![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/3-15-300x169.jpg\")
<\/p>\nD\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde etkisi y\u00f6n\u00fcnden Copernicus (Kopernik) devrimiyle boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015febilecek pek az d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm vard\u0131r. Son d\u00f6rty\u00fcz y\u0131lda tan\u0131k oldu\u011fumuz bilimsel geli\u015fmenin astronomide yer alan bu devrimle ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
Dinsel ba\u011fnazl\u0131kla \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnce hemen her d\u00f6nemde \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7inde olmu\u015ftur. Orta\u00e7a\u011f d\u00fc-\u015f\u00fcnce gelene\u011fini k\u0131ran ilk bilimsel at\u0131l\u0131m\u0131n astronomide ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 bir bak\u0131ma do\u011fald\u0131. Birkez, astronomide hi\u00e7 bir alanda olmayan bir bilgi birikimi vard\u0131. Babilliler\u2019in g\u00f6ksel nesnelerin devinimlerine ili\u015fkin g\u00f6zlemlerini, kuramsal d\u00fczeyde i\u015fleyen eski Yunanl\u0131lar\u0131n astronomide b\u00fcy\u00fck ilerleme kaydettikleri bilinmektedir. 17. y\u00fczy\u0131la gelinceye dek egemenli\u011fini s\u00fcrd\u00fcren Ptolemy (Batlamyus) sistemi bu birikimin \u00fcr\u00fc\u00acn\u00fcd\u00fcr. Sonra, R\u00f6nesans’la birlikte, astronomide ivedi \u00e7\u00f6z\u00fcm gerektiren pratik sorunlar a\u011f\u0131rl\u0131k kazanm\u0131\u015ft\u0131. Bu sorunlardan biri denizde boylam hesaplanmas\u0131na ili\u015fkindi. Bu ise, \u00f6ncelikle, g\u00fcne\u015fin izler g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc yolun do\u011fru belirlenmesini gerektiriyordu. \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc aranan bir di\u011fer sorun takvime ili\u015fkindi. M.\u00d6. 46’da olu\u015fturulan y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki takvim yetersizdi. \u00d6rne\u011fin, o takvime g\u00f6re, bir y\u0131l 365 g\u00fcnden olu\u015fuyordu (Oysa, \u015fimdi bildi\u011fimiz gibi y\u0131l\u0131n s\u00fcresi bundan 11 dakika 14 saniye daha k\u0131sad\u0131r).<\/p>\n
Ne var ki, bu t\u00fcrden nedenler, do\u011frulu\u011fu s\u00f6z g\u00f6t\u00fcrmez say\u0131lan Ptolemy teorisinde k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fiklik i\u00e7in yeterli olamazd\u0131. Astronomlar \u00e7o\u011funluk kimi d\u00fczeltmelerle Yer-merkezli sistemin korunabilece\u011fi inanandayd\u0131lar. Nitekim, klasik d\u00f6nemden beri kimi bilginlerce \u00f6nerilen g\u00fcne\u015f-merkezli sistem onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde sa\u00e7ma olmaktan ileri bir anlam ta\u015f\u0131m\u0131yordu. Yerle\u015fik sistem nerdeyse ba\u011fnaz bir inanca d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00d6yle ki, orta\u00e7a\u011f sonlar\u0131na do\u011fru Oresme ve daha sonra Cusal\u0131 Nicolas gibi bilginlerin y\u00f6nelttikleri ciddi ele\u015ftireler hi\u00e7 bir etki uyand\u0131rmadan kal\u0131r. Yeni aray\u0131\u015flar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 R\u00f6nesans’ta bile sistemin sars\u0131lmas\u0131 kolay olmaz.<\/p>\n
Kopernik\u2019in daha \u00f6\u011frencilik y\u0131llar\u0131nda Ptolemy teorisine kar\u015f\u0131 i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ku\u015fku ve duyumsuzlukta kendisini \u00f6nceleyen ele\u015ftiricilerin, \u00f6zellikle hocas\u0131 Novara’n\u0131n etkisi b\u00fcy\u00fck olmu\u015ftur. Bologna \u00fcniversitesinde astronomi profes\u00f6r\u00fc olan Novara, kilisenin o s\u0131ra i\u00e7inde oldu\u011fu g\u00f6receli ho\u015fg\u00f6r\u00fcden de yararlanarak, Ptolemy sistemine sert ele\u015ftiriler y\u00f6neltmekteydi.<\/p>\n
