Leeuwenhoeck \u00f6ld\u00fc. Bu b\u00fcy\u00fck bir kay\u0131pt\u0131r ve tel\u00e2fisi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. K\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar \u00fczerindeki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u015fimdi kim ilerletecek? \u0130\u015fte \u0130ngiltere\u2019deki Royal Society ve Paris\u2019teki parlak akademinin bilginleri birbirlerine bunu soruyorlard\u0131. Sorular\u0131na bir yan\u0131t verilmesi i\u00e7in uzun zaman beklemeye gerek kalmad\u0131. Zira 1723\u2019te Delft\u2019li belediye kap\u0131c\u0131s\u0131 iyice hak etti\u011fi sonsuz uykusu i\u00e7in g\u00f6zlerini hen\u00fcz kapam\u0131\u015ft\u0131 ki, bin iki y\u00fcz kilometre uzakta Kuzey \u0130talya\u2019n\u0131n Scandiano \u015fehrinde 1729\u2019da yeni bir mikrop avc\u0131s\u0131 do\u011fmu\u015ftu: Lazzaro Spallanzani. <\/em><\/p>\n Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z makale, bir zamanlar\u0131n Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan 1951 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan \u201cMikrop Avc\u0131lar\u0131\u201d adl\u0131 kitab\u0131n (Bilim Eserleri Serisi, Paul de Kruif, \u00c7ev. Mithat En\u00e7) ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. \u0130lk b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de ge\u00e7ti\u011fimiz say\u0131da yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131k. Bu say\u0131m\u0131zda Leeuwenhoeck\u2019un a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yoldan ilerleyen ola\u011fan\u00fcst\u00fc deneyci Lazzaro Spallanzani\u2019nin \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc okuyacaks\u0131n\u0131z.<\/p><\/blockquote>\n Leeuwenhoeck\u2019un halefi Lazzaro Spallanzani, m\u0131sralar m\u0131r\u0131ldan\u0131rken \u00e7amurdan evler yapan, sonra \u00e7amur evlerini unutarak b\u00f6cekler, tahtakurular\u0131, sinekler ve toprak kurtlar\u0131 ile garip ve gaddarca denemeler yapan tuhaf bir o\u011fland\u0131. Ana-babas\u0131n\u0131 sorulara bo\u011facak yerde, canl\u0131 varl\u0131klar\u0131n kanat ve bacaklar\u0131n\u0131 kopar\u0131p tekrar yap\u0131\u015ft\u0131rmaya u\u011fra\u015farak onlar\u0131 inceliyordu. Bu hayvanlar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fleri onun umurunda bile de\u011fildi. Nas\u0131l i\u015flediklerini bulmak istiyordu.<\/p>\n Gen\u00e7 \u0130talyan da Leeuwenhoeck gibi mikrop avc\u0131s\u0131 olabilmek i\u00e7in, ana-babas\u0131n\u0131n isteklerine meydan okumak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131. Babas\u0131 avukatt\u0131. Lazzaro\u2019yu uzun sayfalar dolduran hukuki belgelerdeki sa\u00e7malarla ilgilendirmek i\u00e7in elinden geleni yapm\u0131\u015ft\u0131. Fakat gen\u00e7 \u00e7ocuk babas\u0131n\u0131n elinden s\u0131v\u0131\u015farak su \u00fczerinde ta\u015f sektirmeyi ve bu ta\u015flar\u0131n ni\u00e7in batmay\u0131p da su \u00fczerinde z\u0131plad\u0131klar\u0131 ile kafa yormay\u0131 tercih ederdi.<\/p>\n Ak\u015famlar\u0131 i\u00e7 s\u0131k\u0131c\u0131 dersler i\u00e7in babas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na oturtulurdu. Fakat babas\u0131 arkas\u0131n\u0131 d\u00f6ner d\u00f6nmez \u00e7ocuk, pencereden kadife siyah\u0131 \u0130talya g\u00f6klerindeki iri y\u0131ld\u0131zlar\u0131 seyre dalard\u0131. Ertesi sabah da oyun arkada\u015flar\u0131na bunlar hakk\u0131nda uzun konferanslar verirdi. Bu y\u00fczden de \u201cm\u00fcneccimba\u015f\u0131\u201d l\u00e2kab\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Bayram g\u00fcnleri iri v\u00fccudu ile Scandiano yak\u0131n\u0131ndaki ormanlar\u0131n i\u00e7ine dalard\u0131. Burada dumanlar\u0131 t\u00fcten tabii su kaynaklar\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca g\u00f6zleri hayretle a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. Bu p\u0131narlar ha\u015far\u0131l\u0131\u011f\u0131 b\u0131rak\u0131p pek \u00e7ocuk\u00e7a olmayan d\u00fc\u015f\u00fcncelerle kafas\u0131 dolu eve d\u00f6nmesine neden oluyordu. Ailesi ve rahip, bunlar\u0131n eski zamanlarda terk edilmi\u015f bahts\u0131z ve ormanda kaybolmu\u015f g\u00fczel k\u0131zlar\u0131n g\u00f6zya\u015flar\u0131ndan meydana geldiklerini s\u00f6ylemi\u015flerdi.<\/p>\n Kurnaz Lazzaro Gen\u00e7 Spallanzani de Leeuwenhoeck gibi do\u011fan\u0131n s\u0131rlar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmeye karar vermi\u015fti. Fakat o, bilimadam\u0131 olmak i\u00e7in tamamen farkl\u0131 bir yol tuttu. \u201cBabam hukuk tahsil etmemde \u0131srar ediyor, \u00f6yle mi\u2026 O halde hukuki belgelere kar\u015f\u0131 ilgim varm\u0131\u015f gibi g\u00f6z\u00fckmekte devam etmeliyim\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Her bo\u015f dakikas\u0131nda matematik, Yunanca, Frans\u0131zca ve mant\u0131k alemlerine do\u011fru ka\u00e7amaklar yapt\u0131. Tatil g\u00fcnlerinde su \u00fcst\u00fcnde ta\u015f sektiriyor, p\u0131narlar\u0131 seyrediyor ve volkanlar\u0131n korkun\u00e7 donanma \u015fenliklerinin sebebini bir g\u00fcn anlayabilmek h\u00fclyalar\u0131 kuruyordu. Sonra bir g\u00fcn kurnazca, me\u015fhur fen adam\u0131 Valisnieri\u2019yi ziyaret etti ve bu b\u00fcy\u00fck adama kendi kendine \u00f6\u011frendiklerini, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini anlatt\u0131. Valisnieri: \u201c\u00c7ocu\u011fum, sen fen adam\u0131 olarak do\u011fmu\u015fsun. Hukuk kitaplar\u0131 okuyarak vaktini ziyan ediyorsun\u201d demi\u015fti.<\/p>\n \u00c7ocuk: \u201cFakat hocam, babam \u0131srar ediyor\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 vermi\u015fti. Valisnieri \u00f6fkeyle baba Spallanzani\u2019nin yan\u0131na giderek Lazzaro\u2019nun yetene\u011fini hukuk kitaplar\u0131 \u00fczerinde harcad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir hayli \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131. \u201cO\u011flun bir ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. Scandiano\u2019ya \u015feref ve \u015fan getirecek, onu me\u015fhur edecektir. T\u0131pk\u0131 Galileo gibi\u201d. B\u00f6ylece kurnaz gen\u00e7 Spallanzani babas\u0131n\u0131n izin ve duas\u0131n\u0131 alarak fen bilgisi tahsil etmek \u00fczere Reggio \u00dcniversitesi\u2019ne yolland\u0131.<\/p>\n Bu zamanlarda bir fen adam\u0131 olmak, Leeuwenhoeck\u2019un ilk merce\u011fini yontmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerdekinden \u00e7ok daha sayg\u0131de\u011fer ve emin bir i\u015fti. B\u00fcy\u00fck Engizisyonun pen\u00e7esinin t\u0131rnaklar\u0131 art\u0131k d\u00fc\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Engizisyon, art\u0131k ad\u0131 bilinmeyen canilerin dilini kopar\u0131p me\u00e7hul ink\u00e2rc\u0131lar\u0131 yakmay\u0131, Servetus\u2019lar\u0131, Galileo\u2019lar\u0131 mahk\u00fbm etmeye tercih ediyordu. G\u00f6r\u00fcnmeyen Kolej art\u0131k ne mahzenlerde, ne de karanl\u0131k odalarda toplan\u0131yordu. Her tarafta bilim kurumlar\u0131, parlamento ve krallar\u0131n c\u00f6mert\u00e7e ilgi ve ba\u011f\u0131\u015flar\u0131n\u0131 elde ediyorlard\u0131. Bat\u0131l inan\u00e7lardan \u015f\u00fcphe edilmesine izin verilmekle kalm\u0131yor, bu i\u015f bir \u00e7e\u015fit moda haline gelmi\u015f bulunuyordu.<\/p>\n Do\u011fa \u00fczerindeki ger\u00e7ek ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n heyecan ve a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 filozoflar\u0131n herkesten uzak h\u00fccrelerine kadar girmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Voltaire y\u0131llarca Fransa k\u0131rlar\u0131n\u0131n inzivalar\u0131na \u00e7ekilerek Newton\u2019un b\u00fcy\u00fck ke\u015fiflerini \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve sonra da bunlar\u0131 memleketinin halk\u0131na \u00f6\u011fretmeye, tan\u0131tmaya u\u011fra\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Hatta bilim, Madame de Pompadour gibi parlak, alayc\u0131 ve hafifme\u015frep sosyete kad\u0131nlar\u0131n\u0131n salonlar\u0131na kadar giriyor ve bunlar ba\u015flar\u0131n\u0131 yasak ansiklopediler \u00fczerine e\u011ferek ruj ve ipek \u00e7orab\u0131n yap\u0131l\u0131\u015f\u0131ndaki bilim ve sanat\u0131 \u00f6\u011frenmeye u\u011fra\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n Y\u0131ld\u0131zlar\u0131n hareketinden tutun da ufac\u0131k hayvanlar\u0131n oyna\u015fmalar\u0131na kadar g\u00f6sterilen bu heyecanl\u0131 ilgi ile beraber Spallanzani\u2019nin parlak \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n insanlar\u0131 din ve dogmalar\u0131n hatta en kutsallar\u0131n\u0131 bile k\u00fc\u00e7\u00fcms\u00fcyorlard\u0131. Y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce, Aristoteles\u2019in biyoloji kitab\u0131na koydu\u011fu sa\u00e7ma ve yery\u00fcz\u00fcnde bulunmayan hayvanlar\u0131na g\u00fclebilmek i\u00e7in insanlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131 tehlikeye atmas\u0131 gerekiyordu. Fakat \u015fimdi onun ad\u0131 s\u00f6ylendi\u011fi zaman, \u00e7ekinmeden k\u0131s k\u0131s g\u00fclerek \u015funu f\u0131s\u0131ldayabiliyorlard\u0131: \u201cAristoteles, s\u00f6yledi\u011fi \u015feyler yalan oldu\u011fu halde inan\u0131lmas\u0131 gereken ki\u015fi demektir\u201d. Buna ra\u011fmen yery\u00fcz\u00fcnde h\u00e2l\u00e2 bol bol bilgisizlik ve bir hayli uydurma bilim vard\u0131.<\/p>\n Ayn\u0131 \u015fey hatta Royal Society\u2019ler ve akademiler hakk\u0131nda da do\u011fruydu. Spallanzani de, u\u00e7suz bucaks\u0131z hukuk labirenti i\u00e7inde ge\u00e7ecek bir gelecekten kurtulmu\u015f, b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fc ile her \u00e7e\u015fit bilgiyi elde etmeye, her \u00e7e\u015fit kuram\u0131 deneye vurmaya, \u015fi\u015fman piskoposlardan tutun da devlet memurlar\u0131, profes\u00f6rler ve garip akt\u00f6rlere, saz \u015fairlerine kadar herkesle d\u00fc\u015f\u00fcp kalkmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n O, bilginler d\u00fcnyas\u0131na ad\u0131n\u0131 duyurmadan \u00f6nce yirmi y\u0131l b\u00fcy\u00fck bir sab\u0131rla mercek yontan, her \u015feyi inceleyen Leeuwenhoeck\u2019un tamamen tersiydi. Spallanzani yirmi be\u015findeyken eski \u015fairlerin eserlerini \u00e7eviriyor ve Homeros\u2019un \u00f6rnek say\u0131lan, \u00e7ok be\u011fenilmi\u015f \u0130talyanca \u00e7evirilerini ele\u015ftiriyordu. Reggio \u00dcniversitesi\u2019nde profes\u00f6r olan me\u015fhur kuzeni Mme. Lura Bassi\u2019den matemati\u011fi b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 ile \u00f6\u011frenmi\u015fti. Art\u0131k su y\u00fczeyinde ta\u015f sektirirken ciddi bir tav\u0131r al\u0131yordu. \u201cSu \u00fcst\u00fcnde ta\u015f sektirmenin mekanizmas\u0131\u201d konusu \u00fczerinde bilisel bir makale de yazm\u0131\u015ft\u0131. Katolik kilisesine rahip oldu ve ayinlerde koro ile ilahiler s\u00f6yleyerek ge\u00e7inmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Spallanzani\u2019nin sorusu Nerdeyse Hollandal\u0131n\u0131n kendilerini \u00e7ekip \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sisli me\u00e7huller alemine d\u00f6nmek \u00fczere olduklar\u0131 s\u0131rada bunlar \u00fczerindeki deneyimlerine giri\u015fmi\u015fti. K\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar garip bir sorunun do\u011fmas\u0131na ve ate\u015fli bir d\u00f6v\u00fc\u015f\u00fcn ba\u015flamas\u0131na sebep olmu\u015ftu. Bu soru olmasayd\u0131 belki de y\u00fczy\u0131llarca, sadece merak \u00e7ekici \u015feyler olarak kalabilir yahut da tamamen unutulabilirlerdi. \u0130yi dostlar\u0131 birbirine d\u00fc\u015f\u00fcren ve bilginlere papazlar\u0131n kafalar\u0131n\u0131 par\u00e7alamak isteten soru k\u0131saca \u015fuydu: \u201cCanl\u0131 varl\u0131klar kendiliklerinden meydana gelebilirler mi? Yoksa ya\u015fayan her \u015feyin bir ana-babas\u0131 olmas\u0131 m\u0131 gerektir? Tanr\u0131 b\u00fct\u00fcn hayvan ve bitkileri ilk alt\u0131 g\u00fcnde yarat\u0131p sonra k\u00e2inat\u0131n idare m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapmak i\u00e7in makam\u0131na m\u0131 \u00e7ekilmi\u015fti? Yahut da \u015fimdi bile yeni hayvanlar\u0131n acayip yollardan meydana gelmesine izin vererek kendini e\u011flendiriyor muydu?