{"id":35576,"date":"2019-08-01T00:00:23","date_gmt":"2019-07-31T21:00:23","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=35576"},"modified":"2019-08-01T00:11:37","modified_gmt":"2019-07-31T21:11:37","slug":"bilim-insani-ve-sinif-bilinci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/08\/01\/bilim-insani-ve-sinif-bilinci","title":{"rendered":"Biliminsan\u0131 ve s\u0131n\u0131f bilinci"},"content":{"rendered":"<p><em>Biliminsan\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n \u00f6zerk bir alan, yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin s\u0131n\u0131flar-\u00fcst\u00fc bir i\u015f oldu\u011funu san\u0131r. O, y\u00f6neten-y\u00f6netilen, ezen-ezilen, s\u00f6m\u00fcren-s\u00f6m\u00fcr\u00fclen, sermaye-emek \u00e7eli\u015fkilerinden, \u00fcretim ili\u015fkilerinden, s\u0131n\u0131flar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalardan azade olan bir alanda, olsa olsa insan-do\u011fa \u00e7eli\u015fkisinin ge\u00e7erli oldu\u011fu bir alanda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sadece do\u011fan\u0131n s\u0131rlar\u0131na ermeyi ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanmaktad\u0131r. Acaba? <\/em><\/p>\n<p>Bilim insan\u0131 bir emek\u00e7idir. \u00d6zel bir emek\u00e7i t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. \u00d6zel olmas\u0131 sadece \u00e7ok \u00f6zel bir alanda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olmas\u0131ndan kaynaklanmaz; \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131ndaki konumundan ve bu konumu hakk\u0131ndaki bilin\u00e7 d\u00fczeyinden de kaynaklan\u0131r.<\/p>\n<p>Biliminsanlar\u0131, s\u0131n\u0131f bilinci a\u00e7\u0131s\u0131ndan emek\u00e7iler i\u00e7indeki en geri kesimi olu\u015ftururlar. Biliminsan\u0131, b\u0131rak\u0131n eme\u011fine nas\u0131l ve ne \u00f6l\u00e7\u00fcde el konuldu\u011funun fark\u0131nda olmay\u0131, emek\u00e7i oldu\u011funun bile fark\u0131nda olmayan bir emek\u00e7idir. Dahas\u0131 bu fark\u0131nda olmama konumunu i\u00e7selle\u015ftirmi\u015f ve -hem de bilim ad\u0131na- savunan bir emek\u00e7i t\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu bilin\u00e7sizli\u011fin kayna\u011f\u0131 nedir? D\u00fcnyan\u0131n bu en bilgili insanlar\u0131n\u0131, evrenin ve maddenin s\u0131rlar\u0131na \u00e7o\u011fumuzu \u015fa\u015f\u0131rtacak \u00f6l\u00e7\u00fcde vak\u0131f olan bu insanlar\u0131, bu k\u00e2\u015fifleri\/mucitleri -hem de kendi konumlar\u0131na ili\u015fkin- bu kadar bilin\u00e7siz k\u0131lan nedir?<\/p>\n<p>Biliminsan\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n \u00f6zerk bir alan, yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin s\u0131n\u0131flar-\u00fcst\u00fc bir i\u015f oldu\u011funu san\u0131r. O, y\u00f6neten-y\u00f6netilen, ezen-ezilen, s\u00f6m\u00fcren-s\u00f6m\u00fcr\u00fclen, sermaye-emek \u00e7eli\u015fkilerinden, \u00fcretim ili\u015fkilerinden, s\u0131n\u0131flar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalardan azade olan bir alanda, olsa olsa insan-do\u011fa \u00e7eli\u015fkisinin ge\u00e7erli oldu\u011fu bir alanda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sadece do\u011fan\u0131n s\u0131rlar\u0131na ermeyi ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>O, ara\u015ft\u0131rmakta, bulmakta, ke\u015ffetmekte, icat etmektedir; onun i\u015fi sadece budur. O, teleskopunun ucunda yeni y\u0131ld\u0131zlar, galaksiler ke\u015ffetmekte, evrenin gizlerini \u00e7\u00f6zmektedir. Atomu par\u00e7alamakta, CERN\u2019in dehlizlerinde Higgs bozonu ile k\u00f6\u015fe kapmaca oynamaktad\u0131r. Laboratuar\u0131nda genlerle dans etmekte, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fim mekanizmalar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmektedir. Silikon Vadisi\u2019nde insan zek\u00e2s\u0131n\u0131 