{"id":35252,"date":"2019-07-10T03:57:12","date_gmt":"2019-07-10T00:57:12","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=35252"},"modified":"2019-07-12T11:05:41","modified_gmt":"2019-07-12T08:05:41","slug":"evrimin-calisma-mekanizmasi-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/07\/10\/evrimin-calisma-mekanizmasi-nedir","title":{"rendered":"Evrimin \u00e7al\u0131\u015fma mekanizmas\u0131 nedir?"},"content":{"rendered":"

Canl\u0131lardaki evrimsel de\u011fi\u015fimin temelinde, bir pop\u00fclasyonda ya\u015fayan bireyler aras\u0131nda bulunan genetik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n bir sonraki nesile aktar\u0131lmas\u0131 gelir. Pop\u00fclasyon i\u00e7erisindeki genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fi etkileyen temel fakt\u00f6rler aras\u0131nda mutasyonlar, genetik rekombinasyon, pop\u00fclasyonlar aras\u0131 g\u00f6\u00e7ler ve genetik s\u00fcr\u00fcklenme say\u0131labilir. Do\u011fal se\u00e7ilim, cinsel se\u00e7ilim ve birlikte evrimle\u015fme (co-evolution) ise bireyler aras\u0131nda bulunan farkl\u0131l\u0131klar\u0131n se\u00e7ilmesini sa\u011flayan temel mekanizmalard\u0131r.<\/p>\n

Pop\u00fclasyonun bireyleri aras\u0131nda \u00e7e\u015fitlili\u011fi sa\u011flayan fakt\u00f6rler<\/strong><\/p>\n

Mutasyon:<\/strong> Canl\u0131lar\u0131n temel kal\u0131t\u0131m materyali olan DNA\u2019da meydana gelen de\u011fi\u015fikliklere mutasyon ad\u0131 verilir. Canl\u0131n\u0131n sahip oldu\u011fu DNA\u2019s\u0131, o canl\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131n t\u00fcm a\u015famalar\u0131n\u0131, \u015feklini, fonksiyonlar\u0131n\u0131, devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vb. etkileyece\u011fi i\u00e7in DNA\u2019da meydana gelen de\u011fi\u015fiklikler canl\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131yabilir.<\/p>\n

\"\"
DNA\u2019n\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, evrim kuram\u0131n\u0131 destekleyen yeni bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 da sa\u011flad\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

H\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi s\u0131ras\u0131nda DNA kopyalanarak \u00e7o\u011falt\u0131l\u0131r, ancak bu i\u015flem bazen hatal\u0131 ger\u00e7ekle\u015febilir. Bu hata e\u011fer h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde d\u00fczeltilmezse, yeni yap\u0131lan DNA ilk DNA\u2019dan farkl\u0131 olacakt\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda d\u0131\u015f fakt\u00f6rler de DNA dizisinde mutasyona neden olabilir. Baz\u0131 kimyasallar ya da radyasyon, DNA zincirinin k\u0131r\u0131lmas\u0131yla, mutasyon olu\u015fmas\u0131na neden olabilir. Y\u00fcksek miktarda maruz kal\u0131nan UV \u0131\u015f\u0131n\u0131 da DNA\u2019da de\u011fi\u015fikli\u011fe neden olacakt\u0131r. Bu y\u00fczden \u00f6zellikle yaz aylar\u0131nda, g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n etkili oldu\u011fu saatlerde g\u00f6lgede durulmas\u0131 \u00f6nerilir.<\/p>\n

Olu\u015fan mutasyonlar t\u00fcr\u00fcn bireyleri aras\u0131nda genetik \u00e7e\u015fitlilik yaratacakt\u0131r. T\u00fcr\u00fcne g\u00f6re zararl\u0131, etkisiz ya da yararl\u0131 mutayonlar olsa da, b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun zararl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

\"\"
Y\u00fcksek miktarda maruz kal\u0131nan UV \u0131\u015f\u0131n\u0131 DNA\u2019da de\u011fi\u015fikli\u011fe neden olacakt\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Genetik rekombinasyon:<\/strong> Mutasyonlar gibi \u00e7e\u015fitlili\u011fi artt\u0131ran bir di\u011fer etmen ise mayoz b\u00f6l\u00fcnme s\u0131ras\u0131nda meydana gelen homolog kromozomlar\u0131n par\u00e7a de\u011fi\u015ftirmesidir. Genetik rekombinasyon ad\u0131 verilen bu i\u015flem ile mutasyonda meydana gelenden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte DNA dizisi yer de\u011fi\u015ftirir. Rekombinasyon ile genin i\u00e7 yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftirilmez, ancak genlerin yerlerinin de\u011fi\u015fmesi sa\u011flan\u0131r ve hangi yavruya gidece\u011fi belirlenir.<\/p>\n