\u201d<\/p>\n Spallanzani\u2019nin zaman\u0131nda herkesin tuttu\u011fu taraf, hayat\u0131n kendili\u011finden meydana geldi\u011fini iddia eden gruptu. Makul insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, bir\u00e7ok hayvanlar\u0131n ana-babaya ihtiya\u00e7lar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve tiksinti verici her \u00e7e\u015fit pisli\u011fin bahts\u0131z pi\u00e7leri olarak d\u00fcnyaya gelebileceklerine inan\u0131yorlard\u0131. \u00d6rne\u011fin i\u015fte size bir s\u00fcr\u00fc bal ar\u0131s\u0131 elde etmeye yarad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen bir re\u00e7ete: \u201cGen\u00e7 bir dana al\u0131n ve kafas\u0131na vurarak \u00f6ld\u00fcr\u00fcn. Boynuzlar\u0131 d\u0131\u015far\u0131da kalmak \u00fczere, ayakta durur vaziyette topra\u011fa g\u00f6m\u00fcn. Orada bir ay b\u0131rak\u0131n, sonra boynuzlar\u0131n\u0131 testere ile kesin. \u0130\u015fte oradan arad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ar\u0131 s\u00fcr\u00fcleri u\u00e7acakt\u0131r.\u201d<\/p>\n Hatta bilimadamlar\u0131 bile buna inan\u0131yorlard\u0131. \u0130ngiliz do\u011fa bilimci Ross bilgince bir eda ile \u015funlar\u0131 bildirmekteydi: \u201cB\u00f6cek ve ha\u015ferelerin \u00f6k\u00fcz tersinden meydana geldiklerini kabul etmemek ak\u0131l, mant\u0131k ve deneyimden \u015f\u00fcphe etmek olur\u201d. Hatta fare gibi karma\u015f\u0131k hayvanlar\u0131n bile d\u00fcnyaya gelebilmek i\u00e7in ana-babaya ihtiya\u00e7lar\u0131 yoktu. Bundan \u015f\u00fcphe eden birisi \u00e7\u0131karsa b\u0131rak\u0131n M\u0131s\u0131r\u2019a gitsin. Orada Nil\u2019in \u00e7amurlar\u0131ndan d\u00fcnyaya gelmi\u015f, tarlalar\u0131 istila ederek yerlilerin felaketine sebep olan fare s\u00fcr\u00fclerini g\u00f6rs\u00fcn.<\/p>\n Spallanzani b\u00fcy\u00fck ve \u00f6nemli ki\u015filerin ger\u00e7ek oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131 bu hik\u00e2yelerden bir\u00e7o\u011funu i\u015fitmi\u015f ve daha garibi olan bir\u00e7o\u011funu da okumu\u015ftu. Ar\u0131 ve farelerin ana ve babaya ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat i\u00e7in \u00f6\u011frencilerin ate\u015fli tart\u0131\u015fmalara giri\u015ftiklerini ve kavgalara tutu\u015ftuklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 i\u015fitmi\u015fti ve hi\u00e7birisine de inanmam\u0131\u015ft\u0131. Bunlar\u0131 akl\u0131 alm\u0131yordu. Fen bilgilerindeki b\u00fcy\u00fck ilerlemeler \u00e7o\u011funlukla bu inanmay\u0131\u015flardan do\u011far. Bunlar fen bilgilerine ait fikirlerden de\u011fil, g\u00fcn\u00fcn reva\u00e7ta olan manas\u0131z ve bat\u0131l inanlar\u0131na kar\u015f\u0131 fen adamlar\u0131n\u0131n kafalar\u0131nda do\u011fan \u015f\u00fcpheci ilhamlarla ba\u015flar. Spallanzani hayat\u0131n kendili\u011finden do\u011fabilece\u011fi inan\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddetli \u015f\u00fcpheler duyuyordu. Ona g\u00f6re hayvanlar\u0131n ve hatta Leeuwenhoeck\u2019un b\u00fcc\u00fcr yarat\u0131klar\u0131n\u0131n bile geli\u015fig\u00fczel herhangi bir \u015fey veya bir pislik birikintisinden do\u011fabilece\u011fini sanmak olaylar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcne bakarak h\u00fck\u00fcm vermekten ileri geliyordu. Bunlar\u0131n do\u011fumunun da bir kanun ve bir d\u00fczeni olmas\u0131, i\u015fin kendine g\u00f6re bir mant\u0131\u011f\u0131 bulunmas\u0131 gerekti. Fakat bunu nas\u0131l ispat etmeliydi?<\/p>\n Ne kadar a\u00e7\u0131k! Kitap, sinek kurt\u00e7uklar\u0131 ve sineklerin \u00fcremesi hakk\u0131ndaki bat\u0131l inandan s\u00f6z ediyor ve en zeki insanlar\u0131n bile sinek ve kurtlar\u0131n bozulmu\u015f etten \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131na nas\u0131l inand\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yordu. Sonra bu sa\u00e7may\u0131 ebediyen ortadan kald\u0131ran k\u00fc\u00e7\u00fck bir deney hakk\u0131ndaki sat\u0131rlar\u0131 okurken Spallanzani\u2019nin g\u00f6zleri hayret ve heyecandan adeta yuvalar\u0131ndan f\u0131rlayacakm\u0131\u015f gibi oldu. Spallanzani c\u00fcbbesini \u00e7\u0131kar\u0131p kal\u0131n boynunu mumun \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na do\u011fru e\u011ferken, \u201cBu kitab\u0131 yazan Redi ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fck bir adam\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u201c\u2026Bak\u0131n meseleyi nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcyor, iki kavanoz al\u0131p her birine bir par\u00e7a et koyuyor. Kavanozlardan birinin a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131yor, \u00f6tekine de ince bir t\u00fclbent kapat\u0131yor. Beklemeye ba\u015fl\u0131yor ve a\u011fz\u0131 a\u00e7\u0131k kavanozun i\u00e7indeki etin \u00fczerinde sineklerin u\u00e7u\u015ftu\u011funu g\u00f6r\u00fcyor. Bir zaman sonra bu etin \u00fczerinde kurtlar g\u00f6z\u00fckmeye ve biraz sonra da yeni do\u011fan sinekler u\u00e7u\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor. T\u00fclbentle a\u011fz\u0131 kapat\u0131lan kavanoza da bak\u0131yor, bir tek sinek ve kurt\u00e7uk g\u00f6remiyor. Ne kadar kolay. Ana sinekleri ete eri\u015fmekten al\u0131koyan t\u00fclbent b\u00fct\u00fcn bu i\u015fi hallediyor. Ne kadar a\u00e7\u0131k. Fakat binlerce y\u0131ld\u0131r insanlar bu konunun tart\u0131\u015fmas\u0131 ile nefeslerini t\u00fcketiyorlar, her \u015feyi bir anda \u00e7\u00f6zecek bu deneyi yapmak hi\u00e7birinin akl\u0131na gelmiyor.\u201d<\/p>\n Papazlar sava\u015f\u0131 Spallanzani acemi hareketlerle ufac\u0131k hayvanlar\u0131 \u00fcretmeyi ve mikroskop kullanmay\u0131 \u00f6\u011frenmeye giri\u015fti. Ellerini kesti, pahal\u0131 ve b\u00fcy\u00fck laboratuar \u015fi\u015felerini k\u0131rd\u0131. Bazen merceklerini temizlemeyi unutuyor, bazen de bu\u011fulanm\u0131\u015f g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn arkas\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar\u0131, bal\u0131k a\u011f\u0131n\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 denizin i\u00e7inde bal\u0131klar\u0131n g\u00f6z\u00fckt\u00fc\u011f\u00fc gibi belirsiz bir halde fark edebiliyordu. Hatalar\u0131na k\u0131z\u0131yordu. Leeuwenhoeck gibi sab\u0131rl\u0131 de\u011fildi. Fakat sab\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen azimk\u00e2rd\u0131. Mikroskobunun g\u00f6r\u00fc\u015f sahas\u0131ndaki bu iplikciklerin iplikten ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat edecekti. Fakat durun hele. \u201cBir \u015feyi ispat etmek niyeti ile i\u015fe ba\u015flarsam ger\u00e7ek bilimadam\u0131 say\u0131lamam. Ger\u00e7eklerin beni g\u00f6t\u00fcrece\u011fi yolu takip etmesini, antipati ve sempatilerimi gemlemesini \u00f6\u011frenmeliyim.\u201d diyordu. B\u00f6ylece k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131 inanmayan bir g\u00f6zle de\u011filse bile sab\u0131rla g\u00f6zlemeye devam etti. Yava\u015f yava\u015f fikirlerinin gururuna, ger\u00e7eklerin sert keskinli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda boyun e\u011fdirmeyi \u00f6\u011frendi.<\/p>\n Bu s\u0131rada su kat\u0131lmam\u0131\u015f bir Katolik olan Needham adl\u0131 di\u011fer bir rahip ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bu papaz da deneyler yapabilece\u011fini san\u0131yor, \u0130ngiltere ve \u0130rlanda\u2019da k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar\u0131n et suyunda \u015fa\u015f\u0131lacak kadar \u00e7abuk \u00fcrediklerini ileri s\u00fcrerek herkesi etkilemeye u\u011fra\u015f\u0131yordu. Needham deneylerinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 Royal Society\u2019ye g\u00f6ndermi\u015f, buradaki bilgin ki\u015filer de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 takdir edip bunlara inanm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n Needham, Royal Society\u2019ye ate\u015fin \u00fcst\u00fcnde kaynayan et suyunu \u015fi\u015feye nas\u0131l doldurdu\u011funu, a\u011fz\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan hi\u00e7bir \u015fey girmeyecek \u015fekilde mantarla s\u0131ms\u0131k\u0131 kapad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yordu. Bundan sonra da \u015fi\u015fedeki et suyunu, s\u0131cak k\u00fclde yeniden \u0131s\u0131tacak kadar ihtiyatl\u0131 davranm\u0131\u015ft\u0131: \u201c\u2026 bu \u015fi\u015fenin i\u00e7inde kalabilecek herhangi k\u00fc\u00e7\u00fck bir hayvan veya yumurtas\u0131n\u0131 da muhakkak bu s\u0131cakl\u0131k \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr\u201d diyordu. Bu et suyu \u015fi\u015fesini birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7in bir tarafa b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Sonra mantar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131nca, i\u015fte o zaman mucizelerin mucizesi kendini g\u00f6stermi\u015fti. \u015ei\u015fenin i\u00e7indeki s\u0131v\u0131y\u0131 mikroskobu ile g\u00f6zden ge\u00e7irince ufac\u0131k mahl\u00fbklarla dolu oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Needham Royal Society\u2019ye, \u201cBu \u00f6nemi b\u00fcy\u00fck olan bir ke\u015fiftir. K\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar ancak et suyundan meydana gelmi\u015f demektir. Bu, hayat\u0131n \u00f6l\u00fc varl\u0131klardan kendi kendine meydana gelebilece\u011fini g\u00f6steren ger\u00e7ek bir deneydir.