Biraz \u00f6nce de de\u011findi\u011fimiz gibi, Ptolemy sisteminin g\u00f6ksel olgular\u0131 a\u00e7\u0131klamaya y\u00f6nelik salt bir teori olmaktan ileri bir niteli\u011fi, dinsel ya da ideolojik bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Sistem orta\u00e7a\u011f skolastik felsefesiyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f, nerdeyse resmi bir kimlik kazanm\u0131\u015ft\u0131. Ele\u015ftirilerin, ne denli yerinde ve tutarl\u0131 olursa olsun, \u00f6nemli bir etki yaratmas\u0131 beklenemezdi. Sistemin sars\u0131lmas\u0131 R\u00f6nesans’\u0131n getirdi\u011fi yeni anlay\u0131\u015f\u0131, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcr ortam\u0131n\u0131 bekler. R\u00f6nesans sanatta parlak bir at\u0131l\u0131m oldu\u011fu kadar, sonunda din, bilim, politika ve ekonomide de geleneksel kat\u0131 tutumlar\u0131 k\u0131ran, d\u00fcnyaya yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 getiren uzun s\u00fcreli bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr. Kopernik\u2019in \u015fans\u0131, \u00fcst\u00fcn zek\u00e2 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6\u011frenme tutkusunun yan\u0131 s\u0131ra, her alanda yeni aray\u0131\u015flar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6yle bir d\u00f6nemde d\u00fcnyaya gelmi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Kopernik kimdi ve ne yapt\u0131? Yaln\u0131z bilimde de\u011fil, insanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde de b\u00fcy\u00fck bir devrime yol a\u00e7an \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n kapsam ve niteli\u011fi neydi?<\/p>\n
Kopernik Polonya’n\u0131n Torun kentinde \u00fcst-ya\u015fam d\u00fczeyinde bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak d\u00fcnyaya geldi. On ya\u015f\u0131nda iken babas\u0131n\u0131 yitirdi; bir bilgin-papaz olan amcas\u0131n\u0131n koruyuculu\u011fu alt\u0131nda b\u00fcy\u00fcd\u00fc; ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitim daha \u00e7ok teolojiye y\u00f6nelikti. Ancak, Kopernik\u2019in ilgi alam belli bir konuyla s\u0131n\u0131rlanamayacak kadar geni\u015fti. \u00dclkesinde Cracow \u00fcniversitesini bitir-dikten sonra \u0130talya’ya gider; Bologna, Padua ve Ferrara gibi d\u00f6nemin se\u00e7kin \u00fcniversitelerinde astronomi, matematik, hukuk ve t\u0131p dallar\u0131nda alt\u0131 y\u0131l s\u00fcren \u00f6\u011fretim g\u00f6r\u00fcr. Bir s\u00fcre Roma’da matematik profes\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc yapt\u0131ktan sonra \u00fclkesine d\u00f6ner, kilisede \u00fcst d\u00fczey bir g\u00f6rev \u00fcstlenir. Ayr\u0131ca, \u00e7e\u015fitli devlet hizmetlerini s\u00fcrd\u00fcren Kopernik bir ara \u00fclkesini d\u0131\u015f ili\u015fkilerde diplomat olarak da temsil eder. Ne ki, onun as\u0131l ilgi alan\u0131 astronomi idi. Aral\u0131ks\u0131z otuz y\u0131l s\u00fcren bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc ba\u015f yap\u0131t\u0131 G\u00f6ksel K\u00fcrelerin D\u00f6n\u00fc\u015fleri \u00dczerine arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u0131srar\u0131 \u00fczerine yay\u0131ma girer. Kitab\u0131n\u0131n ilk n\u00fcshas\u0131 Kopernik\u2019e ya\u015fam\u0131n\u0131n son g\u00fcnlerinde hasta yata\u011f\u0131nda ula\u015f\u0131r.<\/p>\n
Sorumuza d\u00f6nelim: Kopernik devrimi nedir, ni\u00e7in \u00f6nemlidir?<\/p>\n
Kopernik i\u015fe koyuldu\u011funda orta\u00e7a\u011f d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma gibi bir niyeti yoktu. Ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitim temelde o g\u00f6r\u00fc\u015fe dayan\u0131yordu. Onun yapmak istedi\u011fi \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerden yetersiz buldu\u011fu Ptolemy astronomisini matematiksel olarak daha basit, kendi i\u00e7inde uyumlu ve a\u00e7\u0131klama g\u00fcc\u00fc daha y\u00fcksek bir sisteme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmekti. Ptolemy teorisine g\u00f6re, g\u00f6ky\u00fcz\u00fc y\u0131ld\u0131zlar\u0131n “\u00e7ak\u0131l\u0131” oldu\u011fu d\u00f6nen bir k\u00fcreydi; d\u00fcnya bu k\u00fcrenin merkezinde sabit bir konuma sahipti; \u00e7evresinde