\u201cSchr\u00f6dinger\u2019in Kedisi\u201d isimli d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi kuantum kuram\u0131n\u0131n en pop\u00fcler \u00f6zelliklerinden biridir. Asl\u0131nda \u00e7ift yar\u0131k deneyinin biraz geli\u015ftirilmi\u015f bir halidir. Bu deneyi biraz uzunca a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m:<\/p>\n
Kuantum fizi\u011fine g\u00f6re radyoaktif bir atom bir s\u00fcre sonra bozunmu\u015f ve bozunmam\u0131\u015f durumlar\u0131n\u0131n \u00fcst \u00fcste gelmesiyle olu\u015fan yeni bir duruma girer. Atom \u00e7ekirde\u011finin her zaman i\u00e7in \u00e7ekirde\u011fin durumunun iki durumun \u00fcst \u00fcste gelmesiyle olu\u015fmas\u0131, yani ayn\u0131 anda hem bozunmu\u015f hem de bozunmam\u0131\u015f halde bulunabilmesi, kuantum kuram\u0131n\u0131n en \u00f6nemli ve en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan \u00f6zelliklerinden biridir. Neden b\u00f6yle oldu\u011fu bilinmese de, kuram\u0131n do\u011fru \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulundu\u011fu kesindir. Kurucular\u0131ndan biri oldu\u011fu halde daha sonra kuantum kuram\u0131n\u0131n gitti\u011fi yoldan memnun kalmayan Schr\u00f6dinger\u2019in tasarlad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyinde ise, bir kedi (sanal olarak) \u00e7evresinden m\u00fckemmel bi\u00e7imde yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir kutunun i\u00e7ine bir atom ve di\u011fer birtak\u0131m cihazlarla beraber konur. Kutu i\u00e7inde bir cihaz, \u00e7ekirdek bozundu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kan \u0131\u015f\u0131may\u0131 alg\u0131lar alg\u0131lamaz ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu bir \u00e7ekici harekete ge\u00e7irir. \u00c7eki\u00e7, i\u00e7i siyan\u00fcr dolu bir \u015fi\u015feyi k\u0131rarak kedinin \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olur. B\u00f6ylelikle Schr\u00f6dinger, mikrokozmosa ait bir radyoaktif \u00e7ekirde\u011fin kendili\u011finden \u00fcst \u00fcste gelmi\u015f durumlara girmesi nedeniyle, makrokozmosta bir kedinin de \u00fcst \u00fcste gelmi\u015f durumlara sokulabilece\u011fini iddia eder. Buysa kuantum kuram\u0131n\u0131n bizim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyada \u201csa\u011fduyumuza ayk\u0131r\u0131\u201d sonu\u00e7lar do\u011furmas\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla da bu haliyle ge\u00e7ersiz bir kuram olmas\u0131n\u0131 getirir.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin bir saat kadar sonra, e\u015fit olas\u0131l\u0131klarla kedi ya \u00f6l\u00fc ya canl\u0131 de\u011fil, hem \u00f6l\u00fc, hem de canl\u0131 olacakt\u0131r. Kedinin \u00f6l\u00fc ya da diri oldu\u011fu nas\u0131l anla\u015f\u0131l\u0131r? Onun durumunu merak eden deneyci, kapa\u011f\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda ve kediyi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde bir \u00e7e\u015fit \u201c\u00f6l\u00e7me\u201d i\u015flemi ger\u00e7ekle\u015fir. Kuantum fizi\u011finin standart yorumuna g\u00f6re de \u00f6l\u00e7me sonunda her fiziksel sistemin durumu, \u00f6l\u00e7\u00fclen \u015feyin niteli\u011fine g\u00f6re bir \u201c\u00e7\u00f6kme\u201d* ya\u015far. \u00d6rne\u011fin, bir\u00e7ok noktada ayn\u0131 anda bulunan bir elektronun yeri \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, elektron bulundu\u011fu bu yerlerden birinde ortaya \u00e7\u0131kar. \u00d6l\u00e7me i\u015flemi, \u00e7oklu konumlar\u0131n \u00fcst \u00fcste gelmesiyle olu\u015fan durumu, elektronun tek bir noktada bulundu\u011fu duruma \u00e7\u00f6kt\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kutudaki kedide de ayn\u0131 \u015fey olur. Kedinin durumu, ya canl\u0131 oldu\u011fu ya da cans\u0131z oldu\u011fu duruma bir \u00e7\u00f6kme ya\u015far. Dolay\u0131s\u0131yla deneyci kediyi, al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fu bi\u00e7imde, \u00f6l\u00fc ya da diri olarak g\u00f6r\u00fcr. Hi\u00e7bir \u015fekilde, deneycinin \u00fcst \u00fcste gelmi\u015f durumu birinci elden g\u00f6zlemlemesi olana\u011f\u0131 yoktur.<\/p>\n
Makrokozmostaki cisimlerin b\u00f6ylesi durumlara sokulup sokulamayaca\u011f\u0131 sorusu uzun y\u0131llar fizik\u00e7ileri me\u015fgul etti. Ama yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn deneyler, Schr\u00f6dinger\u2019i de\u011fil, kuantum kuram\u0131n\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. Makrokozmosta (bizim boyutlar\u0131m\u0131zda) olmasa da, atom boyutlar\u0131nda ger\u00e7ekten de temel par\u00e7ac\u0131klar, \u00f6l\u00e7\u00fcm yap\u0131lana kadar, olas\u0131 b\u00fct\u00fcn durumlar\u0131n \u00fcst \u00fcste binmesi halini ya\u015farlar. Bir anlamda hem canl\u0131 hem cans\u0131z durumu gibi… Ancak b\u00fct\u00fcn bunlar atom boyutlar\u0131nda ge\u00e7erlidir. Makrokozmosta olaylar b\u00f6yle ger\u00e7ekle\u015fmez. Mikrokozmos ile makrokozmos aras\u0131nda bu kopu\u015fu a\u00e7\u0131klayacak bir kuram hen\u00fcz ispatlanmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Kaynak:<\/strong>Ed.Al\u00e2eddin \u015eenel, 50 Soruda Bilim ve Bilimsel Y\u00f6ntem, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, May\u0131s 2013 2. Bask\u0131, s.129-130<\/p>\n Dipnot:<\/strong>*<\/strong>Kuantum\u00a0 fizi\u011fi terminolojisinde \u201c\u00e7\u00f6kme\u201d, \u00fcst \u00fcste binmi\u015f durumlar\u0131n, tek bir duruma indirgenmesi anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201cSchr\u00f6dinger\u2019in Kedisi\u201d isimli d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi kuantum kuram\u0131n\u0131n en pop\u00fcler \u00f6zelliklerinden biridir. Asl\u0131nda \u00e7ift yar\u0131k deneyinin biraz geli\u015ftirilmi\u015f bir halidir. Bu deneyi biraz uzunca a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m: Kuantum fizi\u011fine g\u00f6re radyoaktif bir atom bir s\u00fcre sonra bozunmu\u015f ve bozunmam\u0131\u015f durumlar\u0131n\u0131n \u00fcst \u00fcste gelmesiyle olu\u015fan yeni bir duruma girer. Atom \u00e7ekirde\u011finin her zaman i\u00e7in \u00e7ekirde\u011fin durumunun iki durumun […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":35305,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624],"tags":[606,288,1533,5019,2636],"class_list":["post-35304","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","tag-deney","tag-fizik","tag-kuantum","tag-radyoaktif","tag-schrodingerin-kedisi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t