\u201d diyordu. Bu i\u015f i\u00e7in et suyunun mutlaka gerekli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tohum veya \u00e7ekirdeklerden yap\u0131lm\u0131\u015f bir \u00e7orban\u0131n da ayn\u0131 i\u015fi g\u00f6rebilece\u011fini ilave ediyordu. Needham\u2019\u0131n ke\u015ffi Royal Society ve b\u00fct\u00fcn ayd\u0131nlar d\u00fcnyas\u0131n\u0131 heyecan i\u00e7inde b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Bu bir kocakar\u0131 masal\u0131 de\u011fildi. Deneysel kesin bir ger\u00e7ekti. Bilim kurumunun b\u00fcy\u00fckleri ba\u015f ba\u015fa vererek Needham\u2019\u0131 bu se\u00e7kin bilgin aristokrasisinin bir \u00fcyesi yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye giri\u015fmi\u015flerdi. Fakat uzakta \u0130talya\u2019da Spallanzani de Needham\u2019\u0131n et suyundan k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar yarat\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131ndaki \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 haberi okumu\u015ftu. Okurken ka\u015flar\u0131n\u0131 \u00e7atm\u0131\u015f ve kara g\u00f6zlerini k\u0131sm\u0131\u015ft\u0131. Nihayet: \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar et suyunda veya \u00e7ekirdek, tohum \u00e7orbas\u0131nda kendiliklerinden meydana gelemezler\u201d diye homurdanm\u0131\u015ft\u0131. \u201c\u2026m\u00fckemmel gibi g\u00f6z\u00fcken bu deney sahtedir. Belki, Needham da bunun b\u00f6yle oldu\u011funun fark\u0131nda bile de\u011fil. Fakat i\u015fin i\u00e7inde bir bit yeni\u011fi var. Bunun ne oldu\u011funu meydana \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131m.\u201d<\/p>\n \u0130\u00e7indeki pe\u015fin yarg\u0131 \u015feytan\u0131 yine dile gelmi\u015fti. Spallanzani papaz meslekta\u015f\u0131 i\u00e7in palas\u0131n\u0131 bilemeye giri\u015fti. Bu \u0130talyan, m\u00fcnasebetsiz bir adamd\u0131 ve kendininkilere uymayan d\u00fc\u015f\u00fcncelere sald\u0131rmay\u0131 severdi. B\u0131\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 bilemeye ba\u015flad\u0131. Bunun da Needham\u2019a kar\u015f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Sonra bir gece, parlak derslerinin u\u011fultusundan ve bilgisine bayanlar\u0131n hayran oldu\u011fu \u015fakrak salonlardan uzakta, laboratuvar\u0131nda yaln\u0131zken Needham\u2019\u0131n deneyindeki bit yeni\u011fini buldu\u011funu sand\u0131. Kaz t\u00fcy\u00fcnden kalemini \u00e7i\u011fnedi, parmaklar\u0131n\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k sa\u00e7lar\u0131n\u0131n aras\u0131ndan ge\u00e7irdi: \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar Needham\u2019\u0131n et suyu ve \u00e7ekirdek \u00e7orbalar\u0131 i\u00e7inde neden ortaya \u00e7\u0131kt\u0131lar. Muhakkak Needham \u015fi\u015felerini iyice \u0131s\u0131tmam\u0131\u015f ve g\u00fczelce kapatmam\u0131\u015ft\u0131.\u201d<\/p>\n Dizi dizi \u015fi\u015feler ve \u00e7orbalar Bunun \u00fczerine p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l yanan \u015fi\u015felerini birer birer eline ald\u0131 ve boyunlar\u0131n\u0131 bir alev \u00fczerine tutarak iyice kapan\u0131ncaya kadar itina ile b\u00fckt\u00fc. Bazen \u00e7ok \u0131s\u0131nanlar elini yak\u0131yor ve o da bunlar\u0131 yere d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyordu. Parmaklar\u0131n\u0131n ucunda yan\u0131k kabarc\u0131klar\u0131 t\u00fcr\u00fcyor, k\u00fcf\u00fcrler savuruyor ve k\u0131r\u0131lanlar\u0131n yerine yeni \u015fi\u015feler haz\u0131rl\u0131yordu. Sonra \u015fi\u015felerinin hepsi de kapat\u0131l\u0131p haz\u0131r olunca: \u201c\u015eimdi iyi bir ate\u015fe ihtiya\u00e7 var\u201d diye m\u0131r\u0131ldand\u0131 ve kaynar su i\u00e7inde bat\u0131p \u00e7\u0131karak dans eden \u015fi\u015felerini saatlerce seyretti. Bunlardan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yaln\u0131z birka\u00e7 dakika kaynatt\u0131. Bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da tam bir saat kaynar su i\u00e7inde b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n Nihayet g\u00f6zleri yorgunluktan yar\u0131 kapal\u0131, \u00e7orba \u015fi\u015felerini dumanlar sa\u00e7an kazandan \u00e7\u0131kard\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar\u0131n, bunlar\u0131n i\u00e7inde d\u00fcnyaya gelip gelmeyeceklerini g\u00f6rmek i\u00e7in bir tarafa koydu, art\u0131k uzun, endi\u015feli bir bekleme devresi ba\u015flad\u0131. Ha, neredeyse s\u00f6ylemeyi unutacakt\u0131m; bundan ba\u015fka ufac\u0131k, sade bir i\u015f daha yapt\u0131: a\u011f\u0131zlar\u0131 mantarla kapanm\u0131\u015f bir s\u0131ra, et suyu ile dolu \u015fi\u015fe daha haz\u0131rlad\u0131. Bunlar\u0131 da bir saat kadar kaynatt\u0131ktan sonra \u00f6tekilerin yan\u0131na dizmi\u015fti.<\/p>\n Bundan sonra kaynayan enerjisini bir t\u00fcrl\u00fc t\u00fcketemeyen binlerce i\u015f pe\u015finden ko\u015fmak i\u00e7in laboratuar\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131. \u0130svi\u00e7re\u2019deki tan\u0131nm\u0131\u015f tabiat\u00e7\u0131lardan Bonnet\u2019ye mektup yazarak deneyini anlatt\u0131. Top oynad\u0131. Avlanmaya ve bal\u0131k tutmaya gitti. Fen bilgileri \u00fczerinde dersler verdi. \u00d6\u011frencilerine yaln\u0131z kuru, teknik olaylardan de\u011fil, Leeuwenhoeck\u2019un, a\u011fz\u0131nda buldu\u011fu hayret verici hayvanlardan tutun da, garip harema\u011falar\u0131 ile sultan\u0131n say\u0131s\u0131z pe\u00e7eli cariyelerine kadar her \u015feyden bahsetti. Nihayet tekrar ortadan kayboldu. \u00d6\u011frencileri profes\u00f6rler ve bayanlar \u201cRahip Spallanzani ne oldu\u201d diye merak etmeye ba\u015flad\u0131lar. O dizi dizi \u015fi\u015feleri ile \u00e7orbalar\u0131n\u0131n yan\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n Spallanzani i\u00e7in zafer g\u00fcn\u00fc \u00d6nce, bir saat kadar kaynatt\u0131\u011f\u0131 ve a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 alevle eriterek kapad\u0131\u011f\u0131 \u00e7orbalardan bir\u00e7ok damlalar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irdi. Uzun dakikalar s\u00fcren g\u00f6zlemi hi\u00e7bir \u015feyi bulamamakla \u00f6d\u00fcllendirildi. \u0130\u00e7i merakla dolu, yaln\u0131z birka\u00e7 dakika kaynatt\u0131\u011f\u0131 \u015fi\u015felerine ko\u015farak boyunlar\u0131n\u0131 k\u0131rd\u0131. \u0130\u00e7lerindeki \u00e7orbadan merce\u011finin alt\u0131na damlatt\u0131. \u201cBu da ne?\u201d diye hayk\u0131rd\u0131. Merce\u011finin g\u00f6r\u00fc\u015f alan\u0131 i\u00e7inde ufac\u0131k hayvanlardan birka\u00e7\u0131n\u0131n oyna\u015farak dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmi\u015fti. Bunlar evvelce g\u00f6rd\u00fckleri gibi iri mikroplardan de\u011fildi. Fakat gene de canl\u0131yd\u0131lar. \u201cHele bak, kar\u0131nca kadar k\u00fc\u00e7\u00fck bal\u0131klara benziyorlar\u201d diye m\u0131r\u0131ldand\u0131. O anda kafas\u0131nda bir d\u00fc\u015f\u00fcnce do\u011fdu. \u201cBu \u015fi\u015feler boyunlar\u0131 eritilerek kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. D\u0131\u015far\u0131dan hi\u00e7bir \u015fey i\u00e7lerine giremezdi. Demek ki, \u00e7orban\u0131n i\u00e7inde birka\u00e7 dakikal\u0131k kaynatmaya dayanabilen k\u00fc\u00e7\u00fck yarat\u0131klar var.\u201d<\/p>\n Sinirli ellerini, hasm\u0131 Needham\u2019\u0131nki gibi yaln\u0131z mantarla t\u0131kad\u0131\u011f\u0131 uzun \u015fi\u015fe s\u0131ralar\u0131na uzatt\u0131. Mantarlar\u0131n\u0131 birer birer \u00e7\u0131kard\u0131 ve \u015fi\u015felerinin i\u00e7ine bir kere daha t\u00fcp\u00fcn\u00fc dald\u0131rd\u0131. Heyecanla homurdand\u0131. Sandalyesinden kalkt\u0131. Y\u0131pranm\u0131\u015f not defterini yakalayarak, kar\u0131\u015f\u0131k bir stenografi ile hararetli hararetli anla\u015f\u0131lmaz \u015feyler yazmaya giri\u015fti. Yazd\u0131klar\u0131, mantarla t\u0131kanm\u0131\u015f \u015fi\u015felerdeki \u00e7orban\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlarla dolu oldu\u011fu hakk\u0131ndayd\u0131. Hatta bir saat kaynat\u0131l\u0131p da mantarla t\u0131kanm\u0131\u015f \u015fi\u015feler bile hamsiden balinaya kadar her b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bal\u0131klar\u0131n y\u00fczd\u00fc\u011f\u00fc denizlere benziyordu.<\/p>\n \u201cBu k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar Needham\u2019\u0131n \u015fi\u015felerine havadan girmi\u015f demek\u2026\u201d diye hayk\u0131rd\u0131. \u201cBundan ba\u015fka yepyeni bir ger\u00e7ek daha ke\u015ffettim. Kaynayan suyun \u0131s\u0131s\u0131na dayanan ve ya\u015famakta devam eden canl\u0131 hayvanlar da var. Bunlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrebilmek i\u00e7in hi\u00e7 olmazsa bir saat kaynat\u0131lmalar\u0131 gerekmektedir.\u201d<\/p>\n Spallanzani i\u00e7in bu bir zafer g\u00fcn\u00fcyd\u00fc; kendisi fark\u0131nda olmasa bile d\u00fcnya i\u00e7in de bir zafer g\u00fcn\u00fcyd\u00fc. Ready ustan\u0131n kokmu\u015f etlerden sinekler d\u00fcnyaya gelmedi\u011fini ispat etmesi gibi Spallanzani de k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n kendiliklerinden meydana gelebilecekleri hakk\u0131ndaki Needham teorisini \u00e7\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fc. Hatta bundan fazlas\u0131n\u0131 da yapm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc hen\u00fcz emeklemekte olan mikrop avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 bilimini ak\u0131l almayacak bir efsane; mikrop avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flam bir bilim kolu diye ad\u0131n\u0131n an\u0131lmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda di\u011fer bilimadamlar\u0131n\u0131n dudak b\u00fckecekleri bir kocakar\u0131 masal\u0131 olmaktan kurtarm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Heyecan i\u00e7inde olan Spallanzani k\u0131z ve erkek karde\u015flerini \u00e7a\u011f\u0131rarak g\u00fczel deneyini anlatt\u0131. Sonra \u00f6\u011frencilerine g\u00f6zleri parlayarak, hayat\u0131n ancak hayattan do\u011fabilece\u011fini bildirdi: \u201cYa\u015fayan her \u015feyin hatta bu sefil k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar\u0131n bile ana-babalar\u0131 olmas\u0131 gerektir. Aleve tutarak \u00e7orba \u015fi\u015fenizin boynunu eritir ve kapat\u0131rsan\u0131z d\u0131\u015far\u0131dan hi\u00e7bir \u015fey i\u00e7ine giremez. Bunu yetecek kadar kaynat\u0131n. \u0130\u00e7indeki her \u015fey, hatta kaynamaya dayanacak kadar ka\u015farlanm\u0131\u015f yarat\u0131klar bile \u00f6lecektir. Bunu yap\u0131nca hi\u00e7bir nevi \u00e7orban\u0131n i\u00e7inde hi\u00e7bir canl\u0131 hayvan\u0131n meydana gelemeyece\u011fini g\u00f6r\u00fcr ve b\u00f6ylece k\u0131yamet g\u00fcn\u00fcne kadar muhafaza edebilirsiniz.\u201d Sonra, bulu\u015flar\u0131n\u0131n parlak ve alayc\u0131 bir \u00fcslupla Needham\u2019\u0131n kafas\u0131na f\u0131rlatt\u0131 ve bilim d\u00fcnyas\u0131 birbirine girdi. Acaba Needham hata yapm\u0131\u015f olabilir miydi? Londra, Kopenhag, Paris ve Berlin\u2019in bilim kurumlar\u0131nda, s\u00fcsl\u00fc avizeler veya uzun \u015famdanlar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda toplanm\u0131\u015f olan bilginler birbirlerine bunu soruyorlard\u0131.