ay, g\u00fcne\u015f ve gezegenleri ta\u015f\u0131yan i\u00e7 i\u00e7e bir dizi kristal k\u00fcre vard\u0131. “Tanr\u0131sal bir d\u00fczen” diye imgelenen bu sistem, ayr\u0131ca insana evrenin merkezinde olma onur ve gururunu sa\u011flamaktayd\u0131. Ne var ki, salt bilimsel a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sistem gereksiz yere karma\u015f\u0131k olduktan ba\u015fka tutars\u0131zd\u0131. Sistemde birbirini tutmayan bir tak\u0131m varsay\u0131mlar, ayak\u00fcst\u00fc gereksinmelere g\u00f6re olu\u015fturulan a\u00e7\u0131klamalar vard\u0131. Benzetme yerindeyse, ba\u015f, g\u00f6vde, el ve ayak gibi her par\u00e7as\u0131 ba\u015fka bir yerden derlenmi\u015f bir heykelin acayip g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc sergiliyordu.<\/p>\n Kopernik astronomiyi basitle\u015ftirme ve tutarl\u0131 k\u0131lma giri\u015fiminde, k\u00f6k\u00fc klasik \u00e7a\u011fa uzanan bir hipoteze ba\u015fvurur (M.\u00d6. 3. y\u00fcy\u0131lda Aristarcus ad\u0131nda bir bilgin, \u015fimdi “g\u00fcne\u015f sistemi” dedi\u011fimiz sistemin merkezinde d\u00fcnyan\u0131n de\u011fil, g\u00fcne\u015fin yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f, ancak ba\u011fnaz \u00e7evrelerin tepkisiyle susturulmu\u015ftu). Do\u011frusu, yaln\u0131z yerle\u015fik \u00f6\u011fretiye de\u011fil sa\u011fduyuya da ters d\u00fc\u015fen bu hipotezin bilim tarihindeki devrimsel sonucunu Kopernik’in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kolayca s\u00f6ylenemez. B\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla, Aristarcus hipotezi onun g\u00f6z\u00fcnde g\u00f6ksel sisteme geometrik uyum sa\u011flayan bir basitle\u015ftirme arac\u0131yd\u0131. Nitekim, kitab\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde \u00f6nerilen yeni sistemin bilimsel do\u011frulu\u011fu de\u011fil, salt matematiksel ge\u00e7erli\u011fi vurgulan\u0131yordu.<\/p>\n Ger\u00e7ekten, Kopernik teorisinin, d\u00fcnyan\u0131n sistemdeki yeni konumu d\u0131\u015f\u0131nda k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fiklik i\u00e7erdi\u011fi kolayca s\u00f6ylenemez. Bir kez say\u0131lar\u0131n\u0131 azaltmakla birlikte g\u00f6ksel k\u00fcrelere ili\u015fkin varsay\u0131mdan vazge\u00e7ilmemi\u015ftir. Sonra, gezegenlerin devinimlerinde d\u00fczg\u00fcn \u00e7embersel y\u00f6r\u00fcngeler izledi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc korunmu\u015ftur. \u00dcstelik yeni teori de g\u00f6zlemsel verilerle uyum bak\u0131m\u0131ndan kimi g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131. Belki de biraz da bu nedenle 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na gelinceye dek teori beklenen ilgiyi g\u00f6rmez; Ptolemy sistemi y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kal\u0131r.<\/p>\n Bilindi\u011fi gibi, Kopernik teorisi iki temel var\u00acsay\u0131m i\u00e7ermektedir:<\/p>\n (1) Gezegenleri ta\u015f\u0131yan g\u00f6k\u00acsel k\u00fcreler d\u00fcnyan\u0131n de\u011fil, g\u00fcne\u015fin \u00e7evresinde d\u00f6nmektedir; (2) D\u00fcnya merkezde sabit de\u011fil, kendi ekseni \u00e7evresinde g\u00fcnl\u00fck, g\u00fcne\u015fin \u00e7evre\u00acsinde y\u0131ll\u0131k d\u00f6n\u00fc\u015fler i\u00e7indedir. Kopernik’i bu varsay\u0131mlara en ba\u015fta g\u00f6zlemsel verilerin y\u00f6neltti\u011fi ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrmez. Bunun \u00e7arp\u0131c\u0131 bir kan\u0131t\u0131n\u0131 \u015fu s\u00f6zlerinde bulmaktay\u0131z:<\/p>\n Kan\u0131mca, ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm ilkeler soruna b\u00fcy\u00fck bir basitlik getirmektedir. Ptolemy sisteminde oldu\u011fu gibi d\u00fcnyay\u0131 merkezde sabit varsayma \u00e7ok say\u0131da k\u00fcre varsay\u0131m\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015f, bu da sorunu i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa sokmu\u015ftur. \u00d6nerdi\u011fim sistem ise, gereksiz ya da bo\u015f varsay\u0131mlara gitmeksizin, bir \u00e7ok g\u00f6zlem verisini tek nedenle a\u00e7\u0131klamaya elveren, ger\u00e7e\u011fi her yan\u0131yla yans\u0131tan bir sistemdir.