G\u00f6\u00e7ler:<\/strong> Genel olarak pop\u00fclasyonlar kapal\u0131 sistemler de\u011fildir. \u00c7evredeki di\u011fer pop\u00fclasyonlarla etkile\u015fim\u00a0 halindedirler; pop\u00fclasyon i\u00e7erisinden baz\u0131 bireyler pop\u00fclasyonu terk ederek ba\u015fka pop\u00fclasyonlara kat\u0131labilir ya da kendi gruplar\u0131n\u0131 kurabilir. Pop\u00fclasyondan ayr\u0131lan ya da pop\u00fclasyona kat\u0131lan her birey ile pop\u00fclasyon i\u00e7erisindeki gen frekans\u0131nda ve \u00e7e\u015fitlilikte bir de\u011fi\u015fme ya\u015fanacakt\u0131r.<\/p>\n

\"\"
DNA\u2019daki tek bir mutasyon bu kedinin kulaklar\u0131n\u0131n hafif de olsa geriye k\u0131vr\u0131lmas\u0131n\u0131n nedenidir.<\/figcaption><\/figure>\n

Genetik s\u00fcr\u00fcklenme:<\/strong> Bir pop\u00fclasyon i\u00e7erisindeki bireylerin \u015fans eseri de olsa \u00fcreyememesi ve yeni nesiller olu\u015fturamamas\u0131 pop\u00fclasyondaki gen frekans\u0131nda de\u011fi\u015fikli\u011fe neden olacakt\u0131r. Basit bir \u00f6rnek vermek gerekirse, bir yolun kenar\u0131nda bulunan b\u00f6cek pop\u00fclasyonunun \u00fczerinden \u015fans eseri bir ara\u00e7 ge\u00e7se ve pop\u00fclasyondaki belirli bireyleri \u00f6ld\u00fcrse, pop\u00fclasyondaki gen frekans\u0131nda da farkl\u0131la\u015fma olacakt\u0131r. Kahverengi ve ye\u015fil g\u00f6zl\u00fc bireylerden olu\u015fan pop\u00fclasyonda \u015fans eseri ye\u015fil g\u00f6zl\u00fc bireylerin \u00e7o\u011fu \u00fcreme \u015fans\u0131 bulamadan \u00f6l\u00fcrse, pop\u00fclasyon i\u00e7erisindeki kahverengi g\u00f6z frekans\u0131 daha y\u00fcksek olacakt\u0131r. Bu y\u00fczden yeni do\u011fan nesillerde de kahverengi g\u00f6z\u00fcn bulunma ihtimali y\u00fcksek olacakt\u0131r. Genetik s\u00fcr\u00fcklenme temel olarak genetik farkl\u0131l\u0131kta bir azalmaya neden olacakt\u0131r.<\/p>\n

Pop\u00fclasyondaki \u00e7e\u015fitlili\u011fi etkileyen temel mekanizmalar<\/strong><\/p>\n

Do\u011fal se\u00e7ilim:<\/strong> Evrimin en temel mekanizmalar\u0131ndan birisi olan \u201cdo\u011fal se\u00e7ilim\u201d, Charles Darwin taraf\u0131ndan \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen evrim fikrinin itici g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. K\u0131saca \u015f\u00f6yle anlat\u0131labilir: Bir pop\u00fclasyon i\u00e7erisinde bulunan bireyler birbirinden farkl\u0131d\u0131r. Bu farkl\u0131l\u0131klar baz\u0131 \u00e7evresel \u015fartlarda bireylerin baz\u0131lar\u0131n\u0131n di\u011ferlerine oranla daha avantajl\u0131 olmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Daha avantajl\u0131 \u00f6zelliklere sahip bireyler daha fazla \u00fcreyerek daha fazla soy verme \u015fans\u0131n\u0131 yakalayacakt\u0131r. \u00dcreme \u015fans\u0131n\u0131 daha fazla elde eden bireyler de genlerini yeni nesillere aktarabilecektir. Nesiller boyunca benzer se\u00e7icili\u011fin devam etmesiyle pop\u00fclasyonda belirli \u00f6zellikler silinerek, se\u00e7ilen \u00f6zellikler bask\u0131n hale gelecektir.<\/p>\n

Do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla se\u00e7ilen bireyler \u00e7evreye uyum (adaptasyon) sa\u011flayacakt\u0131r. Biyologlara g\u00f6re \u00e7evreye en iyi uyum sa\u011flayan bireyler, verimli yavrular vererek soyunun devam\u0131n\u0131 sa\u011flayabilen bireylerdir. Pop\u00fclasyon i\u00e7erisinde soyunu devam ettirebilen bireylerin genetik \u00f6zellikleri de zaman i\u00e7erisinde daha bask\u0131n hale gelecektir.<\/p>\n