<\/p>\n Buffon\u2019un \u2018geli\u015ftirici kuvveti\u2019 Bu esnada allahl\u0131k Needham da pek eli kolu ba\u011fl\u0131 durmuyordu. Bu adam bir reklam uzman\u0131yd\u0131 ve tan\u0131nm\u0131\u015f et suyu denemesi \u00fczerinde konferanslar vermek i\u00e7in Paris\u2019e gitmi\u015fti. Orada \u00fcnl\u00fc Buffon ile tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Buffon zengin ve yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131yd\u0131. Bilim konular\u0131 \u00fczerinde yaz\u0131 yazmaktan ho\u015flan\u0131rd\u0131. G\u00fc\u00e7l\u00fc ve a\u00e7\u0131k hakikatleri kafas\u0131ndan bulabilece\u011fini san\u0131yordu. Deneyler yapmas\u0131na pek de elveri\u015fli olmayacak kadar \u015f\u0131k giyinirdi. Bunlardan ba\u015fka ger\u00e7ekten biraz da matematik biliyordu ve Newton\u2019u Frans\u0131zcaya \u00e7evirmi\u015fti. En kar\u0131\u015f\u0131k rakamlarla her \u00e7e\u015fit hokkabazl\u0131klar yapabildi\u011fini ve ayn\u0131 zamanda zengin bir asilzade oldu\u011funu da hat\u0131rda tutacak olursan\u0131z, b\u00f6yle bir adam\u0131n deneyler yapmaya gerek g\u00f6rmeden k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar\u0131n anas\u0131z babas\u0131z d\u00fcnyaya gelip gelmediklerini elbette bilmesi gerekti\u011fini takdir edersiniz. \u0130\u015fte Paris\u2019in dinsiz e\u011filimleri b\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyordu.<\/p>\n Needham\u2019la Buffon\u2019un i\u015fleri pek yolunda gidiyordu. Buffon kirli laboratuvar masalar\u0131n\u0131n tozlar\u0131, cam t\u00fcpler ve kazara k\u0131r\u0131lan \u015fi\u015flerden s\u0131\u00e7rayarak \u00e7orbalarla kirletmek istemeyece\u011fi erguvani elbiseler ve dantelli kolluklar giyerdi. \u0130\u015fte bu y\u00fczden d\u00fc\u015f\u00fcnme ve yazma i\u015fleri ile kendisi u\u011fra\u015farak deneyler i\u00e7inde bocalamay\u0131 Needham\u2019a b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Sonra bu iki adam oturup herkesin anlayabilece\u011fi b\u00fcy\u00fck bir hayat teorisi, felsefe yaratmaya kalk\u0131\u015ft\u0131lar. Bu felsefenin tanr\u0131sever H\u0131ristiyanlarla dinsiz alayc\u0131lar\u0131n hepsinin birden i\u015fine gelmesi gerekti. Bu kuram Spallanzani\u2019nin ortaya koydu\u011fu a\u00e7\u0131k ger\u00e7eklere hi\u00e7 yer vermiyordu. Zaten ba\u015fka ne yap\u0131labilirdi. Bu teori b\u00fcy\u00fck Buffon\u2019un kafas\u0131ndan do\u011fmu\u015ftu. Bu teori de ne kadar a\u00e7\u0131k ve kuvvetli olursa olsun, b\u00fct\u00fcn ger\u00e7ekleri yerinden sarsacak bir \u015feydi:<\/p>\n \u201cBu k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar\u0131n et suyu i\u00e7inde, hatta kaynat\u0131ld\u0131ktan sonra da ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n sebebi ne olabilir asil efendim?\u201d diye Needham\u2019\u0131n asil konta sordu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Kont Buffon, kafas\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir hayal f\u0131rt\u0131nas\u0131 i\u00e7inde \u015fu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 vermi\u015fti:<\/p>\n \u201cRahip Needham, siz \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve \u00f6nemli bir ke\u015fif yapt\u0131n\u0131z. Siz parma\u011f\u0131n\u0131z\u0131 hayat\u0131n tam kayna\u011f\u0131 \u00fcst\u00fcne koydunuz. Et suyunun i\u00e7inde bu kuvveti meydana \u00e7\u0131kard\u0131n\u0131z. Bu bir kuvvet olmal\u0131d\u0131r ve hayat\u0131 yaratan her \u015feyin bir kuvvet olmas\u0131 gerektir.\u201d<\/p>\n Rahip Needham: \u201c\u00d6yleyse asil efendim, buna geli\u015ftirici kuvvet ad\u0131n\u0131 verelim\u2026\u201d cevab\u0131n\u0131 vermi\u015fti.<\/p>\n Buffon, \u201cuygun bir isim\u201d diye kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015fti. Bunun \u00fczerine en s\u00fcsl\u00fc elbiselerini giyip lavanta kokan k\u00fct\u00fcphanesine \u00e7ekildi. Orada, kurul laboratuvar notlar\u0131 yahut da mercek ve \u015fi\u015felerden toplanm\u0131\u015f eksiksiz g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131na dayanarak de\u011fil, hayalinden yazmaya, et suyu ve s\u0131cak \u00e7orbada ufak hayvanc\u0131klar\u0131 yaratan geli\u015ftirici kuvvet hakk\u0131nda yazmaya giri\u015fti. Geli\u015ftirici kuvvet az zamanda herkesin diline d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Her \u015feyin sebebi olarak bu g\u00f6steriliyordu. Alayc\u0131lar i\u00e7in bu din ve tanr\u0131n\u0131n yerini tutmu\u015ftu. Din adamlar\u0131 ise bunun, tanr\u0131n\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc silah\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Bu anlamda bir sokak \u015fark\u0131s\u0131 yahut hafifme\u015frep bir f\u0131kra veya g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn modas\u0131 olan g\u00f6relilik prensibi kadar me\u015fhur olmu\u015ftu.<\/p>\n \u2018Burada bilim i\u00e7in bir tehlike var\u2019 \u201cBurada bilim i\u00e7in bir tehlike var\u2026 Buna, bilimin hayat kayna\u011f\u0131 olan ger\u00e7eklere g\u00f6z yummak derler.\u201d Spallanzani bir tanr\u0131 adam\u0131yd\u0131 ve ona g\u00f6re tanr\u0131 k\u00e2fi derecede kutsald\u0131. Bu hususta hi\u00e7 kimseyle tart\u0131\u015fmaya giri\u015fmezdi. Fakat i\u015fte iki adam \u00e7\u0131km\u0131\u015f, nefis deneylerine ald\u0131r\u0131\u015f etmiyor, a\u00e7\u0131k, g\u00fczel ger\u00e7eklerini ink\u00e2r ediyordu.<\/p>\n Fakat Spallanzani ne yapabilirdi. Needham ve Buffon, bilim d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ho\u015f s\u00f6zlerle aldat\u0131yorlard\u0131. Onun ortaya koydu\u011fu ger\u00e7eklere yan\u0131t verememi\u015flerdi. Spallanzani\u2019nin \u015fi\u015felerinin boynunu eriterek yapt\u0131\u011f\u0131 deneylerinin neresinde hata oldu\u011funu g\u00f6sterememi\u015flerdi. \u0130talyan sava\u015fsever bir adamd\u0131. Ger\u00e7ekler ve deneyleri silah yaparak d\u00f6v\u00fc\u015fmekten ho\u015flan\u0131rd\u0131. Ama i\u015fte bu a\u011f\u0131z kalabal\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ezilmi\u015f duruyor ve hi\u00e7bir \u015fey yapam\u0131yordu. Spallanzani kudurdu, g\u00fcld\u00fc ve bu \u201cgeli\u015ftirici kudret\u201d martaval\u0131na hem \u00f6fkelendi hem de bununla alay etti. Needham, \u201cHavva\u2019y\u0131 Adem\u2019in kaburgalar\u0131ndan meydana getiren kudret budur\u201d diye s\u00f6yleniyordu. \u00c7in\u2019deki hayret verici kurt a\u011fac\u0131n\u0131n do\u011fmas\u0131n\u0131n nedeni de gene bu geli\u015ftirici kudretti. Garip de\u011fil mi, bu a\u011fa\u00e7 k\u0131\u015f mevsiminde bir kurttu ve yazlar\u0131 da geli\u015ftirici kudret taraf\u0131ndan bir a\u011fa\u00e7 haline \u00e7evriliyordu. Daha buna benzeyen ne ak\u0131l almaz sa\u00e7mal\u0131klar. Spallanzani, Needham\u2019\u0131n bundan sonra \u00f6k\u00fczleri insana ve sinekleri file \u00e7evirtece\u011fi bu s\u00f6z\u00fcm ona geli\u015ftirici kudretinin canl\u0131 yarat\u0131klara ait b\u00fct\u00fcn bilim kollar\u0131n\u0131 alt \u00fcst edece\u011fini g\u00f6r\u00fcr gibi oldu.<\/p>\n Derken birdenbire Spallanzani\u2019nin eline bir f\u0131rsat ge\u00e7ti. \u00c7\u00fcnk\u00fc Needham deneylerinden birisine itiraz etmi\u015fti. \u0130talyan\u2019a, \u201cDeneylerinizin tutulacak taraf\u0131 yok. Zira \u015fi\u015felerinizi tam bir saat \u0131s\u0131tm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Bu kadar \u015fiddetli \u0131s\u0131, geli\u015ftirici kudreti zay\u0131flat\u0131r. Onu, k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131 yaratamayacak kadar sakatlar.\u201d diye yazm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Ate\u015fli Spallanzani\u2019nin bekledi\u011fi de i\u015fte buydu. Dini bir hu\u015fu i\u00e7inde kendini bekleyen kalabal\u0131k s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131, m\u00fczesini, g\u00f6rmekten pek ho\u015flanan g\u00fczel bayanlar\u0131 unuttu. C\u00fcbbesinin geni\u015f yenlerini s\u0131vad\u0131. Yaz\u0131hane \u00fczerinde de\u011fil, laboratuvar masas\u0131 ba\u015f\u0131nda, kalemle de\u011fil \u015fi\u015feler, tohumlar ve mikroplar\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fmaya giri\u015fti.<\/p>\n \u015eu \u2018geli\u015ftirici kudreti\u2019 bir deneyelim bakal\u0131m Spallanzani bir kere daha \u015fi\u015felerini eline ald\u0131 ve temizledi. Her \u00e7e\u015fit tohum, bezelye ve fasulyeyi su ile kar\u0131\u015ft\u0131rarak haz\u0131rlad\u0131. Laboratuvar\u0131 adeta \u015fi\u015felerle dolup ta\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Y\u00fcksek raflarda bunlar dizilmi\u015f duruyor, masa ve sandalyelerde bunlar oturuyordu. Laboratuvar\u0131n\u0131n taban\u0131na b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olanlar da dola\u015fmay\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftiriyordu.<\/p>\n \u201c\u015eimdi bu \u015fi\u015felerden her grubu farkl\u0131 \u0131s\u0131larda kaynatal\u0131m ve bunlardan ufak hayvanlar\u0131 en \u00e7ok hangisinin d\u00fcnyaya getirdi\u011fini g\u00f6relim\u201d dedi. Sonra \u015fi\u015felerinden bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yaln\u0131z birka\u00e7 dakika, di\u011ferlerini yar\u0131m saat, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da bir saat, hatta baz\u0131lar\u0131n\u0131 iki saat kaynar su i\u00e7inde b\u0131rakt\u0131. Bunlar\u0131n boyunlar\u0131n\u0131 alevde eritip kapayacak yerde, hepsinin a\u011fz\u0131n\u0131 mantarla t\u0131kad\u0131. Needham bunun k\u00e2fi oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Sonra ne olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek \u00fczere hepsini bir tarafa yerle\u015ftirdi, bekledi. Bal\u0131k tutmaya gitti. Oltas\u0131na bal\u0131k tak\u0131l\u0131nca \u00e7ekip \u00e7\u0131karmay\u0131 unuttu. M\u00fczesi i\u00e7in maddeler toplad\u0131, fakat evine getirmeyi unuttu. Maa\u015f\u0131n\u0131 artt\u0131rmak i\u00e7in entrikalar \u00e7evirdi. Kilisede vaazlar verdi. Kurba\u011falar\u0131n \u00e7iftle\u015fmesini inceledi. Nihayet bir kere daha \u015fi\u015fe dizileri ve garip aletlerle dolu alacakaranl\u0131k laboratuvar\u0131na dal\u0131p kayboldu. Bekledi.<\/p>\n E\u011fer Needham hakl\u0131 idiyse, yaln\u0131z birka\u00e7 dakika kaynat\u0131lm\u0131\u015f olan \u015fi\u015felerin hayvanc\u0131klarla dolu olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k bir veya iki saat kaynat\u0131lm\u0131\u015f olanlarda hi\u00e7 bulunmamas\u0131 gerekirdi. \u015ei\u015flerin mantarlar\u0131n\u0131 birer birer \u00e7ekip \u00e7\u0131kard\u0131 ve \u00e7orba damlalar\u0131n\u0131 merce\u011fi alt\u0131nda uzun uzun g\u00f6zledikten sonra keyifle g\u00fcld\u00fc. Ger\u00e7ekte, iki saat kaynat\u0131lm\u0131\u015f olan \u015fi\u015felerin i\u00e7inde ufac\u0131k hayvanlardan birka\u00e7 dakika kaynat\u0131lm\u0131\u015f olanlardan \u00e7ok daha fazlas\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n \u201cGeli\u015ftirici kudret ha!