![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/2-19-300x202.jpg\")
<\/p>\nKavram\u0131 \u00e7o\u011funuz lise derslerinden hat\u0131rl\u0131yor olmal\u0131s\u0131n\u0131z; galiba \u201cilk din bi\u00e7imi\u201d, \u201cilkel insanlar\u0131n dini\u201d gibi bir \u015fey olarak ge\u00e7iyordu felsefe ya da sosyoloji kitaplar\u0131nda. Tabii bu, \u201cKalu bela\u2019dan beri M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fumuz\u201da y\u00fcrekten inanan kadrolar\u0131n Milli E\u011fitim\u2019de yuvalanmalar\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nceydi; \u015fimdilerde gen\u00e7ler \u201canimizm\u201d diye bir kavram\u0131 okullarda \u00f6\u011freniyorlar m\u0131d\u0131r, bilmiyorum\u2026<\/p>\n
Ki\u015fiyi, antropolojiye \u00f6zel ilgi duyanlar d\u0131\u015f\u0131nda pek tan\u0131yan olaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum; ama en az\u0131ndan \u201cbizim\u201d camian\u0131n en \u00f6nemli isimlerinden: 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n en \u00f6nemli antropologlar\u0131ndan ya da daha do\u011fru bir deyi\u015fle, disiplinin \u201ckurucu baba\u201dlar\u0131ndan. Te\u015fbihte hata olmaz; \u201cantropolojinin Auguste Comte\u2019u\u201d diyebiliriz rahatl\u0131kla.<\/p>\n
Ki\u015fi ile kavram, antropoloji literat\u00fcr\u00fcnde, hanidiyse klasik bir ikili olu\u015fturmu\u015f durumda: \u201cEinstein ve g\u00f6relilik\u201d, \u201cEdison ve elektrik\u201d, \u201cNewton ve yer\u00e7ekimi\u201d gibi. Tabii her \u00fcnl\u00fc \u201cmucit-icat\u201d \u00e7ifti kadar \u201cgalat-\u0131 me\u015fhur\u201d bar\u0131nd\u0131r\u0131yor i\u00e7erisinde.<\/p>\n
Derginin bu say\u0131s\u0131n\u0131n \u201cruhlar\u201da ayr\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 f\u0131rsat\u0131ndan, bu \u201cgalat-\u0131 me\u015fhur\u201dun d\u00fczeltilmesine k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa bir katk\u0131da bulunmak \u00fczere yararlanmak istiyorum.<\/p>\n
Pek \u00e7ok standart antropoloji el kitab\u0131nda dahi yer etmi\u015f yayg\u0131n yan\u0131lg\u0131 \u015fu: \u201cAnimizm, kavram\u0131 ilk kez form\u00fcle eden antropolog Sir E. B. Tylor\u2019a g\u00f6re, bilinen ilk dinsel bi\u00e7imleni\u015ftir ve \u2018bedenden ayr\u0131 olarak varolan ruhlara inan\u00e7\u2019 anlam\u0131na gelmektedir\u2026\u201d Nitekim pek \u00e7ok sosyoloji\/felsefe kitab\u0131, dinlerin evriminden s\u00f6z etmek gerekti\u011finde, s\u0131ralamakta teredd\u00fct etmemektedir: animizm-totemizm-\u00e7oktanr\u0131c\u0131l\u0131k-tektanr\u0131c\u0131l\u0131k\u2026<\/p>\n
A\u00e7\u0131mlayay\u0131m:
\n\u00d6ncelikle evet, \u201cbedenden ayr\u0131 olarak varolan ruhlara inan\u00e7\u201d anlam\u0131na gelse de, \u201cilk din olarak animizm\u201d kuram\u0131n\u0131 form\u00fcle eden Tylor de\u011fildir. Hatta az ileride g\u00f6rece\u011fimiz \u00fczere, Tylor\u2019un b\u00f6yle bir iddias\u0131 da yoktur\u2026<\/p>\n
Wikipedia\u2019ya bak\u0131l\u0131rsa \u201canimismus\u201d terimini ilk kullanan ki\u015fi, \u201chayvan ya\u015fam\u0131n\u0131n maddi-olmayan ruh taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d \u00f6ne s\u00fcren Alman bilimci Georg Ernst Stahl\u2019d\u0131r (1720 dolaylar\u0131). (1)<\/p>\n
