{"id":35547,"date":"2019-07-26T03:33:35","date_gmt":"2019-07-26T00:33:35","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=35547"},"modified":"2019-07-28T08:55:03","modified_gmt":"2019-07-28T05:55:03","slug":"dunyada-deprem-sayisi-artiyor-mu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/07\/26\/dunyada-deprem-sayisi-artiyor-mu","title":{"rendered":"D\u00fcnyada deprem say\u0131s\u0131 art\u0131yor mu?"},"content":{"rendered":"

Bir b\u00f6lgede k\u00fc\u00e7\u00fck deprem (mikro-deprem) etkinli\u011finin artmas\u0131 orada b\u00fcy\u00fck deprem olacak anlam\u0131na gelmez. Benzer bi\u00e7imde deprem bak\u0131m\u0131ndan sessiz bir d\u00f6nem veya depremlerin azalmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir depremin gelece\u011fini g\u00f6stermez. Bir b\u00f6lgenin depremselli\u011fi zaman zaman artar veya azalabilir. Bu jeolojik bir olgudur. Diri fay ku\u015faklar\u0131nda deprem say\u0131 ve da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli y\u00f6netemlerle izlenip de\u011ferlendirilir. Bu de\u011ferlendirmeler istatistiksel veya \u00f6r\u00fcnt\u00fc tan\u0131ma (pattern recognition) y\u00f6ntemleriyle yap\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6r\u00fcnt\u00fc tan\u0131ma yoluyla baz\u0131 depremlerin \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcnde ba\u015far\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f gibi g\u00f6z\u00fckmekle birlikte bu y\u00f6ntemin bir\u00e7ok olayda ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131\u011f\u0131 da bilinmektedir. \u0130statistiksel y\u00f6nteme ve uygulamalarla ancak geni\u015f bir zaman aral\u0131\u011f\u0131nda yan\u0131lma pay\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek olan tahminler yap\u0131labilmektedir. Tarihsel olarak \u00e7ok say\u0131da b\u00fcy\u00fck deprem \u00fcretmi\u015f fay ku\u015faklar\u0131nda uzun s\u00fcre b\u00fcy\u00fck deprem olmamas\u0131 gerilme birikiminin artt\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla deprem olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bir durum olarak yorumlanabilir. Ancak bu durum depremin fay ku\u015fa\u011f\u0131 \u00fczerinde ne zaman olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmeyi sa\u011flayamamaktad\u0131r. \u00d6rnek olarak, T\u00fcrkiye\u2019de 17 A\u011fustos 1999 Kocaeli ve 12 Kas\u0131m 1999 D\u00fczce depremlerinden sonra b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 7 ve daha b\u00fcy\u00fck bir deprem ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r. Onuncu y\u0131l\u0131 tamamlanan bu \u2018b\u00fcy\u00fck deprem olmayan\u2019 d\u00f6nem, T\u00fcrkiye gibi \u00f6nemli bir deprem ku\u015fa\u011f\u0131ndaki \u00fclke i\u00e7in biraz uzun bir sessiz d\u00f6nem say\u0131labilir. T\u00fcrkiye, son on y\u0131ld\u0131r b\u00fcy\u00fck deprem olmama \u015fans\u0131n\u0131 kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Depremlerden dolay\u0131 her y\u0131l binlerce insan\u0131n \u00f6l\u00fcm haberleri, insan\u0131 sarsan kay\u0131p manzaralar\u0131 yay\u0131n organlar\u0131na ve TV ekranlar\u0131na yans\u0131y\u0131nca ister istemez \u2018acaba depremlerin say\u0131s\u0131 art\u0131yor mu?\u2019 sorusu akl\u0131m\u0131za geliyor. \u0130leti\u015fim kanallar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n ve \u00e7e\u015fitlili\u011finin artmas\u0131, teknolojinin olaylar\u0131 \u00e7ok h\u0131zla ve tekrarl\u0131 olarak insanlara ula\u015ft\u0131rmas\u0131yla do\u011fal afetlerin etkilerinin insanlar \u00fczerinde \u00e7ok \u00f6nemli etkiler b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oluyoruz. Yerk\u00fcremizde deprem say\u0131s\u0131nda ve kay\u0131p de\u011ferlerinde bir art\u0131\u015f var m\u0131 ger\u00e7ekten?\u00a0 Bu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 deprem bilimciler (sismolog) de merak ettikleri i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmalar yapm\u0131\u015flar ve \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemsellik s\u00fcreleri i\u00e7erisinde deprem say\u0131lar\u0131n\u0131, neden oldu\u011fu kay\u0131p de\u011ferlerini ve deprem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc-deprem olu\u015f say\u0131s\u0131n\u0131 incelemi\u015flerdir. Bu konuyla ilgili teknik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n yan\u0131s\u0131ra, herkesin bilgilenebilece\u011fi yay\u0131nlar yap\u0131lm\u0131\u015f ve internet dosyalar\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Depremlerin cihazlarla (sismograf) kaydedilmesi ancak 1900\u2019den sonra ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011fundan bu tarihten \u00f6nceki deprem bilgileri (tarihsel d\u00f6nem depremleri) ancak tan\u0131ma dayal\u0131 kaynaklardan elde edilebilmektedir. G\u00fcvenilirli\u011fi olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131\u00a0 olan tarihsel deprem bilgileri ile \u2018deprem istatisti\u011fi\u2019 yapmak \u00e7ok sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmayacakt\u0131r. Ayr\u0131ca 1900 sonras\u0131 deprem bilgilerinin, \u00f6zelliklede k\u00fc\u00e7\u00fck depremlerin g\u00fcvenilirlikleri o y\u0131llardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ayn\u0131 de\u011fildir. 