…\u201d Bu sa\u00e7madan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil. \u015ei\u015felerinizi yaln\u0131z mantarla t\u0131kad\u0131k\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar havadan i\u00e7lerine girecektir. Y\u00fcz\u00fcn\u00fcz dumandan karar\u0131ncaya kadar kaynatabilirsiniz. S\u0131v\u0131 so\u011fuduktan sonra mikroplar gene \u015fi\u015felerin i\u00e7ine girip \u00fcreyeceklerdir.<\/p>\n Spallanzani galip gelmi\u015fti. Fakat gene de, ancak anadan do\u011fma bilimadam\u0131 olanlar\u0131n yapabilecekleri \u015feyleri yapt\u0131. Kendi inan\u0131n\u0131, sevgili teorisini d\u00fcr\u00fcst\u00e7e ve b\u00fcy\u00fck bir ustal\u0131kla kurulmu\u015f deneylerle \u00e7\u00fcr\u00fctmeye u\u011fra\u015ft\u0131. \u0130\u015fte bilim budur. Bu ancak nadir birka\u00e7 ki\u015finin yapabilece\u011fi benli\u011fini unutma ruh durumudur. Bu tuhaf insanlar i\u00e7in ger\u00e7ek, sevgili istek ve kaprislerinden daha k\u0131ymetlidir. Spallanzani dar laboratuvar\u0131nda, elleri arkas\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnceli d\u00fc\u015f\u00fcnceli bir a\u015fa\u011f\u0131 bir yukar\u0131 dola\u015f\u0131yordu.<\/p>\n \u201cDur hele, her \u015feye ra\u011fmen belki de Needham ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemektedir. Belki de tohumlarda \u015fiddetli \u0131s\u0131n\u0131n tahrip etti\u011fi esrarl\u0131 bir g\u00fc\u00e7 vard\u0131r.\u201d<\/p>\n Bunun \u00fczerine \u015fi\u015felerini yeniden temizledi. Biraz tohum ald\u0131. Fakat bunu yaln\u0131z suda kaynataca\u011f\u0131 yerde, kahve tavas\u0131nda kapkara oluncaya kadar kavurdu ve bundan sonra \u00fczerlerine dam\u0131t\u0131k su d\u00f6kt\u00fc ve homurdand\u0131: \u201cE\u011fer bu tohumlarda ger\u00e7ekten bir geli\u015ftirici kudret varsa, hepsini de \u00f6ld\u00fcr\u00fcnceye kadar kavurdum.\u201d<\/p>\n G\u00fcnler sonra tekrar \u015fi\u015felerinin yan\u0131na gelip, yanm\u0131\u015f tanelerin kahverengine \u00e7evirdi\u011fi tohumlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce alayla g\u00fcl\u00fcmsedi. Bu Buffon\u2019la Needham\u2019\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131 i\u00e7inde k\u0131vrand\u0131racak bir g\u00fcl\u00fcmsemeydi. Zira her \u015fi\u015feden merce\u011fi \u00f6n\u00fcne birer damla damlatt\u0131k\u00e7a b\u00fct\u00fcn \u015fi\u015felerin her damlas\u0131nda s\u0131v\u0131n\u0131n i\u00e7inde bu k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n di\u011fer b\u00fct\u00fcn \u00e7orbalarda oldu\u011fu gibi ileri geri, \u015furaya buraya, s\u00fcr\u00fc halinde keyifle ko\u015fu\u015fup k\u00fc\u00e7\u00fck hayatlar\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n Kendi teorisinin as\u0131ls\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 meydana \u00e7\u0131karmaya u\u011fra\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bunu yaparken de faziletli Needham\u2019la s\u00fcsl\u00fc Buffon\u2019u yere sermi\u015fti. Is\u0131n\u0131n geli\u015ftirici kuvveti \u00f6ld\u00fcrece\u011fini ve bu y\u00fczden k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n do\u011fmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdi. \u0130\u015fte tohumlar\u0131 k\u00f6m\u00fcr haline gelinceye kadar kavurmu\u015ftu ama bu da k\u00fc\u00e7\u00fck yarat\u0131klar i\u00e7in m\u00fckemmel bir g\u0131da olmu\u015ftu. Demek ki, \u201ckudret\u201d ad\u0131 verilen nesne bir efsaneden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. Spallanzani art\u0131k kendini dinlemeye ba\u015flayan b\u00fct\u00fcn Avrupa\u2019ya bunu ilan etti.<\/p>\n Erkek kurba\u011fan\u0131n i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc Hayat\u0131n nas\u0131l do\u011fdu\u011fu esrarl\u0131 sorusuna d\u00f6nd\u00fc. Din bu soruya g\u00f6z yummas\u0131n\u0131 ve bunun yaratan\u0131n bir mucizesi oldu\u011funu k\u00f6r bir inanla kabul etmesini emrediyordu. Yaln\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131. Bunlar\u0131n yerine merak\u0131n\u0131 daha irilerine \u00e7evirdi. Kurba\u011falar\u0131n \u00e7iftle\u015fmesi \u00fczerinde geni\u015f ara\u015ft\u0131rmalar yapmaya ba\u015flad\u0131. \u201cErkek kurba\u011fan\u0131n di\u015fiyi bu kadar \u015fiddet ve \u0131srarla tutmas\u0131n\u0131n sebebi ne olabilir?\u201d diye kendi kendine sordu. Bu garip olay hakk\u0131nda duydu\u011fu hayret, yarat\u0131c\u0131 zihnini misli g\u00f6r\u00fclmemi\u015f barbarl\u0131kta deneyler kurmaya s\u00fcr\u00fckledi.<\/p>\n Bunlar\u0131, baba kurba\u011faya i\u015fkence etmek i\u00e7in kapristen do\u011fan \u015feytanca bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyle yapm\u0131yordu. Fakat bu adam\u0131n yeni kurba\u011falar\u0131n d\u00fcnyaya gelmesiyle ilgili b\u00fct\u00fcn ger\u00e7ekleri bilmesi laz\u0131md\u0131. Acaba ne ile erkek kurba\u011fay\u0131, s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131 yap\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 di\u015fisini b\u0131rakmaya zorlayabilirdi. Bu deli papaz erkek kurba\u011fan\u0131n arka aya\u011f\u0131n\u0131 kesti. Fakat \u00f6l\u00fcm halindeki hayvan do\u011fan\u0131n i\u015fletti\u011fi pen\u00e7esini gev\u015fetmemi\u015fti. Spallanzani garip deneyi \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcncelere dald\u0131: \u201cBaba kurba\u011fan\u0131n bu yap\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ac\u0131ya kar\u015f\u0131 duygusuz olu\u015fundan de\u011fil, d\u00f6l yeti\u015ftirme y\u00f6nsemesinin g\u00fcc\u00fcnden ileri gelmektedir.\u201d<\/p>\n Hi\u00e7bir \u015fey kar\u015f\u0131s\u0131nda duraklamayan bu bilgi ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131n\u0131 bir i\u00e7g\u00fcd\u00fc, hayvanlar \u00fczerinde merhametsiz deneyler yapmaya zorluyordu. Fakat kendi v\u00fccudu \u00fczerinde de ayn\u0131 derecede zalimce ve fantastik ara\u015ft\u0131rmalar yapmaktan \u00e7ekinmiyordu. Midede g\u0131dan\u0131n nas\u0131l sindirildi\u011fini inceliyordu. Bunun i\u00e7in, oyuk i\u00e7lerine et yerle\u015ftirdi\u011fi tahta zarflar yutmu\u015ftu. Sonra parma\u011f\u0131n\u0131 bo\u011faz\u0131na sokarak kendini kusturmu\u015f ve tahta zarflar\u0131n i\u00e7indeki etin ba\u015f\u0131ndan neler ge\u00e7ti\u011fini bulmaya u\u011fra\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Nefsine yapt\u0131\u011f\u0131 bu delice i\u015fkencelere, kendisinin de itiraf etti\u011fi gibi, korkun\u00e7 bir bulant\u0131 duygusu engel oluncaya kadar devam etti.<\/p>\n Bu f\u0131s\u0131rt\u0131n\u0131n sebebi ne? \u201cFakat muhakkak geli\u015ftirici kudret denen bir \u015fey vard\u0131r. Bu esrarl\u0131 bir \u015feydir. Bunu g\u00f6remeyece\u011finizi veya tartamayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 itiraf ederim. Bu kudret hayat\u0131n \u00e7orbadan, et suyundan veya belki de hi\u00e7 yoktan meydana gelmesini temin etmektedir. Bu kudret ihtimal Spallanzani\u2019nin kulland\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn \u0131s\u0131lara dayanabilmektedir. Kendini g\u00f6stermek i\u00e7in muhta\u00e7 oldu\u011fu tek \u015fey yard\u0131mc\u0131 edici elastiki havadan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Spallanzani \u015fi\u015felerini bir saat kaynatt\u0131\u011f\u0131 vakit i\u00e7lerindeki havan\u0131n elastikli\u011fini bozmaktad\u0131r\u201d diye Needham ba\u011f\u0131r\u0131p duruyordu. Spallanzani bir an i\u00e7inde gene silah ba\u015f\u0131na d\u00f6nd\u00fc ve Needham\u2019\u0131n deneyler yapmas\u0131 i\u00e7in ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Acaba o, elastikili\u011fi azalacak m\u0131 diye, havay\u0131 \u0131s\u0131tm\u0131\u015f m\u0131yd\u0131? \u0130talyan, deneyler bekledi\u011fi halde yaln\u0131z lafla kar\u015f\u0131lan\u0131yordu: \u201c\u00d6yleyse bizzat ben bunun do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 deneyece\u011fim\u201d dedi ve bir kere daha s\u0131ra s\u0131ra \u015fi\u015felerini tohumlarla doldurarak boyunlar\u0131n\u0131 alevde eritip kapad\u0131 ve bir saat kaynatt\u0131.<\/p>\n Sonra bir sabah laboratuvar\u0131na d\u00f6nd\u00fc ve \u015fi\u015felerinden birinin boynunu k\u0131rd\u0131. Kulak kabartt\u0131 ve hafif bir \u201cf\u0131s\u201d i\u015fitti. \u201cBu da ne?\u201d diye m\u0131r\u0131ldand\u0131. Ba\u015fka bir \u015fi\u015fe yakalay\u0131p kula\u011f\u0131na yakla\u015ft\u0131rarak boynunu k\u0131rd\u0131. F\u0131s\u2026 \u0130\u015fte gene ayn\u0131 f\u0131s\u0131rt\u0131. \u201cBu, havan\u0131n \u015fi\u015fenin i\u00e7ine girmesi veya oradan \u00e7\u0131kmas\u0131 demektir\u201d diye ba\u011f\u0131rd\u0131. Bir mum yakt\u0131 ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u015fi\u015fenin boynunu k\u0131rarken maharetle a\u011fz\u0131na yakla\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n Alev \u015fi\u015fenin k\u0131r\u0131lan boynuna do\u011fru e\u011filmi\u015fti: \u201cHava i\u00e7eri giriyor. Bu, i\u00e7erideki havan\u0131n d\u0131\u015far\u0131dakinden daha az elastiki olmas\u0131 demektir. Bu da Needham\u2019\u0131n hakl\u0131 olmas\u0131 ihtimalini g\u00f6sterir.\u201d<\/p>\n Bir an i\u00e7in Spallanzani midesinde garip bir bulant\u0131 duydu. Aln\u0131n\u0131 so\u011fuk bir ter kaplad\u0131. D\u00fcnya etraf\u0131nda d\u00f6nmeye ba\u015flad\u0131. Bu ahmak Needham \u0131s\u0131n\u0131n kapal\u0131 \u015fi\u015felerdeki hava \u00fczerindeki etkisi hakk\u0131nda ustaca bir tahmin y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f olabilir miydi? Bu laf ebesi uzun y\u0131llar s\u00fcren zahmetli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ortaya koydu\u011fu b\u00fct\u00fcn bu a\u00e7\u0131k ve kesin ger\u00e7ekleri alt \u00fcst edebilir miydi? Spallanzani bu y\u00fczden g\u00fcnlerce endi\u015fe i\u00e7inde k\u0131vrand\u0131. \u00d6nceleri \u00e7ok nazik davrand\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frencilerini azarl\u0131yor, Dante ile Homeros\u2019u okuyarak kendi kendini teselliye u\u011fra\u015f\u0131yordu. Fakat b\u00fct\u00fcn bunlar huysuzlu\u011funu art\u0131rmaktan ba\u015fka bir i\u015fe yaram\u0131yordu. Hi\u00e7 rahat durmayan i\u015fkenceci bir \u015feytan durmadan ona i\u015faretler yap\u0131yor ve \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu: \u201cA\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 k\u0131rd\u0131\u011f\u0131n vakit \u015fi\u015felerin i\u00e7ine havan\u0131n ni\u00e7in sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bul. Bunun belki de elastikilikle hi\u00e7bir ili\u015fi\u011fi yoktur.\u201d Bu \u015feytan geceleri onu uyand\u0131r\u0131yor vaaz verirken \u015fa\u015f\u0131rmas\u0131na neden oluyordu.