a\u015fan yapay zek\u00e2 yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n pe\u015findedir. \u0130nsan beyninin dehlizlerinde at oynatmaktad\u0131r. Toplumlar\u0131n ve insanlar\u0131n nas\u0131l geli\u015fti\u011finin ve de\u011fi\u015fti\u011finin yasalar\u0131n\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Masas\u0131n\u0131n veya bilgisayar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda s\u0131n\u0131flarla hi\u00e7bir ili\u015fkisi olmayan matematik teoremleriyle u\u011fra\u015fmaktad\u0131r. O, Tanr\u0131\u2019n\u0131n veya toplumun yasalar\u0131yla de\u011fil, do\u011fan\u0131n yasalar\u0131yla ilgilidir. Acaba?<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>***<\/strong><\/p>\n<p>Bilimin, bilimsel geli\u015fmenin, \u00fcretim ili\u015fkilerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z, s\u0131n\u0131flar-\u00fcst\u00fc bir faaliyet oldu\u011fu san\u0131s\u0131, biliminsan\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck yan\u0131lg\u0131s\u0131d\u0131r. Oysa tarihin hi\u00e7bir d\u00f6neminde bilim, \u00fcretim ili\u015fkilerinden ve toplumsal \u00e7at\u0131\u015fmalardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olmam\u0131\u015ft\u0131r. Elbette her alan gibi bilim etkinli\u011finin de kendine \u00f6zg\u00fc geli\u015fim mekanizmalar\u0131 bulunur; ama bu mekanizmalar sosyo-ekonomik yap\u0131n\u0131n zemininde olu\u015furlar ve -mekanik bir bi\u00e7imde olmasa da- o zemin taraf\u0131ndan belirlenirler.<\/p>\n<p>Birer kurumsal ve sistematik faaliyet alan\u0131 olarak din ve bilim ne zaman ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r? \u00c7e\u015fitli topluluklar\u0131n farkl\u0131 inan\u00e7lar\u0131 ne zaman ve hangi ihtiya\u00e7lar do\u011frultusunda din, do\u011faya ili\u015fkin insan bilgisi ve teknikler ne zaman ve hangi ihtiya\u00e7lar do\u011frultusunda bilim halini alm\u0131\u015ft\u0131r? Devlet nas\u0131l y\u00f6netme tekeliyse, ordu nas\u0131l silah bulundurma tekeliyse, din de inan\u00e7 tekeli ve bilim de do\u011fa bilgisi tekeli (inan\u00e7 ve do\u011fa bilgisi i\u00e7 i\u00e7eydi o d\u00f6nemde) de\u011fil midir? Hepsi birden, uygarl\u0131\u011fa, yani s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlara ge\u00e7i\u015f paketinin birbirini tamamlayan unsurlar\u0131 de\u011fil midir?<\/p>\n<p>Bilim tarihi, art arda gelen b\u00fcy\u00fck biliminsanlar\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi bilimsel bulu\u015flar ve kuramlar tarihi midir? Bu \u00e7ok s\u0131\u011f bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131 olurdu. \u00c7ok geni\u015f bir konu; sadece bir soru ile yetinelim: Bilim alan\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck at\u0131l\u0131mlardan biri olan Bilimsel Devrim, neden 16.-19. y\u00fczy\u0131llarda Avrupa\u2019da olu\u015fmu\u015ftur? Kopernik, Bacon, Descartes, Machiavelli, Galilei, Kepler, Newton, Lavoisier, Darwin gibi bilimin simge isimleri tesad\u00fcfen o y\u0131llarda Avrupa\u2019da do\u011fduklar\u0131 i\u00e7in mi? Neden i\u00e7lerinden bir k\u0131sm\u0131 da \u00c7in\u2019de, Afrika\u2019da, Anadolu\u2019da do\u011fmam\u0131\u015ft\u0131r? Neden hepsi birka\u00e7 y\u00fczy\u0131la s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r? Bunun o d\u00f6nemde Avrupa\u2019da feodal ili\u015fkilerin \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ba\u015flamas\u0131 ve yeni bir iddial\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131n (burjuvazi) ortaya \u00e7\u0131k\u0131p serpilmesiyle, yani yeni bir \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n, hatta yeni bir uygarl\u0131k modelinin olu\u015fmaya ba\u015flamas\u0131yla ilgisi yok mudur? Kutsal kitap yorumlar\u0131yla de\u011fil deneyle, g\u00f6zlemle, \u00f6l\u00e7meyle yap\u0131lacak yeni bir bilim anlay\u0131\u015f\u0131na, olgulara dayal\u0131 yeni bir fizi\u011fe, astronomiye, siyaset bilimine, d\u00fcnyan\u0131n yuvarlak olmas\u0131na aristokrasinin yoktu ama burjuvazinin ihtiyac\u0131 vard\u0131.