\u0131 arad\u0131\u011f\u0131 sorular, d\u00f6neminin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n yans\u0131mas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131, belirli dogmalar\u0131n, sebep-sonu\u00e7 ili\u015fkisine dayal\u0131 tek do\u011frulu \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemine bask\u0131n olarak yerle\u015fti\u011fi bir d\u00f6nemdir. Bu d\u00f6nemde ister liberal, ister Marksist, ister geleneksel d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemi i\u00e7inde yer als\u0131n, di\u011fer bilim dallar\u0131nda oldu\u011fu gibi arkeolojide de belirli bir nedene dayal\u0131 sonu\u00e7lar kurgulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin belirli bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemine ba\u011fl\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar uygarl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fimini \u0131rksal yap\u0131ya, ba\u015fka bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemini benimseyen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar da uygun do\u011fal \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na, ekonomik yap\u0131ya ya da g\u00f6\u00e7e dayal\u0131 k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkilerin yo\u011funlu\u011funa dayand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak yukar\u0131da de\u011findi\u011fimiz gibi, hangi a\u00e7\u0131dan, hangi kayg\u0131lar ya da politik \u00f6ng\u00f6r\u00fclerle farkl\u0131 yorumlan\u0131rsa yorumlans\u0131n; ge\u00e7mi\u015f bitmi\u015f bir s\u00fcre\u00e7tir, de\u011fi\u015fmez.<\/p>\n

\"\"
Arkeoloji, \u00e7a\u011fda\u015f bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n gere\u011fi olarak, toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemini zenginle\u015ftiren, geli\u015ftiren ve boyut kazand\u0131ran bir bilim dal\u0131d\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Geleneksel d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminde ge\u00e7mi\u015f s\u0131\u011fd\u0131r; ki\u015filerin ge\u00e7mi\u015fleri ancak birka\u00e7 ku\u015fak \u00f6ncesine giden ki\u015fisel bellek ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r, daha eski olanlar ise par\u00e7as\u0131 olduklar\u0131 geleneksel toplumun belle\u011fini olu\u015fturan s\u00f6ylence ve efsanelere dayan\u0131r. Bu nedenle geleneksel topluluklarda de\u011fi\u015fen ge\u00e7mi\u015f, ancak ki\u015fisel belle\u011fin derinli\u011fi kadard\u0131r. Daha \u00f6nce de de\u011findi\u011fimiz gibi, arkeolojinin d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemine en \u00f6nemli katk\u0131s\u0131, yarat\u0131lm\u0131\u015f ve yarat\u0131ld\u0131ktan sonra de\u011fi\u015fmeyen dura\u011fan bir ge\u00e7mi\u015fin yerine, s\u00fcrekli olarak de\u011fi\u015fen, evrim ge\u00e7iren bir ge\u00e7mi\u015fi koymu\u015f olmas\u0131d\u0131r. Derinli\u011fi olan zaman boyutu ve s\u00fcrekli de\u011fi\u015fim, ge\u00e7mi\u015fe hangi g\u00f6r\u00fc\u015flere dayal\u0131 olarak soru sorarsak soral\u0131m, ne t\u00fcr yorumlar yaparsak yapal\u0131m, arkeolojinin d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminin temelini olu\u015fturur. Bu nedenle arkeoloji, \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminin olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan temel ta\u015flardan biridir.<\/p>\n