\u0130nsan akl\u0131n\u0131n evrimi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, ilkin feti\u015fizm, \u00e7oktanr\u0131c\u0131l\u0131k ve tektanr\u0131c\u0131l\u0131k a\u015famalar\u0131ndan olu\u015fan bir teolojik, ard\u0131ndan insanlar\u0131n soyut kavramlarla d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir metafizik ve nihayet, pozitif bilimlerin ve akl\u0131n egemen olaca\u011f\u0131 bir pozitivist evre kurgulayan August Comte (1798-1857) da feti\u015fist evrede insanlar\u0131n \u201ct\u00fcm d\u0131\u015f cisimlerin t\u0131pk\u0131 kendileri gibi ancak farkl\u0131 yo\u011funlukta canla donand\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d (Lauer 1991: 57) d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini \u00f6ne s\u00fcrerken, Stahl\u2019den etkilenmi\u015f olmal\u0131. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, \u201cvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bedenin d\u0131\u015f\u0131nda da s\u00fcrd\u00fcrebilme yetisine sahip, maddi g\u00f6r\u00fcng\u00fclere can veren madde-d\u0131\u015f\u0131 bir varl\u0131k\u201d olarak ruh fikrinin dinsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin ilk bi\u00e7imi oldu\u011fu yolundaki kavray\u0131\u015f, Tylor taraf\u0131ndan form\u00fcle edilmi\u015f de\u011fildir. Dahas\u0131 Tylor\u2019un \u00e7a\u011fda\u015f\u0131, 19. y\u00fczy\u0131l evrimcili\u011finin bayraktarlar\u0131ndan ve kavram\u0131n biyoloji alan\u0131ndan toplumsal alana aktar\u0131lmas\u0131nda en \u00f6nemli rol\u00fc oynayanlardan biri olan Britanyal\u0131 Herbert Spencer da 1877\u2019de yay\u0131mlanan The Principles of Sociology\u2019sinde, \u201cilk(el) din animizm\u201d fikrini va\u2019zetmektedir. Spencer\u2019e g\u00f6re \u201cilkel\u201d halklar, \u00e7e\u015fitli d\u00fc\u015f\u00fcnce ve edim gere\u00e7lerinden yoksun olmakla birlikte, rasyoneldirler. Soru sorar, nedenleri ara\u015ft\u0131r\u0131rlar. Do\u011fal g\u00f6r\u00fcng\u00fcleri g\u00f6zlemleyerek, d\u00fc\u015f, trans vb. deneyimlerini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in insanlar\u0131n iki benli\u011fe sahip olduklar\u0131 sonucuna varm\u0131\u015flard\u0131r: D\u00fc\u015fsel-benlik ve g\u00f6lge-benlik. \u0130nsanlar, kendi \u201cikiz\u201dleri olarak tahayy\u00fcl ettikleri ruhu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ba\u015fka canl\u0131 ve cans\u0131zlara da yans\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Sonradan atalar\u0131n, \u00f6zellikle de \u00f6nemli atalar\u0131n hayaletleri ilahile\u015ftirilecek ve bunlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruyacak bir ruhban \u00e7\u0131kacakt\u0131r ortaya. \u00d6l\u00fclerin mezarlar\u0131na b\u0131rak\u0131lan yiyecekler ise, dinsel k\u00fcltlerin kurbanlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. (Benett 1996: 30)![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/3-14-180x300.jpg\")
<\/p>\n
Bir ba\u015fka deyi\u015fle, ilksel bir dinsel inan\u0131\u015f olarak \u201cruh\/tin\u201d fikri, 19. y\u00fczy\u0131l sosyal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri aras\u0131nda dola\u015f\u0131mdad\u0131r ve alttan alta, din(ler)i \u201cVahiy\u201de ba\u011flayan teolojik \u201cHakikat\u201d\u00e7\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmektedirler. \u00d6yle ya, dinler \u201cilkel\u201d bir animizmden (ya da feti\u015fizmden vb.) geli\u015fmi\u015f H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa do\u011fru evriliyorlarsa (ve bu gidi\u015fat\u0131n sonunda, pek \u00e7ok evrimcinin z\u0131mni ya da a\u00e7\u0131k olarak kabul etti\u011fi \u00fczere dinsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin yerini t\u00fcmden bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnceye b\u0131rakma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131\/ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131 