<\/p>\n Bu ussal yakla\u015f\u0131m Kopernik’in \u00e7ok iyi bilinen cephesi. Onun \u00e7o\u011fu kez g\u00f6zden ka\u00e7an bir ba\u015fka cephesi daha var! A\u015fa\u011f\u0131daki al\u0131nt\u0131da Kopernik’in evreni “ilkel” diyebilece\u011fimiz b\u00fcy\u00fcl\u00fc bir dille betimleme yoluna gitti\u011fini g\u00f6rmekteyiz:<\/p>\n Evrenin ortas\u0131nda g\u00fcne\u015f taht kurmu\u015ftur. Bu g\u00f6rkemli tapmakta, \u00e7evresindeki her \u015feyi bir anda ayd\u0131nlatan “g\u00fcne\u015f” dedi\u011fimiz nur k\u00fctlesi i\u00e7in daha sayg\u0131n bir konum d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir miydi? G\u00fcne\u015fi evrenin Lambas\u0131, Bilge y\u00f6neticisi diye \u00f6venler olmu\u015ftur: Hermes Trismegutus’un g\u00f6z\u00fcnde O \u0131\u015f\u0131ldayan Tanr\u0131, Sophocles’in Elektra’s\u0131 i\u00e7in her\u015feyi g\u00f6ren y\u00fcce varl\u0131kt\u0131r. G\u00fcne\u015f ger\u00e7ekten taht\u0131na kurulmu\u015f Sultan gibi, \u00e7evresinde dola\u015fan gezegenleri \u00e7ocuklar\u0131 gibi y\u00f6netir.<\/p>\n Kopernik’in bu duygusal yan\u0131yla bir t\u00fcr gizemcilik olan, teologlar\u0131n da payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir felsefenin (Yeni-Platonculuk) etkisinde oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ama \u00f6ylede olsa kilisenin resmi \u00f6\u011fretiye ters d\u00fc\u015fen bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ho\u015f kar\u015f\u0131lamas\u0131 beklenemezdi. Ne ki, Bruno ve Galileo’ya gelinceye dek katolik kilisesi belirgin bir tepki g\u00f6stermez. Oysa protestan liderler daha ba\u015ftan Kopernik’i k\u0131nama yoluna gitmi\u015flerdi. “Bu budala” diyordu Luther, “astronomi bilimini alt-\u00fcst etme sevdas\u0131ndad\u0131r. Oysa kutsal kitap arz\u0131n de\u011fil, g\u00fcne\u015fin d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bize bildirmi\u015ftir. … Bir yeni yetme astrologa halk kulak versin, olacak i\u015f mi?”<\/p>\n Kopernik mistik e\u011filimlerine kar\u015f\u0131n bir astrolog de\u011fil, ger\u00e7ek bir astronomdu. Tarih onu 17. y\u00fczy\u0131l bilimsel devrimine yol a\u00e7an ara\u015ft\u0131rma tutkusu ve at\u0131l\u0131mc\u0131 ki\u015fili\u011fiyle bize tan\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n Kaynak: <\/strong>Cemal Y\u0131ld\u0131r\u0131m, Bilimin \u00d6nc\u00fcleri, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Ekim 2014, 28.Bask\u0131, s.75-79<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" D\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde etkisi y\u00f6n\u00fcnden Copernicus (Kopernik) devrimiyle boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015febilecek pek az d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm vard\u0131r. Son d\u00f6rty\u00fcz y\u0131lda tan\u0131k oldu\u011fumuz bilimsel geli\u015fmenin astronomide yer alan bu devrimle ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Dinsel ba\u011fnazl\u0131kla \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnce hemen her d\u00f6nemde \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7inde olmu\u015ftur. Orta\u00e7a\u011f d\u00fc-\u015f\u00fcnce gelene\u011fini k\u0131ran ilk bilimsel at\u0131l\u0131m\u0131n astronomide ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 bir bak\u0131ma do\u011fald\u0131. Birkez, astronomide hi\u00e7 bir alanda […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":35339,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3845],"tags":[4867,482,861,5025,656],"class_list":["post-35338","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilimin-onculeri","tag-batlamyus","tag-bilim","tag-gezegen","tag-goksel-kureler","tag-kopernik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/2a-300x260.jpg\")