Her bilim dal\u0131nda oldu\u011fu gibi, arkeolojide de bilginin artmas\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak belirli bir ayr\u0131nt\u0131 \u00fczerinde yo\u011funla\u015fan uzmanl\u0131k alanlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Arkeolojinin temel kurgusu maddi kal\u0131nt\u0131lar oldu\u011fu i\u00e7in, uzmanla\u015fma artt\u0131k\u00e7a belirli bir buluntu t\u00fcr\u00fcn\u00fcn d\u00f6k\u00fcm\u00fc ve analizi kayg\u0131s\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminin geli\u015ftirilmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mektedir. \u00d6rne\u011fin belirli bir kap t\u00fcr\u00fc ya da belirli bir d\u00f6nemin heykelleri \u00fczerinde uzmanla\u015fan bir bilim insan\u0131, giderek ge\u00e7mi\u015fi uzmanla\u015ft\u0131\u011f\u0131 malzemenin ayr\u0131nt\u0131s\u0131 d\u00fczeyinde g\u00f6rmeye ba\u015flamaktad\u0131r. Ku\u015fkusuz bu t\u00fcr ayr\u0131nt\u0131lar b\u00fcy\u00fck bir yapbozun par\u00e7alar\u0131n\u0131n bir araya getirilmesi gibi gerekli olan verilerdir. Ancak t\u00fcm bu u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131n i\u00e7inde neden arkeoloji yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7lar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemimize ne katt\u0131\u011f\u0131, neyi etkiledi\u011fi de g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir.<\/p>\n

Kendi uzmanl\u0131k alan\u0131n\u0131n gere\u011fi olan ayr\u0131nt\u0131lar i\u00e7inde bo\u011fulmu\u015f olan arkeolo\u011fun \u00e7abas\u0131, yukar\u0131da de\u011finildi\u011fi gibi, yapbozun temsil etti\u011fi resmin tamamlanmas\u0131na y\u00f6neliktir. Bu do\u011frudan do\u011fruya arkeolojinin \u201chamall\u0131k\u201d olarak da tan\u0131mlanabilecek s\u00fcrecidir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ayr\u0131nt\u0131lardan s\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f olan bilginin yans\u0131mas\u0131, birey ve toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminin zenginle\u015fmesi, derinlik kazanmas\u0131 ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortam\u0131 do\u011fru bir \u015fekilde alg\u0131lamas\u0131 kazan\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bu nedenle arkeoloji, \u00e7a\u011fda\u015f bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n gere\u011fi olarak, toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemini zenginle\u015ftiren, geli\u015ftiren ve boyut kazand\u0131ran bir bilim dal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Arkeoloji ne de\u011fildir?
\n<\/strong>Toplumun g\u00f6z\u00fcnde arkeoloji, gizemli ser\u00fcvenlerle \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015ftir ve zengin bir hazine gibi de\u011ferli nesneleri bulma \u00e7abas\u0131nda olan bir u\u011fra\u015f\u0131d\u0131r. Bu nedenle genellikle kaz\u0131 mevsiminin sonunda arkeologlara \u201cBuldunuz mu\u201d ya da \u201cH\u00e2l\u00e2 bulamad\u0131n\u0131z m\u0131? Arad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131n yerini g\u00f6steren bir i\u015faret, bir harita yok mu elinizde?\u201d gibi sorular sorulmaktad\u0131r. Oysa yukar\u0131da arkeolojinin tan\u0131m\u0131nda de\u011finildi\u011fi gibi, arkeoloji belirli bir nesneyi de\u011fil, bir s\u00fcreci ya da k\u00fclt\u00fcrel olu\u015fumu ortaya \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir bilim dal\u0131d\u0131r. Bunun ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in de, bir yapbozun par\u00e7alar\u0131n\u0131 bir araya getirmek gibi uzun soluklu, her ayr\u0131nt\u0131y\u0131 de\u011ferlendirip analizini yapan bir \u00e7al\u0131\u015fma gerekir ve ancak bir\u00e7ok ekibin farkl\u0131 yerlerde yapt\u0131\u011f\u0131 kaz\u0131larda elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak de\u011ferlendirilmesiyle bir sonu\u00e7 elde edilebilir. Dolay\u0131s\u0131yla arkeoloji, parasal de\u011feri olan nesneleri arayanlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cdefinecilik\u201d de\u011fildir. Bulundu\u011fu k\u00fclt\u00fcrel ortamdan tekil olarak kopart\u0131lm\u0131\u015f nesneleri toplayan \u201ckoleksiyonculuk\u201d da de\u011fildir. Bunun \u00f6tesinde arkeoloji, bir\u00e7ok sinema filminde yans\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, yerin alt\u0131nda karanl\u0131k dehlizlerde gizemli s\u0131rlar\u0131 \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fan gerilim ve maceralarla dolu bir u\u011fra\u015f\u0131 da de\u011fildir.<\/p>\n