var ise) bizatihi \u201cdin\u201d ilahi bir varl\u0131\u011f\u0131n buyru\u011fu sonucu de\u011fil, kendi d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 anlamaya\/anlamland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131n zihinsel faaliyet ve e\u011filimlerinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Dedi\u011fim gibi, Tylor\u2019un \u201canimizm\u201d kuram\u0131nda yeni olan, \u201canimistik\u201d bir ilksel dinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmesi de\u011fildir. Onun 1871\u2019de yay\u0131nlanan Primitive Culture\u2019\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131, \u201canimizmin b\u00fct\u00fcn dinlerin k\u00f6keninde yatan fikir\u201d oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektir.<\/p>\n \u201cRuh\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi, Tylor i\u00e7in dinin en kritik kavram\u0131, deyim yerindeyse \u00f6z\u00fcd\u00fcr. Onun en az\u0131ndan antropoloji literat\u00fcr\u00fcnde bug\u00fcn dahi kimi k\u00fc\u00e7\u00fck revizyonlarla kabul g\u00f6ren din tan\u0131m\u0131, \u201cruhsal\/tinsel varl\u0131klara inan\u00e7\u201dt\u0131r. Animus yani ruh\/tin (2), bir zamanlar belki de hi\u00e7bir dinsel duygu ya da fikre sahip olmayan \u201cvah\u015fi\u201dnin (antropolojinin ilk ony\u0131llar\u0131nda avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 halklar i\u00e7in kullanageldi\u011fi talihsiz bir terim) zamanla canl\u0131 madde\/beden ile cans\u0131z aras\u0131ndaki fark\u0131n ay\u0131rd\u0131na varmakla ba\u015fvuraca\u011f\u0131 bir referans olacakt\u0131r:<\/p>\n \u201c\u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki hen\u00fcz k\u00fclt\u00fcr\u00fcn alt basamaklar\u0131nda olan d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlar, iki grup biyolojik sorundan derinlemesine etkilenmi\u015flerdi. \u0130lk elde, ya\u015fayan bir bedenle \u00f6l\u00fc olan aras\u0131ndaki fark neden kaynaklan\u0131yordu; uyanmay\u0131, uyumay\u0131, trans\u0131, hastal\u0131\u011f\u0131, \u00f6l\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftiren neydi? \u0130kinci olarak, d\u00fc\u015f ve g\u00f6r\u00fclerde g\u00f6r\u00fclen insan \u015fekilleri neydi? Bu iki g\u00f6r\u00fcng\u00fc grubuna bakan kadim vah\u015fi filozoflar, olas\u0131l\u0131kla her insan\u0131n kendisine ait iki \u015feyi, bir ya\u015fam\u0131 ve bir hayaleti (phantom) oldu\u011fu a\u015fik\u00e2r \u00e7\u0131karsamas\u0131yla ilk ad\u0131m\u0131 att\u0131. Bu ikisi bedenle a\u00e7\u0131k\u00e7a yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131yd\u0131, ya\u015fam onun duymas\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnmesi ve davranmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yordu, hayalet ise onun imgesi ya da ikinci benlik idi, ya\u015fam \u00e7ekip giderek onu duyumdan yoksun ya da \u00f6l\u00fc bir hale getirebiliyor, hayalet ise kendisine belirli bir mesafe uzakl\u0131ktaki insanlara g\u00f6r\u00fcnebiliyordu.<\/p>\n \u201cUygar insan\u0131n bozmay\u0131 ne denli zor buldu\u011funa bakacak olursak, Vah\u015finin, ikinci ad\u0131m\u0131 atmas\u0131 da kolay olmu\u015ftur: ya\u015fam ve hayaleti birle\u015ftirmek. Her ikisi de bedene ait oldu\u011funa g\u00f6re, neden birbirlerine de ait olmas\u0131nlar ve bir ve ayn\u0131 ruhun tezah\u00fcrleri olmas\u0131nlar? O zaman b\u0131rakal\u0131m birle\u015fmi\u015f say\u0131ls\u0131nlar; sonu\u00e7, hayalet-ruh olarak tan\u0131mlanabilecek bildik kavray\u0131\u015ft\u0131r. Bu, her durumda a\u015fa\u011f\u0131 \u0131rklar aras\u0131ndaki mevcut ki\u015fisel ruh ya da tin kavray\u0131\u015f\u0131na denk d\u00fc\u015fer ve \u015f\u00f6yle tan\u0131mlanabilecektir: \u0130nce ve t\u00f6zsel-olmayan bir insan imgesidir, do\u011fas\u0131 itibariyle bir \u00e7e\u015fit buhar, zar ya da g\u00f6lge, canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bireyde ya\u015fam ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin nedenidir; ge\u00e7mi\u015f ya da \u015fimdiki bedensel sahibinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak onun ki\u015fisel bilin\u00e7 ve iradesinin sahibidir, bedenini geride b\u0131rakmaya h\u0131zla bir yerden ba\u015fka yere ge\u00e7meye yetilidir; genellikle duyumsanmaz ve g\u00f6r\u00fclmezdir ama yine de fiziksel kuvvet tezah\u00fcr eder ve \u00f6zellikle benzedi\u011fi bedenden ayr\u0131 bir hayalet olarak uyan\u0131k ya da uykudaki ki\u015filere g\u00f6r\u00fcn\u00fcr; ba\u015fka insan hayvan, hatta \u015feylerin i\u00e7ine girmeye, onlar\u0131 zaptetmeye ve onlar\u0131n bedenlerinde eylemeye yetilidir. Bu tan\u0131m evrensel bir uygulamaya sahip olmasa herhangi bir tikel halk i\u00e7erisinde az \u00e7ok \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6sterse de, bir standart olarak ele al\u0131nabilecek kadar geneldir.\u201d (Tylor 1994)<\/p>\n B\u00f6ylelikle Tylor\u2019a g\u00f6re \u201cbeden\/ruh\u201d ikili\u011finin k\u00f6keni bilinemeyecek kadar eskiye dayanmaktad\u0131r ve insan bedenden ayr\u0131 bir tin\/ruh\/can tahayy\u00fcl edebilme yetisi sayesindedir ki \u201cdin\u201di yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bir kez bedenden ayr\u0131 ve \u201czaptetti\u011fi\u201d cisimleri can ve iradeyle bezeyen bir \u201cruh\/tin\u201di d\u00fc\u015f\u00fcnebildikten sonra, gerisi kolayl\u0131kla gelecektir: \u201cruh\u201da sahip olan yaln\u0131zca insan(lar) de\u011fildir, hayvanlar, a\u011fa\u00e7lar, bitkiler hatta cans\u0131z nesneler dahi ruhla donanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u015eu halde Tylor\u2019a g\u00f6re animizm (ruh\u00e7uluk) genel olarak san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere ilk(el) din de\u011fil, dini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan bir bilgidir. Animizm idealist d\u00fc\u015f\u00fcncenin temel d\u00fcsturunu olu\u015fturur; yaln\u0131zca \u201cvah\u015fi\u201d de\u011fil, uygar bir H\u0131ristiyan, modern bir ilahiyat profes\u00f6r\u00fc de \u00f6z\u00fcnde animisttir:<\/p>\n \u201c(\u2026) insan ruhu kavray\u0131\u015f\u0131, en asl\u00ee do\u011fas\u0131 itibariyle vah\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn felsefesinden modern ilahiyat profes\u00f6r\u00fcne, s\u00fcregendir. Tan\u0131m\u0131 ba\u015f\u0131ndan beri, canland\u0131r\u0131c\u0131, ayr\u0131labilir, hayatta kalan bir kendilik, bireysel ki\u015fisel varolu\u015fun arac\u0131 olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ruh kuram\u0131, dinsel felsefenin, kesintisiz bir akli ba\u011flant\u0131 hatt\u0131 i\u00e7erisinde, vah\u015fi feti\u015f tap\u0131mc\u0131s\u0131 ile uygar H\u0131ristiyan\u0131 birle\u015ftiren dinsel felsefe sisteminin asl\u00ee bir unsurudur.