1900\u2019l\u00fc y\u0131llardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar yery\u00fcz\u00fcndeki deprem istasyonu say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak depremlerin yer, b\u00fcy\u00fckl\u00fck ve etkileri ile ilgili bilgiler de daha g\u00fcvenilir d\u00fczeye eri\u015fmi\u015ftir. \u00d6zellikle 1950\u2019lerden sonra geli\u015fmeye ba\u015flayan D\u00fcnya Standart Sismograf A\u011f\u0131 (WWSSN) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fcnyan\u0131n hemen her yerindeki deprem olaylar\u0131 ilgili de\u011fi\u015ftirgenler daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 olarak elde edilebilmi\u015f, 1960\u2019lardan sonra d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 4 ve \u00fczerindeki hemen her deprem kaydedilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde say\u0131lar\u0131 binlerceyi bulan ve \u00e7ok geli\u015fmi\u015f deprem istasyonlar\u0131 ile \u00f6zellikle karalarda b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 3 olan depremler ka\u00e7\u0131r\u0131lmamakta, okyanuslar\u0131n uzak k\u00f6\u015felerinde ise biraz daha b\u00fcy\u00fck depremler kaydedilebilmektedir.\u00a0 Deprem istasyon say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a kaydedilen k\u00fc\u00e7\u00fck deprem say\u0131s\u0131 artmakta, bu durum sanki eski y\u0131llarda bu depremler olmuyormu\u015f gibi bir kan\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. 1931 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyada 350 adet deprem istasyonu varken g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu say\u0131 4.000 say\u0131s\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle art\u0131\u015f veya azal\u0131\u015f ile ilgili sa\u011fl\u0131kl\u0131 sonu\u00e7lar depremlerin say\u0131dan \u00e7ok enerji d\u00fczeylerini incelemekle elde edilebilir. E\u011fer bug\u00fcne kadar kaydedilen ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 5 ve daha fazla olana depremleri kullanarak bir grafik \u00e7izmek istersek \u015eekil 1\u2019de g\u00f6r\u00fclen da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 elde ederiz. Bu \u015fekil bize b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 5 ve daha fazla olan depremlerin say\u0131 olarak ge\u00e7mi\u015f y\u0131llardan \u00e7ok farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 1: 1990-2010 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda d\u00fcnyada kaydedilmi\u015f ve b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri 5 ve daha fazla olan depremlerin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131. Renkler depremlerin odak derinliklerine g\u00f6re s\u0131n\u0131flanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131\u011f depremlerin say\u0131s\u0131n\u0131n derin depremlerden daha fazla oldu\u011fu g\u00f6zlenmektedir.<\/figcaption><\/figure>\n

\u015eekil 2\u2019de 1900-2010 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 6 ve daha fazla olan depremlerin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sismik enerjinin (b\u00fcy\u00fckl\u00fckle \u00fcstel olarak artar) y\u0131ll\u0131k ortalamas\u0131 verilmi\u015ftir. \u0130\u00e7i taranm\u0131\u015f alan y\u0131ll\u0131k maksimumlar\u0131, siyah e\u011fri ise 7 y\u0131ll\u0131k kayan ortalamalar\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu \u015fekilden anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi sismik enerji sal\u0131m\u0131 (b\u00fcy\u00fck deprem say\u0131s\u0131) 1900-1910 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00e7ok artm\u0131\u015ft\u0131r. 1930-1950 aras\u0131 yeniden bir art\u0131\u015f ba\u015flam\u0131\u015f, 1950 den sonra b\u00fcy\u00fck deprem say\u0131s\u0131 hafifi bir azalma d\u00f6nemine girmi\u015ftir. 1990 y\u0131llar\u0131ndan sonra 6 ve daha b\u00fcy\u00fck depremlerin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sismik enerji miktar\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r. 2004 y\u0131l\u0131ndan sonra sismik enerji sal\u0131m\u0131nda bir azalma g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu de\u011fi\u015fimin nedeni \u015fu anda kesin bilinmemektedir. Depremler yerin i\u00e7 dinamizmini, jeofiziksel s\u00fcre\u00e7lerini ve onu yery\u00fcz\u00fcnde yans\u0131tan yer kabu\u011fu hareketlerinin sonu\u00e7lar\u0131 oldu\u011fundan b\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7leri ve fiziksel mekanizmay\u0131 anlamadan sismik enerjinin bu de\u011fi\u015fimini de a\u00e7\u0131klamak zordur.