\"\"
Arkeoloji bir bilimdir, ge\u00e7mi\u015fi anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayarak d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemini zenginle\u015ftiren bir zaman laboratuvar\u0131d\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Arkeoloji bir bilimdir, ge\u00e7mi\u015fi anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayarak d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemini zenginle\u015ftiren bir zaman laboratuvar\u0131d\u0131r. Arkeoloji s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc dilimize \u201ckaz\u0131bilim\u201d olarak \u00e7evrilmi\u015ftir. Oysa arkeolojinin amac\u0131 kaz\u0131 yapmak de\u011fildir. Kaz\u0131, arkeolo\u011fun gerekli verileri elde edebilmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 bir y\u00f6ntemdir yaln\u0131zca. Bir biyolog ya da kimyac\u0131 i\u00e7in mikroskop neyse, arkeoloji i\u00e7in de kaz\u0131 ayn\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131r. Arkeolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7o\u011fu, kentlinin al\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 k\u0131rsal ortamlarda, farkl\u0131 co\u011frafyalarda ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Arkeologlar\u0131n s\u00fcrekli olarak, kentliye \u00e7ok ayk\u0131r\u0131 gelen ortamlarda dola\u015fmas\u0131 ve bu s\u0131rada \u00fcstesinden gelmesi gereken zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131, toplumun g\u00f6z\u00fcnde farkl\u0131 alg\u0131lamalara yol a\u00e7maktad\u0131r. Arkeolojiyi topluma yans\u0131tan belgeseller de, \u00e7o\u011fu kez arkeolojinin bilimsel \u00fcretim s\u00fcrecini de\u011fil, uygulamas\u0131n\u0131 \u201c\u00e7arp\u0131c\u0131l\u0131k\u201d s\u00fczgecinden ge\u00e7irerek ele almakta ve bu nedenle arkeoloji, \u00e7o\u011fu ki\u015fi taraf\u0131ndan gizemli, macera dolu ve neredeyse ruhlar \u00e2lemiyle ba\u011flant\u0131 kurmu\u015f bir alan olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Bir di\u011fer yanl\u0131\u015f yans\u0131ma da arkeologlar\u0131n, g\u00f6rsel g\u00fczelli\u011fi ya da de\u011feri olan bir nesneyi elde edebilmek i\u00e7in bilgiyi yok eden defineci ve antikac\u0131larla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Oysa arkeoloji ile definecilik ve antikac\u0131l\u0131k birbirlerinin uzla\u015fmaz kar\u015f\u0131tlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Mehmet \u00d6zdo\u011fan, 50 Soruda Arkeoloji, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, May\u0131s 2011, s.28-30<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Arkeoloji bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemimidir? Ge\u00e7mi\u015f ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r, bitmi\u015ftir ve de\u011fi\u015ftirilemez. Arkeoloji bu s\u00fcreci sordu\u011fu sorularla irdeler ve bu sorular\u0131n t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re yorumlar. Bu nedenle soruya ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan yorum, her seferinde bir di\u011ferinden farkl\u0131 olacakt\u0131r. Arkeolog bir bilim insan\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re, sordu\u011fu sorular da i\u00e7inde bulundu\u011fu bilimsel ortam\u0131n yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Bilim ya da bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnce bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":35248,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624],"tags":[244,482,200,597,238],"class_list":["post-35247","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","tag-arkeoloji","tag-bilim","tag-evrim","tag-kazi","tag-tarih"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t