\u201d<\/p>\n Tylor\u2019a g\u00f6re bu fikirlerin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek devam etmesini olanakl\u0131 k\u0131lan durumlardan biri, insan\u0131n psikolojik geli\u015fim s\u00fcrecidir. \u00c7ocuklu\u011fumuzda ilkel halklarla ayn\u0131 deneyimleri ya\u015fay\u0131p ayn\u0131 sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131r\u0131z: d\u00fc\u015f g\u00f6r\u00fcr, \u015feylere ya\u015fam atfeder ve onlarla canl\u0131ym\u0131\u015flar gibi oynar\u0131z. B\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczdeyse bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi i\u00e7selle\u015ftiririz: bir bak\u0131ma do\u011fal kabul ederiz. Bunun nedeni -ki bu da erken d\u00fc\u015f\u00fcncelerin s\u00fcrmesinin ikinci yoludur- ileri dinlerin fikirlerinin ilkel fikirlerin geli\u015fkin bi\u00e7imleri olu\u015fudur. B\u00f6ylelikle, \u00f6rne\u011fin H\u0131ristiyan kudas ayini (\u0130sa\u2019n\u0131n eti ve kan\u0131n\u0131 simgeleyen ekmek ve \u015farap), kurban edilen hayvan ya da insan\u0131n \u00f6ted\u00fcnyaya gidece\u011fi fikrine dayanan kurban inan\u0131\u015f\u0131ndan geli\u015fmi\u015ftir. (Bowen 1998.) \u015eu halde, Tylor\u2019un Primitive Culture\u2019da animizm konusundaki fikirleri birka\u00e7 madde halinde \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n – Dinin asgar\u00ee tan\u0131m\u0131, \u201cruhsal\/tinsel varl\u0131klara inan\u00e7\u201dt\u0131r. Tylor bu inanc\u0131 \u201canimizm\u201d olarak tan\u0131mlar.<\/p>\n – Tylor\u2019a g\u00f6re, insan\u0131n dinsel-olmayan bir durumu ya\u015fam\u0131\u015f olabilece\u011fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ancak spek\u00fclasyondansa g\u00f6zleme dayanmak gereklidir; dolay\u0131s\u0131yla \u201cdinsel-olmayan\u201d tarihin belirli bir d\u00f6neminde \u201cdinsel olmayan insan toplumlar\u0131\u201dn\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na h\u00fckmetmek de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir…<\/p>\n – G\u00fcn\u00fcm\u00fczde varl\u0131\u011f\u0131 bilinen t\u00fcm toplumlar, ruhsal\/tinsel varl\u0131klara inanmaktad\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle din, bu bak\u0131mdan bir k\u00fclt\u00fcrel evrenseldir.<\/p>\n – Tylor\u2019un tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 haliyle animizm, maddeci felsefeye kar\u015f\u0131, tinselci felsefenin \u00f6z\u00fcn\u00fc i\u00e7ermektedir.<\/p>\n – Animizm, insanl\u0131k \u00f6l\u00e7e\u011finin en alt\u0131ndaki kabileleri karakterize etmekte ve k\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f bir s\u00fcregenlikle modern toplumlara kadar devam etmektedir. Ona y\u00f6nelik itirazlar entelekt\u00fcel gidi\u015fattaki sonraki geli\u015fmelere ba\u011fl\u0131d\u0131r: bir ba\u015fka deyi\u015fle, ancak eski inan\u00e7lar\u0131n radikal bir reddi, animizmden kopu\u015f anlam\u0131na gelecektir. Animizm ger\u00e7ekte, \u201cvah\u015filer\u201dden modern insana, din felsefesinin temelidir.<\/p>\n – Tylor\u2019un sistemati\u011finde bir ba\u015fka ilgin\u00e7 y\u00f6n, onun \u201ca\u015fa\u011f\u0131 \u0131rklar\u0131n\u201d dininde ahlaksal unsurun zay\u0131f oldu\u011funa ili\u015fkin saptamas\u0131d\u0131r. Bu ahlak duygusu ya da standartlar\u0131ndan yoksun olduklar\u0131 anlam\u0131na gelmemektedir; aksine, bi\u00e7imsel h\u00fck\u00fcmler bi\u00e7iminde olmasa dahi, kamuoyu bask\u0131s\u0131, neyin do\u011fru, neyin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu bu toplumlarda da bireylere dikte ettirir. Ne ki etik ile animistik felsefe aras\u0131nda hen\u00fcz bir ba\u011f olu\u015fmu\u015f de\u011fildir ve Tylor\u2019un animizm kuram\u0131n\u0131n bu y\u00f6n\u00fc onu, dine do\u011frudan \u201cahlaksal bir cemaat\u201d olu\u015fturma i\u015flevini y\u00fckleyen Durkheim\u2019dan ay\u0131rmaktad\u0131r. Tylor\u2019a (ve izleyicilerine) g\u00f6re ilksel din, ahlakla ili\u015fkisizdir ve daha \u00e7ok entelekt\u00fcel bir