<\/p>\n<p>K\u0131sacas\u0131, bilimci bunun fark\u0131nda olsun veya olmas\u0131n, bilimsel ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel geli\u015fmeler toplumsal geli\u015fmelerin yaratt\u0131\u011f\u0131 zeminde ye\u015ferirler. Her fikir ak\u0131m\u0131, her bilimsel at\u0131l\u0131m, \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n toplumsal ko\u015fullar\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. \u201c\u0130nsanlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131 belirleyen \u015fey onlar\u0131n bilin\u00e7leri de\u011fildir; tersine bilin\u00e7lerini belirleyen \u015fey onlar\u0131n toplumsal hayatlar\u0131d\u0131r.\u201d (Marx, <em>Katk\u0131<\/em>\u2019ya \u00d6ns\u00f6z\u2019den) Elbette bu s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 mekanik bir bi\u00e7imde anlamayal\u0131m. Mevcut s\u0131n\u0131rlar\u0131 zorlama ve geni\u015fletme giri\u015fimlerinin \u00f6n saflar\u0131nda olma anlam\u0131nda bir s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131kt\u0131r (olmal\u0131d\u0131r) bu. Marx, Feuerbach \u00fczerine tezlerinde de bu noktay\u0131 vurgular.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>***<\/strong><\/p>\n<p>Biliminsan\u0131n\u0131n \u00f6zel bir emek\u00e7i t\u00fcr\u00fc oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik. Bu \u00f6zel olma durumunun bile\u015fenlerinden biri de biliminsan\u0131n\u0131n, emek\u00e7iler i\u00e7indeki en a\u011f\u0131r s\u00f6m\u00fcr\u00fcye maruz kalan kesim olmas\u0131d\u0131r. Ba\u015fka herhangi bir sekt\u00f6r \u00e7al\u0131\u015fan\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u011f\u0131r bir s\u00f6m\u00fcr\u00fcd\u00fcr bu.<\/p>\n<p>Bilindi\u011fi gibi art\u0131-de\u011fer, i\u015f\u00e7inin eme\u011finin, i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn de\u011ferinin \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 ve kapitalist taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olarak el konulan de\u011ferdir. Emek\u00e7inin yaratt\u0131\u011f\u0131 toplam de\u011ferin \u00f6denmeyen, yani kapitalist taraf\u0131ndan el konulan k\u0131sm\u0131 ne kadar fazla ise s\u00f6m\u00fcr\u00fc de o kadar a\u011f\u0131r demektir.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn tamamen meta ili\u015fkilerinin bir unsuru haline gelmi\u015f bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucu yarat\u0131lan de\u011feri, \u00f6rne\u011fin atomu par\u00e7alayan, insan\u0131n gen dizilimini \u00e7\u00f6zen, yeni bir yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiren biliminsanlar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011feri ve bu de\u011ferin ne kadar\u0131n\u0131n bu yarat\u0131m\u0131 yapanlara \u00fccret olarak verildi\u011fini, ne kadar\u0131n\u0131n art\u0131-de\u011fer (kapitalistin k\u00e2r\u0131) oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde biliminsan\u0131n\u0131n inan\u0131lmaz bir s\u00f6m\u00fcr\u00fcye maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da anlayabiliriz.<\/p>\n<p>\u0130\u015fin ilgin\u00e7 yan\u0131 biliminsanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu bu s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn fark\u0131nda bile de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc birer emek\u00e7i olduklar\u0131n\u0131n fark\u0131nda de\u011fildirler.