\u00c7evreye en iyi uyum sa\u011flayan birey en g\u00fc\u00e7l\u00fc, en h\u0131zl\u0131 ya da en b\u00fcy\u00fck olan de\u011fildir. Ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilen, kendine bir e\u015f bulabilen ve yavrular vererek soyunu s\u00fcrd\u00fcrebilen bireyler \u00e7evreye en iyi uyum sa\u011flayanlard\u0131r.<\/p>\n

Cinsel se\u00e7ilim: <\/strong>Cinsel se\u00e7ilim, bireyin kendine e\u015f bulabilme \u015fans\u0131n\u0131 artt\u0131ran ve sonu\u00e7 olarak da yeni yavrular yaparak genlerini aktarabilmesini sa\u011flayan se\u00e7ilim mekanizmas\u0131d\u0131r. Do\u011fal se\u00e7ilimin \u00f6zel bir \u015fekli olarak da d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.<\/p>\n

\"\"
\u0130spinoz ku\u015flar\u0131 (Darwin\u2019in Galapagos Adalar\u0131\u2019nda g\u00f6zlemledi\u011fi gibi) farkl\u0131 \u00e7evre ko\u015fullar\u0131nda farkl\u0131 gaga yap\u0131lar\u0131 geli\u015ftirmi\u015ftir. Soldaki kakt\u00fcs avc\u0131s\u0131d\u0131r, uzun ve keskin bir gagas\u0131 bulunur. Ortadaki tohum avc\u0131s\u0131d\u0131r, geni\u015f bir gagas\u0131 bulunur. Sa\u011fdaki ise b\u00f6cek avc\u0131s\u0131d\u0131r; dar ve sivri bir gagas\u0131 bulunur.<\/figcaption><\/figure>\n

Cinsel se\u00e7ilim bireyin e\u015f bulabilme \u015fans\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131rken, \u00e7o\u011funlukla ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme \u015fans\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. \u00d6rne\u011fin, erkek bir ku\u015fun abart\u0131l\u0131 boyutlarda ya da reng\u00e2renk olan kuyru\u011fu di\u015fi bireyleri etkilemesini sa\u011flarken, avc\u0131lar taraf\u0131ndan da kolayca fark edilmesine neden olacakt\u0131r.<\/p>\n

Birlikte evrimle\u015fme (co-evolution): <\/strong>\u0130ki ya da daha fazla t\u00fcr birbirlerinin evrimle\u015fmesini etkileyebilir. \u00d6rne\u011fin bir bitkinin morfolojisinde meydana gelen bir de\u011fi\u015fiklik, bu bitki ile beslenen bir hayvan\u0131n morfolojisinde de\u011fi\u015fikli\u011fe neden olabilir. Hayvandaki morfoloji de\u011fi\u015fikli\u011fi de bitkide yeni bir de\u011fi\u015fikli\u011fe neden olabilir.<\/p>\n

T\u00fcrlerin birbirleri aras\u0131nda bulunan av\/avc\u0131, parazit\/konak, rekabet ya da ortak faydaya dayal\u0131 etkile\u015fimler birlikte evrimle\u015fmenin temelini olu\u015fturur.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Deniz \u015eahin, 50 Soruda Ya\u015fam\u0131n Tarihi, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Ekim 2011, s.49-53<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Canl\u0131lardaki evrimsel de\u011fi\u015fimin temelinde, bir pop\u00fclasyonda ya\u015fayan bireyler aras\u0131nda bulunan genetik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n bir sonraki nesile aktar\u0131lmas\u0131 gelir. Pop\u00fclasyon i\u00e7erisindeki genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fi etkileyen temel fakt\u00f6rler aras\u0131nda mutasyonlar, genetik rekombinasyon, pop\u00fclasyonlar aras\u0131 g\u00f6\u00e7ler ve genetik s\u00fcr\u00fcklenme say\u0131labilir. Do\u011fal se\u00e7ilim, cinsel se\u00e7ilim ve birlikte evrimle\u015fme (co-evolution) ise bireyler aras\u0131nda bulunan farkl\u0131l\u0131klar\u0131n se\u00e7ilmesini sa\u011flayan temel mekanizmalard\u0131r. Pop\u00fclasyonun bireyleri aras\u0131nda […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":35253,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624],"tags":[272,1637,200,526,1785,2872],"class_list":["post-35252","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","tag-dna","tag-dogal-secilim","tag-evrim","tag-mutasyon","tag-populasyon","tag-yasamin-tarihi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t