<\/p>\n Derken kafas\u0131nda \u015fim\u015fek gibi bir a\u00e7\u0131klama yolu \u00e7\u0131kt\u0131 ve laboratuar\u0131na ko\u015ftu. Buras\u0131 k\u0131r\u0131k \u015fi\u015feler, terk edilmi\u015f t\u00fcplerle kapl\u0131yd\u0131. Bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n kederli havas\u0131 cesaretinin ne kadar k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Raflardan birine uzanarak \u015fi\u015felerden birini ald\u0131. \u0130pucunu eline ge\u00e7irmi\u015fti. Needham\u2019\u0131n hata etti\u011fini g\u00f6sterecekti. Bunu hen\u00fcz ispat etmemi\u015f olmakla beraber rahat bir nefes alarak gerindi. Hafif f\u0131s\u0131rt\u0131n\u0131n sebebinin ne oldu\u011funu buldu\u011funa o kadar emindi. \u015ei\u015felere bakarak g\u00fcl\u00fcmsedi ve \u201cKulland\u0131\u011f\u0131m b\u00fct\u00fcn \u015fi\u015felerin olduk\u00e7a geni\u015f boyunlar\u0131 var. Alevde onlar\u0131 kapat\u0131rken cam\u0131n erimesi bir hayli \u0131s\u0131ya ihtiya\u00e7 g\u00f6steriyor. Bu \u0131s\u0131, a\u011fz\u0131 kapan\u0131ncaya kadar \u015fi\u015fedeki havan\u0131n \u00e7o\u011funu d\u0131\u015far\u0131 zorluyor. Yani bu y\u00fczden \u015fi\u015felerin boynunu k\u0131rd\u0131\u011f\u0131m zaman havan\u0131n i\u00e7lerine sald\u0131r\u0131\u015f\u0131 \u015fa\u015f\u0131lacak bir \u015fey olamaz\u201d dedi.<\/p>\n Needham\u2019\u0131n \u015fi\u015fe d\u0131\u015f\u0131nda kaynayan suyun i\u00e7indeki havan\u0131n elastikili\u011fini bozdu\u011fu hakk\u0131ndaki iddias\u0131n\u0131n sa\u00e7madan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015ft\u0131. Fakat bunu nas\u0131l ispat edebilirdi? \u0130\u00e7indeki havay\u0131 ka\u00e7\u0131rmadan \u015fi\u015feleri nas\u0131l kapamal\u0131? Burada \u015feytanca beceriklili\u011fi imdad\u0131na yeti\u015fti. Gene eline bir \u015fi\u015fe ald\u0131. \u0130\u00e7ine tohum doldurdu ve yar\u0131 yar\u0131ya ar\u0131 su ekledi. Sonra \u015fi\u015fenin boynunu alevde, ince, \u00e7ok ince bir delik haline gelinceye kadar b\u00fckt\u00fc. Bu ger\u00e7ekten \u00e7ok ince bir delikti. Fakat her \u015feye ra\u011fmen d\u0131\u015far\u0131daki havan\u0131n i\u00e7eri girmesine yetiyordu. Sonra \u015fi\u015feyi so\u011fumaya b\u0131rakt\u0131. Bu sayede i\u00e7erideki hava ile d\u0131\u015far\u0131daki ayn\u0131 yo\u011funlu\u011fa ula\u015facakt\u0131. Nihayet i\u011fne geni\u015fli\u011findeki deli\u011fi tekrar aleve tuttu. \u0130\u00e7erideki havay\u0131 rahats\u0131z etmeden g\u00f6z yumup a\u00e7\u0131ncaya kadar delik kapan\u0131vermi\u015fti. Memnun, \u015fi\u015fesini kaynar suyun i\u00e7ine yerle\u015ftirdi ve kazan\u0131n i\u00e7inde a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 f\u0131k\u0131rday\u0131p dans edi\u015fini seyrederken m\u0131sralar in\u015fa etti. Keyifli t\u00fcrk\u00fcler m\u0131r\u0131ldand\u0131. \u015ei\u015feyi d\u00f6rt g\u00fcn i\u00e7in bir tarafa b\u0131rakt\u0131. Derken bir sabah alaca\u011f\u0131 sonu\u00e7tan emin, onu a\u00e7mak \u00fczere laboratuar\u0131na girdi. Bir mum yakt\u0131, \u015fi\u015fenin boynuna yakla\u015ft\u0131rd\u0131. Bunu dikkatle k\u0131rd\u0131. F\u0131ss\u2026 Fakat bu sefer mumun alevi \u015fi\u015feden uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. \u015ei\u015fenin i\u00e7indeki havan\u0131n elastikli\u011fi d\u0131\u015far\u0131dakinden daha fazlayd\u0131.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn kaynatmalar \u015fi\u015fenin i\u00e7indeki havay\u0131 hi\u00e7 de bozmam\u0131\u015ft\u0131. Hatta i\u00e7erideki hava eskisinden daha elastikle\u015fmi\u015fti. Needham\u2019\u0131n s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re havan\u0131n elastikili\u011fi, harikulade geli\u015ftirici kudreti i\u00e7in l\u00fczumluydu. \u015ei\u015fenin i\u00e7indeki hava ise \u00fcst\u00fcn bir elastikilik kazanm\u0131\u015ft\u0131. Fakat bu \u015fi\u015fedeki \u00e7orbadan damla damla arkas\u0131na g\u00f6zden ge\u00e7irdi\u011fi halde k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlardan bir tane bile bulamam\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 deneyi Leeuwenhoeck inad\u0131 ile tekrar tekrar yapt\u0131. \u015ei\u015feler k\u0131rd\u0131. G\u00f6mle\u011finin \u00f6n\u00fcne kaynar sular s\u0131\u00e7ratt\u0131. Ellerini yakt\u0131 ve uzun deneyleri tekrarlamak zorunda kald\u0131. Fakat ilk elde etti\u011fi sonucun her defas\u0131nda do\u011fru \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n Buffon-Needham teorisinin sonu Spallanzani: \u201cK\u0131sacas\u0131 Needham hata etmi\u015ftir ve y\u0131ld\u0131zlar\u0131n hareketlerinde oldu\u011fu gibi hayvanlar biliminde de bir kanun ve d\u00fczenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat ettim\u201d diye d\u00fcnyaya hayk\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Sonra, ortaya koydu\u011fu m\u00fckemmel ger\u00e7eklerle yenilmese idi Needham\u2019\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar bilimini nas\u0131l allak bullak edece\u011fini anlatt\u0131. Bu garip geli\u015ftirici kudret ger\u00e7ekten var olsayd\u0131 art\u0131k ne hayvanlar d\u00fcnyaya getirip ne hokkabazl\u0131klar yapmazd\u0131. Spallanzani, \u201cT\u0131pk\u0131 taze proteinlerde oldu\u011fu gibi, \u00e7orbalar i\u00e7inde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz bu mikroskobik yarat\u0131klar\u0131n bir an iplik gibi ince, sonra oval, derken yuvarlak, bazen de benek ve boynuzlarla s\u00fcslenmi\u015f, \u00e7\u00f6reklenmi\u015f bir y\u0131lan halinde s\u00fcrekli \u015fekil de\u011fi\u015ftirmesinin sebebi ne olabilir?\u201d diye soruyordu. Bu harikulade hayvan Needham\u2019a geli\u015ftirici kudretin nas\u0131l \u015furada bir kurba\u011fa \u00f6tede bir k\u00f6pek, derken bir tatarc\u0131k, bazen bir fil, bug\u00fcn de bir \u00f6r\u00fcmcek, yar\u0131n bir balina, \u015fu anda bir \u00f6k\u00fcz, arkas\u0131ndan bir insan yaratabilece\u011fini izaha hizmet edecek bir \u00f6rnek olabilir\u201d diyordu.<\/p>\n \u0130\u015fte Needham ve geli\u015ftirici kudretinin sonu bu olmu\u015ftu. Ya\u015famak bir kere daha rahatla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Art\u0131k etraf\u0131n\u0131zda, sinsi sinsi dola\u015farak sizi bir su ayg\u0131r\u0131na \u00e7evirebilecek m\u00fcnasebetsiz bir kudretin yoklu\u011fundan emin olabilirdiniz.<\/p>\n Do\u011fa koleksiyonculu\u011fu Burada Spallanzani do\u011fa bilimleri m\u00fczesine girdi; b\u00fct\u00fcn raf ve camek\u00e2nlar\u0131 bo\u015f buldu. Kollar\u0131n\u0131 s\u0131vad\u0131, her konu \u00fczerinde dersler vermeye giri\u015fti. Kalabal\u0131k toplant\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fck deneyler yapt\u0131. \u00d6\u011frencileri ona kar\u015f\u0131 korku ile kar\u0131\u015f\u0131k hayranl\u0131k duyuyorlard\u0131. Zira becerikli elleri bu deneyleri daima ba\u015far\u0131l\u0131 bir sonuca erdiriyordu. Her taraftan s\u00fcsl\u00fc ve acayip \u015fekilli hayvanlar, garip bitkiler ve tan\u0131nmayan ku\u015flar getirerek bo\u015f raflar\u0131 doldurdu. Bizzat kendisi tehlikeli da\u011flara t\u0131rmanarak k\u0131ymetli madenler ve maden filizleri getirmi\u015fti.<\/p>\n \u00c7eki\u00e7 kafal\u0131 k\u00f6pek bal\u0131klar\u0131 yakalad\u0131. Parlak renkli ku\u015flar tuttu. M\u00fczesi i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 hayret verici koleksiyon seferleri ile kendini, sakin ve herkesin sevdi\u011fi bir bilimadam\u0131 olmaktan ziyade fantastik bir \u015fekilde herkesten farkl\u0131 bir varl\u0131k haline getiren rahats\u0131z edici sonsuz enerjisini bo\u015faltt\u0131. Cesareti ve kitleye kendini sevdirmesi y\u00f6n\u00fcnden t\u0131pk\u0131 Theodore Roosevelt\u2019e benziyordu. Fakat Theodore\u2019un muhte\u015fem sallapatili\u011finden onda eser yoktu.<\/p>\n Bu hayvanc\u0131klar nas\u0131l nefes al\u0131yor? \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck yarat\u0131klar\u0131n tohum veya yumurtalar\u0131 tavuk, kurba\u011fa yahut da bal\u0131k yumurtas\u0131ndan farkl\u0131 olabilir. Boyunlar\u0131n\u0131 eriterek kapatt\u0131\u011f\u0131m \u015fi\u015felerimde kaynayan suyun \u0131s\u0131s\u0131na da dayanabilmeleri olas\u0131d\u0131r. Fakat ba\u015fka y\u00f6nlerden bu k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n \u00f6teki hayvanlardan hi\u00e7bir fark\u0131 yok\u201d demi\u015fti.\u00a0 Fakat hemen bunun arkas\u0131ndan emniyetle s\u00f6yledi\u011fi s\u00f6zleri geri almak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n \u201cYery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn hayvanlar\u0131n ya\u015fayabilmek i\u00e7in havaya ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Bu k\u00fc\u00e7\u00fck yarat\u0131klar\u0131n ne kadar hayvan olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in de kendilerini havas\u0131z bir bo\u015flu\u011fa koyarak \u00f6ld\u00fcklerini seyredece\u011fim.\u201d Spallanzani bir g\u00fcn laboratuvar\u0131nda kendi kendine i\u015fte bunlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti. B\u00fcy\u00fck bir ustal\u0131kla Leeuwenhoeck\u2019un k\u00fc\u00e7\u00fck yarat\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok ince cam t\u00fcplere benzer t\u00fcpler yapt\u0131. Bu t\u00fcp\u00fc mikroplarla dolup ta\u015fan bir \u00e7orban\u0131n i\u00e7ine dald\u0131rd\u0131. K\u0131l inceli\u011findeki t\u00fcp\u00fcn i\u00e7ini doldurdu. Bundan sonra t\u00fcp\u00fcn bir ucunu eriterek kapatt\u0131 ve \u015fa\u015f\u0131lacak bir ustal\u0131kla \u00f6teki ucu kuvvetli bir hava bo\u015faltma tulumbas\u0131n\u0131n ucuna ba\u011flad\u0131. Tulumbay\u0131 i\u015fletti. Bunun arkas\u0131ndan merce\u011fini t\u00fcp\u00fcn ince cam duvar\u0131na yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n y\u00fczmek i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 mini mini kollar\u0131n\u0131n hareketsiz kalmas\u0131n\u0131 bekliyordu. Havas\u0131zl\u0131ktan ba\u015flar\u0131 d\u00f6n\u00fcp \u00f6lecekler san\u0131yordu. Tulumba \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ediyordu, ama mikroplara hi\u00e7bir \u015fey olmuyordu. Hi\u00e7 ald\u0131rmadan i\u015flerine devam ediyor ve ya\u015fayabilmek i\u00e7in havan\u0131n gerekli oldu\u011funun fark\u0131nda bile de\u011filmi\u015f g\u00f6z\u00fck\u00fcyorlard\u0131. G\u00fcnlerce ve haftalarca ya\u015famaya devam ettiler. Spallanzani bozuk bir nokta bulabilmek i\u00e7in deneyini durmadan tekrarl\u0131yordu. \u0130mk\u00e2n\u0131 yok, hi\u00e7bir \u015fey havas\u0131z ya\u015fayamaz. Hayretini bir mektupla dostu Bonnet\u2019ye anlatt\u0131: \u201cBu ufac\u0131k varl\u0131klardan baz\u0131s\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131 hayret edilecek bir \u015fey do\u011frusu. Hava bo\u015flu\u011fu i\u00e7erisinde bile havadaki faaliyetlerini devam ettirmeye ba\u015f\u0131r\u0131l\u0131 oluyorlar. B\u00fct\u00fcn i\u015flerini g\u00f6r\u00fcyorlar. S\u0131v\u0131 i\u00e7indeki a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 dola\u015f\u0131yorlar. Hatta g\u00fcnlerce bu hava bo\u015flu\u011fu i\u00e7inde \u00fcremeye devam ediyorlar. Bu ne ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u015fey. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz daima, havan\u0131n faydalar\u0131ndan uzak ya\u015fayabilecek hi\u00e7bir hayvan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na inanm\u0131yorduk.\u201d<\/p>\n K\u00fc\u00e7\u00fck dalavereler Bu esnada deneylerinde bu kadar do\u011fru olan bu adam, laboratuvar\u0131n\u0131n kokular\u0131, zehirli buharlar\u0131 ve p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l yanan makinalar\u0131 aras\u0131nda buldu\u011fu ger\u00e7eklerden ba\u015fka bir \u015feyden s\u00f6z etmeyen bu namuslu bilim hizmetk\u00e2r\u0131, Pavia \u00dcniversitesi\u2019ndeki profes\u00f6rl\u00fck maa\u015f\u0131n\u0131 art\u0131rabilmek i\u00e7in k\u00f6t\u00fc dalavere planlar\u0131 kuruyordu. Futbol oynayan, da\u011flara t\u0131rmanan gezginci Spallanzani, Viyana\u2019daki b\u00fcy\u00fck \u015fahsiyetlere, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bozuklu\u011fundan \u015fik\u00e2yet ediyor, Pavia\u2019n\u0131n rutubet ve sisinin kendini \u00f6ld\u00fcrece\u011finden s\u00f6z ediyordu. \u0130mparator onu yerinde tutabilmek i\u00e7in maa\u015f\u0131n\u0131 art\u0131rmaya mecbur kalm\u0131\u015ft\u0131. Spallanzani g\u00fclm\u00fc\u015f ve bu yalan\u0131na siyaset ad\u0131n\u0131 vermi\u015fti. Her zaman istedi\u011fi her \u015feyi elde ediyordu. G\u00f6z kama\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 deneyler ve delice bir sab\u0131rla ger\u00e7ekleri elde ediyordu. \u00c7al\u0131\u015fmak, kurnazca entrikalar ve sahtek\u00e2rl\u0131klarla da para ve terfiye kavu\u015fuyordu. Papaz olmakla da dini zul\u00fcmden kurtulmu\u015ftu.<\/p>\n Art\u0131k ihtiyarl\u0131k ya\u015flar\u0131na girmek \u00fczere iken k\u00fc\u00e7\u00fck laboratuvar\u0131ndan uzaktaki alanlarda da delice ara\u015ft\u0131rmalar yapman\u0131n \u00f6zlemini \u00e7ekmeye ba\u015flad\u0131. Hik\u00e2yesinden o kadar ho\u015fland\u0131\u011f\u0131 eski Troya harabelerini g\u00f6rmek istiyordu. Bundan ba\u015fka ona g\u00f6re b\u00f6cekler, kurba\u011falar ve tohum \u00e7orbalar\u0131nda ya\u015fayan k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar kadar do\u011fa tarihinin bir k\u0131sm\u0131 olan haremleri, cariyeleri ve harema\u011falar\u0131n\u0131 da incelemesi gerekti. Ayr\u0131cal\u0131klar arad\u0131 ve buldu. Nihayet imparator Joseph, hi\u00e7bir zaman o g\u00fcnlerdeki kadar yerinde olmayan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek \u00fczere ona, \u0130stanbul seyahati i\u00e7in bir y\u0131l izin ve para verdi.<\/p>\n Do\u011fu gezisi Onun, nazik fakat yerinde sayan Do\u011fulu dostlar\u0131na: \u201cBiz, Bat\u0131l\u0131lar bu yeni bilimimizle, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilemez san\u0131lan ebedi insanl\u0131k \u0131st\u0131rap ve i\u015fkencelerini dindirece\u011fiz\u201d dedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. O her \u015feyden evvel g\u00fc\u00e7l\u00fc bir Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yordu. Fakat buna inand\u0131\u011f\u0131 halde g\u00f6zlerinde ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ruhu ve ger\u00e7ek buluculu\u011fu parl\u0131yor ve b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce ve s\u00f6zlerini dolduruyordu. Bu da onu Tanr\u0131 i\u00e7in, do\u011fa ve bilinmeyenler \u00e2lemi gibi mazeretler bulmaya zorluyor, bu bilinmeyen do\u011fan\u0131n ke\u015ffi ve hatta fethi i\u00e7in kendi kendini Tanr\u0131\u2019n\u0131n ba\u015f asistan\u0131 tayin etmeye mecbur kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye zorluyordu.<\/p>\n Bir\u00e7ok aylardan sonra Balkan Yar\u0131madas\u0131 yolu ile karadan din\u00e7 askerlerin himayesi alt\u0131nda, Bulgar d\u00fckleri ve S\u0131rp gospodorlar\u0131 taraf\u0131ndan a\u011f\u0131rlan\u0131p e\u011flendirilerek memleketine d\u00f6nd\u00fc. Hamisi ve efendisi olan \u0130mparator Joseph\u2019e sayg\u0131lar\u0131n\u0131 sunmak i\u00e7in Viyana\u2019ya da u\u011frad\u0131. Bu \u015feref g\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn meslek hayat\u0131n\u0131n en ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc an\u0131 olmu\u015ftu. Ba\u015far\u0131n\u0131n verdi\u011fi sarho\u015flukla b\u00fct\u00fcn h\u00fclyalar\u0131n\u0131n nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken onu bir hayal edin. Fakat derken\u2026<\/p>\n Kumpas ve kar\u015f\u0131-kumpas Spallanzani, yorucu gezileri, bir\u00e7ok zahmet ve tehlikeleri g\u00f6ze alarak bir zamanlar bombo\u015f olan do\u011fa tarihi m\u00fczesini b\u00fct\u00fcn Avrupa\u2019n\u0131n a\u011fz\u0131nda dola\u015facak bir hale getirmi\u015fti. Bundan ba\u015fka Scandiano\u2019daki eski evinde de \u015fahs\u0131na mahsus k\u00fc\u00e7\u00fck bir koleksiyonu vard\u0131. Bir g\u00fcn k\u0131skan\u00e7 d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan rahip Volta, Scandiano\u2019ya gitmi\u015f ve bir dalavere ile Spallanzani\u2019nin \u00f6zel m\u00fczesini gezmeye muvaffak olmu\u015ftu. Papaz her tarafa burnunu sokmu\u015f ve bir aral\u0131k y\u00fcz\u00fcnde iblis\u00e7e bir g\u00fcl\u00fcmseme belirmi\u015fti. \u0130\u015fte \u015furada birka\u00e7 kavanoz, \u00f6tede de doldurulmu\u015f bir ku\u015f, bir yerde de bir bal\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n \u00fczerinde de Pavia \u00dcniversitesi m\u00fczesinin k\u0131rm\u0131z\u0131 etiketleri yap\u0131\u015f\u0131kt\u0131. Volta c\u00fcbbesinin siyah k\u0131vr\u0131mlar\u0131 i\u00e7erisinde sakl\u0131 olarak oradan s\u0131v\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ve evine do\u011fru yol al\u0131rken parlak zek\u00e2l\u0131 Spallanzani\u2019nin kafas\u0131n\u0131 koparmak i\u00e7in haince planlar haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Spallanzani tam Viyana\u2019dan evine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc s\u0131rada Volta, Scarpa ve Scopoli bir bro\u015f\u00fcr yay\u0131mlay\u0131p Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fcklerine ve kurumlar\u0131na yollayarak dedikodu cehenneminin kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131. Bu bro\u015f\u00fcr Spallanzani\u2019yi Pavia \u00dcniversitesi\u2019ne ait e\u015fyay\u0131 \u00e7alarak Scandiano\u2019daki k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fczesinde saklamak gibi k\u00f6t\u00fc bir su\u00e7la itham ediyordu.<\/p>\n Spallanzani\u2019nin parlak d\u00fcnyas\u0131 ba\u015f\u0131na y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc meslek hayat\u0131n\u0131n bir anda harabeye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr gibi oldu. Korkun\u00e7 r\u00fcyalar\u0131nda kendini \u00f6ven ve k\u0131skananlar\u0131, keyifle kahkahalar savururken i\u015fitiyordu. A\u00e7\u0131k ger\u00e7ekler ve deneyleri ile yendi\u011fi kimselerin sevin\u00e7lerini ve hatta o sa\u00e7ma geli\u015ftirici kudret teorisinin hortlayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc.<\/p>\n Fakat birka\u00e7 g\u00fc\u00e7 i\u00e7inde yeniden kendini toplad\u0131. Her ne kadar h\u00e2l\u00e2 korkun\u00e7 bir rezaletin kahraman\u0131 idiyse de, toparlan\u0131p s\u0131rt\u0131n\u0131 duvara vererek d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k vermeye haz\u0131rland\u0131.<\/p>\n Sab\u0131rl\u0131 mikrop avc\u0131s\u0131, Voltaire\u2019in nazik mektup dostu ortadan kaybolmu\u015ftu. N\u00fcfuzlu bir politikac\u0131 haline geldi; bir tahkik komisyonunun olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 istedi ve bunu elde etti. Yalanc\u0131 \u015fahitler buldu ve darbeye darbeyle kar\u015f\u0131 geldi.<\/p>\n Nihayet Pavia\u2019ya d\u00f6nd\u00fc. Oraya giderken neler d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f oldu\u011funu ger\u00e7ekten merak ediyorum. Acaba kendini, \u015fehre girerken eski hayranlar\u0131n\u0131n arkalar\u0131n\u0131 \u00e7evirerek uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131, \u00e7irkin dedikodular\u0131n kurban\u0131 olarak m\u0131 zihninde canland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131? \u0130htimal! Fakat Pavia kap\u0131lar\u0131na yakla\u015f\u0131nca garip bir \u015fey olmu\u015ftu; kendisine hayran ve tap\u0131nan \u00f6\u011frenci kalabal\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131. Onunla beraber olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fler ve sevin\u00e7 hayk\u0131r\u0131\u015flar\u0131yla k\u00fcrs\u00fcs\u00fcne g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdi. Bu anda, bir zamanlar kendine g\u00fcvenen ma\u011frur adam\u0131n sesi so\u011fukla\u015ft\u0131, burnunu sildi ve ancak kekeleyerek \u00f6\u011frencilerine, ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n kendisi i\u00e7in ne demek oldu\u011funu anlatabildi.<\/p>\n Derken tahkik komisyonunu ve ithamc\u0131lar\u0131n\u0131 huzuruna \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Tabi Spallanzani\u2019yi art\u0131k k\u00e2fi derecede tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in olup biteni tahmin edebilirsiniz. Hakimlere, \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 iddia edilen ku\u015flar\u0131n beceriksizce dolduruldu\u011funu, t\u00fcylerinin \u00f6rselenmi\u015f oldu\u011funu ve i\u015fe yaramad\u0131klar\u0131n\u0131, bunlar\u0131n bir \u00fcniversite m\u00fczesine konulmas\u0131n\u0131n ay\u0131p olaca\u011f\u0131n\u0131 ispat etti. Bunlar sadece m\u00fczeden at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ortadan kayboldu\u011fu s\u00f6ylenen y\u0131lanlar ve Amerika kirpilerini ba\u015fka m\u00fczelerle de\u011fi\u015ftirmi\u015fti. Bu al\u0131\u015fveri\u015ften de Pavia k\u00e2rl\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Hem hepsi bu kadar da de\u011fil. Ba\u015f ithamc\u0131s\u0131 Wolta, m\u00fczeden k\u0131ymetli ta\u015flar \u00e7alarak dostlar\u0131na hediye etmi\u015fti.<\/p>\n Hakimler onu t\u00f6hmet alt\u0131nda bulundu\u011fu b\u00fct\u00fcn su\u00e7lardan beraat ettirdiler. Bununla beraber onun biraz su\u00e7lu olmad\u0131\u011f\u0131ndan bug\u00fcn pek de emin de\u011filiz. Bunun \u00fczerine Wolta ve avenesi \u00fcniversiteden kovuldular. \u0130mparator da Spallanzani dahil olmak \u00fczeze her iki tarafa tiksindirici dala\u015fmalar\u0131na bir son verip dillerini tutmalar\u0131n\u0131 emretti. Bu olay b\u00fct\u00fcn Avrupa\u2019ya, burnunu tutturan pis bir koku yay\u0131yordu. \u00d6\u011frenciler bu y\u00fczden s\u0131n\u0131f e\u015fyas\u0131n\u0131 k\u0131r\u0131p d\u00f6k\u00fcyorlard\u0131. Ba\u015fka \u00fcniversitelerde bu e\u015fsiz rezalete a\u015fa\u011f\u0131layarak g\u00fcl\u00fcyorlard\u0131. Spallanzani d\u00fc\u015fmanlar\u0131na son bir defa daha sald\u0131rd\u0131. Wolta\u2019ya kirli yalanlarla dolu i\u015fkembe ad\u0131n\u0131 takt\u0131. Scarpa ve Scopoli i\u00e7in de a\u011fza al\u0131nmayacak kadar \u00e7irkin s\u0131fatlar icat etti. Sonra s\u00fck\u00fbnetle mikrop avc\u0131l\u0131\u011f\u0131na geri d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n Bu hayvanc\u0131klar nas\u0131l \u00fcr\u00fcyor? \u201cHer \u00e7e\u015fit hayvan t\u00fcr\u00fcnden ikisinin birle\u015fmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz vakit tabii kendi t\u00fcrlerini meydana getirme i\u015fi ile u\u011fra\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Fakat acaba bunlarda da \u00f6yle mi?