merak\u0131 (r\u00fcya, trans vb. durumlar nedir, canl\u0131 ile cans\u0131z\u0131 ay\u0131rt eden nedir vb.) yan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r gibidir. Bu nedenledir ki Tylorcu gelenek, evrimci olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, \u201centelekt\u00fcalist\u201d olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n Evet, belki bizatihi \u201cruh\u201d fikrini de\u011fil ama dinin k\u00f6keninde \u201cruhsal\/tinsel varl\u0131klara inan\u00e7\u201d\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 form\u00fcle eden ilk sosyal bilimci olmu\u015ftur Tylor. Bug\u00fcn pek \u00e7ok g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u201ckad\u00fckle\u015fmi\u015f\u201d say\u0131lsa, s\u0131k\u00e7a inan\u00e7 sistemlerinin i\u00e7erebilece\u011fi zengin \u00e7e\u015fitlili\u011fi g\u00f6z ard\u0131 eden bir \u201cmasaba\u015f\u0131 antropologu\u201d olmakla ele\u015ftirilse de \u201cdin\u201d denilen g\u00f6r\u00fcng\u00fcy\u00fc ondan daha t\u00fcmel bir tarzda a\u00e7\u0131klayabilen olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Dipnotlar 2) Tylor (1994), Primitive Culture\u2019\u0131nda \u201cbedenin yok olu\u015fundan sonra da ya\u015fama yetisine sahip bireysel\/tekil yarat\u0131klar olarak ruhlar (souls) ile \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc ilahlar mertebesine dek y\u00fckselen di\u011fer tinler (spirits)\u201di birbirinden ay\u0131rt eder.<\/p>\n Yararlan\u0131lan Kaynaklar 2) John R. Bowen (1998), Religions in Practice. An Approach to the Anthropology of Religion. Boston, Londra, Toronto, Sydney, Tokyo, Singapur. Allyn & Bacon.<\/p>\n 3) Robert H. Lauer (1991),\u00a0 Perspectives on Social Change, Allyn and Bacon, Boston, Londra, Toronto, Sydney, Tokyo, Singapur, 1991.<\/p>\n 4) Edward B. Tylor (1994), Primitive Culture: researches into the development of mythology, philosophy, religion, art and custom. Londra: Routledge\/Thoemmes Pres.<\/p>\n Kaynak: <\/strong>Sibel \u00d6zbudun, Bilim ve Gelecek Dergisi Say\u0131:78, A\u011fustos 2010, s.45-47<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kavram\u0131 \u00e7o\u011funuz lise derslerinden hat\u0131rl\u0131yor olmal\u0131s\u0131n\u0131z; galiba \u201cilk din bi\u00e7imi\u201d, \u201cilkel insanlar\u0131n dini\u201d gibi bir \u015fey olarak ge\u00e7iyordu felsefe ya da sosyoloji kitaplar\u0131nda. Tabii bu, \u201cKalu bela\u2019dan beri M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fumuz\u201da y\u00fcrekten inanan kadrolar\u0131n Milli E\u011fitim\u2019de yuvalanmalar\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nceydi; \u015fimdilerde gen\u00e7ler \u201canimizm\u201d diye bir kavram\u0131 okullarda \u00f6\u011freniyorlar m\u0131d\u0131r, bilmiyorum\u2026 Ki\u015fiyi, antropolojiye \u00f6zel ilgi duyanlar d\u0131\u015f\u0131nda pek […]<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":35318,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[5021,1150,5022,3702,1524],"class_list":["post-35317","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-animizm","tag-beden","tag-edward-burnet-tylor","tag-idealizm","tag-ruh"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/4-9-226x300.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/5-5-200x300.jpg\")
<\/p>\n
\n<\/strong>1) \u201cAnimism\u201d, http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Animism.<\/p>\n
\n<\/strong>1) Clinton Benett (1996), In Search of the Sacred \u2013 Anthropology and the Study of Religions Cassell, Londra, New York 1996.<\/p>\n