<\/p>\n<p>Oysa biliminsan\u0131n\u0131n \u201conurland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u201d Nobel \u00f6d\u00fcllerinin hangi k\u0131staslara g\u00f6re verildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclse dahi sistemin nas\u0131l i\u015fledi\u011fi anla\u015f\u0131labilirdi. Nobel \u00f6d\u00fclleri bilimin en \u00fcst d\u00fczeydeki \u00fcr\u00fcnleri olan kuramlara verilmez. Bir bilimsel bulgu ancak bir tekni\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, yani metala\u015ft\u0131\u011f\u0131, kapitalist ili\u015fkiler ba\u011flam\u0131nda bir art\u0131-de\u011fer \u00fcretmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 noktada Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fcne hak kazanabilir. \u00d6rne\u011fin Einstein, \u00f6zel ve genel g\u00f6relilik kuramlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirdi\u011fi i\u00e7in de\u011fil, \u00fcretimde h\u0131zla kar\u015f\u0131l\u0131k bulabilecek fotoelektrik etkisi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla Nobel\u2019e lay\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Yani kapitalist, bilimciye \u015funu demektedir: Senin bilimin metala\u015ft\u0131r\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 (bir art\u0131-de\u011fer \u00fcretemedi\u011fi) s\u00fcrece benim i\u00e7in fazla bir anlam ifade etmez. Sistem, bilimciyi Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fc ile \u201conurland\u0131r\u0131rken\u201d bile onun bir emek\u00e7i oldu\u011funu g\u00f6z\u00fcne sokmaktad\u0131r asl\u0131nda. Biliminsan\u0131 ise nihayet de\u011ferinin anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131r. Oysa de\u011feri de\u011fil art\u0131-de\u011feri anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nobel, de\u011fere de\u011fil art\u0131-de\u011fere verilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>***<\/strong><\/p>\n<p>Biliminsan\u0131n\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir ba\u015fka yans\u0131mas\u0131 da yabanc\u0131la\u015fma d\u00fczeyidir. Biliminsanlar\u0131 kadar yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00fcr\u00fcne yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir emek\u00e7i kesimi san\u0131r\u0131m yoktur. Biliminsan\u0131n\u0131n, eme\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131na ili\u015fkin hi\u00e7bir s\u00f6z hakk\u0131 bulunmaz; hatta \u00e7o\u011funun verdikleri emek sonucu ortaya ne t\u00fcr \u00fcr\u00fcnler \u00e7\u0131kabilece\u011fi konusunda bile pek fikirleri yoktur.<\/p>\n<p>Biliminsan\u0131 eme\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fcnden tamamen soyutland\u0131\u011f\u0131 gibi, bu ona sanki \u00f6zerklikmi\u015f gibi sunulur ve o da bunu g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak kabul eder. \u201cBen bilim yapar\u0131m, bulgumun\/ke\u015ffimin\/icad\u0131m\u0131n nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131na kar\u0131\u015fmam\u201d s\u00f6ylemi biliminsanlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7ok kullan\u0131l\u0131r. Bu s\u00f6ylemin temelinde de bilimin s\u0131n\u0131flar-\u00fcst\u00fc bir etkinlik oldu\u011fu yan\u0131lsamas\u0131 yatar.<\/p>\n<p>\u00d6te yandan bu yakla\u015f\u0131m, biliminsan\u0131n\u0131n toplumsal sorumluluktan ka\u00e7\u0131\u015f yoludur da. Bu yolun patenti de biliminsan\u0131na ait de\u011fildir; sistem taraf\u0131ndan biliminsan\u0131na sunulur, o da bunu g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak kabul eder. K\u0131sacas\u0131 biliminsan\u0131, t\u0131pk\u0131 emek\u00e7i oldu\u011funun fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131la\u015fman\u0131n da ay\u0131rd\u0131nda de\u011fildir. Biliminsan\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131la\u015fman\u0131n boyutu, ancak trajik bi\u00e7imde fark edildi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kar. \u00d6rne\u011fin Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 kimyac\u0131lar\u0131yla \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 fizik\u00e7ilerinin, emek \u00fcr\u00fcnlerinin nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcklerinde fark ettikleri yabanc\u0131la\u015fman\u0131n boyutu ve bu ge\u00e7 gelen fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n onlar\u0131 ne hale getirdi\u011fi biliniyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>***<\/strong><\/p>\n<p>Biliminsan\u0131 nas\u0131l bilim yapaca\u011f\u0131 ve neyi \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 konusunda \u00f6zg\u00fcr m\u00fcd\u00fcr? Ge\u00e7mi\u015ftekilerin g\u00f6rece \u00f6zg\u00fcr olduklar\u0131 biliniyor. Meydanlarda yak\u0131lmay\u0131, kelleyi yitirmeyi, i\u015fkence tezg\u00e2hlar\u0131n\u0131, zindanlar\u0131 g\u00f6ze ald\u0131klar\u0131nda \u00f6zg\u00fcrd\u00fcler. Bug\u00fcnk\u00fclerin bu t\u00fcr bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri dahi yoktur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde biliminsanlar\u0131 neyi \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131 konusunda irade sahibi de\u011fildirler; \u00e7al\u0131\u015fma konusu onlara dayat\u0131l\u0131r. Hatta \u00e7o\u011fu biliminsan\u0131, asl\u0131nda neyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n dahi ay\u0131rd\u0131nda de\u011fildir.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilim etkinli\u011fi -tarihte hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar- devletlerin ve k\u00fcresel sermayenin y\u00f6nlendirmesi alt\u0131ndad\u0131r. Hangi alanlara yo\u011funla\u015f\u0131laca\u011f\u0131, neyin hedeflenece\u011fi tamamen sermayenin ve devletlerin ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda tespit edilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>***<\/strong><\/p>\n<p>Toparlarsak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilim etkinli\u011fi ve bilimci hangi a\u00e7\u0131dan bakarsak bakal\u0131m \u00f6zerk ve \u00f6zg\u00fcr de\u011fildir. Ve en k\u00f6t\u00fcs\u00fc \u00e7o\u011fu bunun fark\u0131nda dahi de\u011fildir.<\/p>\n<p>Peki, nereden ba\u015flamal\u0131 biliminsan\u0131? Kan\u0131mca en ba\u015fta bir emek\u00e7i oldu\u011funun fark\u0131na varmal\u0131.<\/p>\n<p><strong>Not<\/strong>: Bu yaz\u0131 13 Haziran g\u00fcn\u00fc <em>ABC<\/em> haber portal\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Biliminsan\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n \u00f6zerk bir alan, yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin s\u0131n\u0131flar-\u00fcst\u00fc bir i\u015f oldu\u011funu san\u0131r. O, y\u00f6neten-y\u00f6netilen, ezen-ezilen, s\u00f6m\u00fcren-s\u00f6m\u00fcr\u00fclen, sermaye-emek \u00e7eli\u015fkilerinden, \u00fcretim ili\u015fkilerinden, s\u0131n\u0131flar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalardan azade olan bir alanda, olsa olsa insan-do\u011fa \u00e7eli\u015fkisinin ge\u00e7erli oldu\u011fu bir alanda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sadece do\u011fan\u0131n s\u0131rlar\u0131na ermeyi ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanmaktad\u0131r. Acaba? Bilim insan\u0131 bir emek\u00e7idir. \u00d6zel bir emek\u00e7i t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. \u00d6zel olmas\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":35705,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5079,38,512,510],"tags":[],"class_list":["post-35576","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-186-sayi","category-dergi-sayilari","category-parantez","category-surekli-bolumler"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35576","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35576"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35576\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35705"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35576"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}