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 2:1900-2010 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 6 ve daha fazla olan depremlerin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sismik enerjinin y\u0131ll\u0131k de\u011fi\u015fimi. Gri \u00e7izgi 7 y\u0131ll\u0131k ortalama de\u011ferleri g\u00f6sterir. Sismik enerji \u00f6l\u00e7e\u011fi 8 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremin enerjisi baz al\u0131narak \u00e7izilmi\u015ftir.<\/figcaption><\/figure>\n

\u015eekil 2 ve \u015eekil 3\u2019\u00fc kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda dikkatimizi \u00e7eken olgulardan biri de \u015fudur: 1920-1930 ve 1970-1980 aras\u0131nda d\u00fcnyada a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan sismik enerji azalmakla birlikte \u00f6len insan say\u0131s\u0131 \u00f6nemli de\u011ferlerde art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. Benzer \u015fekilde 1990 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nceki ve sonraki be\u015f y\u0131lda da deprem enerjisi az olmas\u0131na ra\u011fmen \u00f6l\u00fcmlerde art\u0131\u015f g\u00f6zlenmi\u015ftir.\u00a0 Bunun nedenlerinden biri de depremlerin n\u00fcfusu yo\u011fun, plans\u0131z ve denetimsiz yap\u0131la\u015fmalar\u0131n oldu\u011fu yerle\u015fmelere yak\u0131n yerlere raslamas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla \u00f6nemli kay\u0131plara neden olmas\u0131d\u0131r. (8-8.5 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde olup yak\u0131n \u00e7evresinde yerle\u015fmeler olmayan depremler hi\u00e7 bir hasar ve kayba neden olmamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olmayan (M=7) Haiti depremi 230.000 ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olmu\u015ftur. Nitekim bu konu, UNESCO\u2019nun ve benzeri kurulu\u015flar\u0131n deprem tehdidi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunan \u00fclkelere s\u0131k\u00e7a uyar\u0131da bulunduklar\u0131 bir konudur. G\u00f6\u00e7lerin, plans\u0131z ve denetimsiz yerle\u015fmelerin yo\u011fun oldu\u011fu 3.D\u00fcnya \u00fclkelerinde veya geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde deprem k\u00f6kenli riskler giderek artmaktad\u0131r.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 3: 1900-2010 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda depremler nedeniyle d\u00fcnyada bir milyon n\u00fcfus ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen \u00f6l\u00fcm say\u0131s\u0131. Koyu renkli e\u011fri de\u011ferlerin yuvarlat\u0131lm\u0131\u015f \u015feklidir.<\/figcaption><\/figure>\n

Deprem istatisti\u011fi, depremlerin karakterlerini daha iyi tan\u0131ma ve onlar\u0131n zararlar\u0131n\u0131 azaltma konular\u0131nda \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 veren de\u011ferli bir ara\u00e7t\u0131r. Tehlikeli deprem ku\u015faklar\u0131 \u00fczerinde ya\u015fayanlar her zaman b\u00fcy\u00fck depremlerle kar\u015f\u0131la\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok y\u00fcksektir.\u00a0 Depreme ve onun etkilerine dayan\u0131kl\u0131 ve g\u00fcvenli yap\u0131larda bar\u0131nmak ve yerle\u015fmeleri bu a\u00e7\u0131dan planlamak en iyi ve en kestirme \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Haluk Eyido\u011fan, 50 Soruda Deprem, Bilim ve gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Ekim 2012 2. Bask\u0131, s.132-137<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir b\u00f6lgede k\u00fc\u00e7\u00fck deprem (mikro-deprem) etkinli\u011finin artmas\u0131 orada b\u00fcy\u00fck deprem olacak anlam\u0131na gelmez. Benzer bi\u00e7imde deprem bak\u0131m\u0131ndan sessiz bir d\u00f6nem veya depremlerin azalmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir depremin gelece\u011fini g\u00f6stermez. Bir b\u00f6lgenin depremselli\u011fi zaman zaman artar veya azalabilir. Bu jeolojik bir olgudur. Diri fay ku\u015faklar\u0131nda deprem say\u0131 ve da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli y\u00f6netemlerle izlenip de\u011ferlendirilir. Bu de\u011ferlendirmeler istatistiksel veya […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":35548,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624],"tags":[691,274,312,5074,5075,5076],"class_list":["post-35547","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","tag-deprem","tag-dunya","tag-istatistik","tag-mikro-deprem","tag-sismograf","tag-wwssn"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t