\u201d G\u00f6zlemlerini eski bir not defterine karal\u0131yor, kaba saba resimlerini \u00e7iziyordu. Fakat bir\u00e7ok i\u015fte sab\u0131rs\u0131z oldu\u011fu halde deneyler ve h\u00fck\u00fcm verme konusunda hemen hemen ihtiyar Leeuwenhoeck kadar \u00e7ekingen ve tedbirliydi.<\/p>\n Bonnet de, mahir, fakat bug\u00fcn unutulmu\u015f olan dostu De Saussure\u2019e Spallanzani\u2019nin bu hayvanlar\u0131n \u00fcremesindeki \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmi\u015fti. Bu adam da keskin bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 merce\u011finin arkas\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n \u00fcremesindeki \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmi\u015fti. Bu adam da keskin bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 merce\u011finin arkas\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n \u00fcreme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 \u00fczerine \u00e7evirmi\u015fti. Biraz sonra bu ufac\u0131k varl\u0131klardan ikisinin yap\u0131\u015f\u0131k bir halde g\u00f6r\u00fcld\u00fckleri zaman \u00fcreme amac\u0131 ile birle\u015fmediklerini anlatan bir makale yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131. Tam tersine, \u015fa\u015f\u0131lacak bir \u015fey ama bu \u00e7iftle\u015fmi\u015f g\u00f6r\u00fcnen hayvanlar iki par\u00e7aya, iki yeni k\u00fc\u00e7\u00fck hayvan haline ayr\u0131lmakta olan ihtiyar bir mikroptan baka bir \u015fey de\u011fildi. De Sausurre tek \u00fcreme yolunun bu oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu\u2026 Evlenmenin hazlar\u0131 onlar\u0131n me\u00e7hul\u00fcyd\u00fc.<\/p>\n Spallanzani bu makaleyi okuyunca b\u00f6yle garip bir \u015feyin olabilece\u011finden \u015f\u00fcphe ederek mikroskobunun ba\u015f\u0131na ko\u015fmu\u015ftu. Fakat dikkatle yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemler Saussure\u2019\u00fcn hakl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015fti. \u0130svi\u00e7reliye hararetli bir tebrik mektubu yazd\u0131. Spallanzani hem bir sava\u015f\u00e7\u0131, hem de bir t\u00fcr entrikac\u0131yd\u0131. A\u015f\u0131r\u0131 tutkuluydu ve \u00e7o\u011funlukla ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u015f\u00f6hretini k\u0131skan\u0131rd\u0131. Fakat De Saussure\u2019\u00fcn keskin g\u00f6zlemlerinin do\u011frulu\u011fu ve m\u00fckemmelli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda duydu\u011fu sevin\u00e7le kendini kaybetmi\u015fti. Spallanzani ve bu Cenevreli do\u011fa bilimcisi birbirlerine esasl\u0131 ba\u011flarla ba\u011flanm\u0131\u015flard\u0131. Bu, ger\u00e7ekleri bulup b\u00fcy\u00fck bilim mabedini kurmak i\u00e7in herkesin buldu\u011funu birbirine eklemesinin, bir tek ger\u00e7ek bulucusu veya bir tek ger\u00e7ek mimarl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok daha \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu anlamalar\u0131ndan ileri geliyordu. Onlar sava\u015ftan nefret edenlerin ilki, ilk d\u00fcnya vatanda\u015flar\u0131 ve ilk ger\u00e7ek milletleraras\u0131 \u015fahsiyetlerdi.<\/p>\n Bir mikrobu tek ba\u015f\u0131na b\u0131rakmak\u2026 Elise ad\u0131ndaki bir \u0130ngiliz de bir makale yazarak De Saussurre\u2019\u00fcn ikiye par\u00e7alanma hakk\u0131ndaki g\u00f6zleminin ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar yanl\u0131\u015f oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Elise bu hayvanlar\u0131n bazen ikiye ayr\u0131labileceklerini kabul ediyordu: \u201cFakat bu \u00e7o\u011fal\u0131yorlar demek de\u011fildir. Sadece suyun i\u00e7inde s\u00fcratle y\u00fczmekte olan ba\u015fka bir k\u00fc\u00e7\u00fck hayvan bir di\u011ferinin ortas\u0131na \u00e7arpmakta ve ikiye ay\u0131rmaktad\u0131r. De Saussure\u2019\u00fcn nefis teorisinin alt\u0131 \u00fcst\u00fc i\u015fte bundan ibarettir.\u201d Elise bundan ba\u015fka, \u201cBu k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar da, b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck hayvanlar\u0131n analar\u0131ndan do\u011fmas\u0131 gibi, birbirinden do\u011fmaktad\u0131r. Mikroskopumla \u00e7ok dikkatli bakt\u0131\u011f\u0131m zaman ya\u015fl\u0131lar\u0131n karn\u0131nda bebekleri g\u00f6rebiliyorum. Daha dikkatlice bak\u0131nca da, belki inanmayacaks\u0131n\u0131z ama bu bebeklerin i\u00e7inde torunlar\u0131n\u0131 ay\u0131rt edebildim\u201d demi\u015fti.<\/p>\n Spallanzani \u201csa\u00e7ma\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Buna akl\u0131 yatm\u0131yordu. Fakat bunu nas\u0131l ispat etmeli ve ufac\u0131k hayvanlar\u0131n ikiye ayr\u0131larak \u00e7o\u011fald\u0131klar\u0131n\u0131 nas\u0131l g\u00f6stermeliydi?<\/p>\n O her \u015feyden \u00f6nce ka\u015farlanm\u0131\u015f bir bilimadam\u0131yd\u0131. Elise\u2019in ahmak oldu\u011funu ileri s\u00fcrmek ayr\u0131 bir i\u015fti, k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n birbirine \u00e7arparak par\u00e7alanmad\u0131klar\u0131n\u0131 ispat etmenin de ayr\u0131 bir i\u015f oldu\u011funu biliyordu. Bu konuda karar verebilmek i\u00e7in mevcut olan tek yolu bir anda buldu. \u201cYap\u0131lacak i\u015f bu hayvanlardan birini di\u011ferlerinden ay\u0131rarak tek ba\u015f\u0131na b\u0131rakmak. Sonra da oturup mikroskopla bunun ikiye par\u00e7alan\u0131p par\u00e7alanmayaca\u011f\u0131n\u0131 seyretmektir.\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Bu problemi \u00e7\u00f6zebilmek i\u00e7in mevcut olan en basit ve tek \u00e7are buydu. Ama ak\u0131l ermeyecek kadar k\u00fc\u00e7\u00fck olan bu varl\u0131klardan birisini, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcr\u00fcden nas\u0131l uzakla\u015ft\u0131r\u0131p ay\u0131rabilecekti? Bir k\u00f6pek yavrusunu karde\u015flerinden yahut da bir hamsiyi veya yavrular\u0131ndan birini di\u011ferlerinden ay\u0131rmay\u0131 becerebilirsiniz. Fakat elinizi suya sokarak tek h\u00fccreli bir canl\u0131y\u0131 kuyru\u011fundan yakalayamazs\u0131n\u0131z. Allah m\u00fcstahakk\u0131n\u0131 versin, b\u00f6yle bir i\u015fe elveri\u015fli olabilmeleri i\u00e7in onlar\u0131n bir milyon defa daha iri olmalar\u0131 gerekir.<\/p>\n Bunun \u00fczerine Spallanzani, ihti\u015faml\u0131 t\u00f6renler ve heyecanl\u0131 konferanslarda hayran olunan bu adam, herkesin kahraman\u0131 bu muhte\u015fem insan, b\u00fct\u00fcn zafer ve zevklerden ayr\u0131larak hareketli hayat\u0131n\u0131n en ustaca ve sab\u0131r isteyen i\u015flerinden birini ba\u015farmak i\u00e7in ortadan kayboldu. Yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015f bir santimetrenin yirmi be\u015f binde birinden daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan canl\u0131 bir tek h\u00fccreyi bir yana ay\u0131rmak i\u00e7in bir yol bulmak olmu\u015ftu.<\/p>\n Laboratuvar\u0131na girdi ve b\u00fcy\u00fck bir itina ile tek h\u00fccreli hayvan s\u00fcr\u00fcleri ile dolup ta\u015fan bir damla \u00e7orbay\u0131 kristalden tertemiz bir cam par\u00e7as\u0131 \u00fczerine damlatt\u0131. Sonra k\u0131l inceli\u011findeki t\u00fcplerinden biri ile i\u00e7inde bir tek mikrop bile bulunmayan bir damla ar\u0131 suyu, ayn\u0131 cam\u0131n \u00fczerinde, mikroplu damlas\u0131n\u0131n yan\u0131 ba\u015f\u0131na b\u0131rak\u0131verdi.<\/p>\n Merce\u011fini k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlarla dolu olan damlan\u0131n \u00fczerine ayarlarken, \u201c\u015eimdi bunlardan bir tekini tuza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcrece\u011fim\u201d diye m\u0131r\u0131ldand\u0131. \u00c7ok ince ve temiz bir i\u011fne alarak mikroplu damlan\u0131n i\u00e7ine dald\u0131rd\u0131. Sonra bununla \u00f6zene \u00f6zene temiz damlaya do\u011fru minnac\u0131k bir su kanal\u0131 a\u00e7t\u0131. S\u00fcratle merce\u011fini iki damla aras\u0131ndaki su kanal\u0131na \u00e7evirdi. Ufac\u0131k canl\u0131lar\u0131n bu kanal yolu ile temiz damlaya do\u011fru k\u0131v\u0131l k\u0131v\u0131l sokulduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rerek memnun oldu. Hemen elini, deve t\u00fcy\u00fcnden ince ve ufak bir f\u0131r\u00e7aya uzatt\u0131. \u201c\u0130\u015fte, i\u015fte mikroplardan bir tanesi, tek bir tanesi ar\u0131 su damlas\u0131 i\u00e7ine girdi.\u201d Ustaca bir el hareketi ile hemen k\u00fc\u00e7\u00fck f\u0131r\u00e7ay\u0131 ince su kanal\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7irip sildi. B\u00f6ylece de bir ikincisinin yaln\u0131z kalan arkada\u015flar\u0131na kat\u0131lmas\u0131 olana\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bunun \u00fczerine: \u201cYapt\u0131m, yapt\u0131m\u201d diye hayk\u0131rd\u0131, \u201cBenden \u00f6nce bu i\u015fi kimse ba\u015faramam\u0131\u015ft\u0131. Bir mikrobu tek ba\u015f\u0131na ay\u0131rabildim. Art\u0131k ona hi\u00e7bir \u015fey \u00e7arpamaz. \u015eimdi onun ikiye ayr\u0131l\u0131p ayr\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011fiz.\u201d Boynu, kollar\u0131 gergin, kamburu \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve g\u00f6zleri k\u0131s\u0131lm\u0131\u015f olarak bir tek sakini olan su damlas\u0131n\u0131n \u00fczerine e\u011fildi\u011fi zaman merce\u011fi hafif\u00e7e titriyordu.<\/p>\n Derken garip bir manzara kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015f\u0131r\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131. Mikrobun inan\u0131lmayacak kadar k\u00fc\u00e7\u00fck olu\u015fu seyrettiklerinin dramatikli\u011fini azaltm\u0131yordu. Ufac\u0131k bir \u00e7omak \u015feklinde olan hayvanc\u0131k ortas\u0131ndan yava\u015f yava\u015f incelmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki par\u00e7ay\u0131 birbirine ba\u011flayan k\u0131s\u0131m nihayet \u00f6r\u00fcmcek a\u011f\u0131n\u0131n telleri kadar inceldi ve iki yuvarlak u\u00e7 tela\u015fla k\u0131m\u0131ldand\u0131lar. Nihayet birdenbire kopup ayr\u0131ld\u0131lar. \u0130\u015fte evvelce bir tek mikrobun bulundu\u011fu damlan\u0131n i\u00e7inde, her \u015feyleri tamam ve yerli yerinde iki mahl\u00fbk\u00e7uk, kibar kibar y\u00fcr\u00fcyordu. Bunlar bir par\u00e7a daha k\u0131sayd\u0131. Fakat ba\u015fka y\u00f6nlerden ana-babalar\u0131ndan ay\u0131rt edilebilmeleri m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Daha \u00f6nemlisi, birbirinin \u00e7ocuklar\u0131 olan bu iki mikrobun da birka\u00e7 dakika i\u00e7inde yeniden iki\u015fer par\u00e7aya ayr\u0131lmalar\u0131yd\u0131. Evvelce bir tek mikrobun bulundu\u011fu yerde \u015fimdi tam d\u00f6rt tane olmu\u015ftu.<\/p>\n Spallanzani bu ustaca oyunu bir\u00e7ok kez tekrarlad\u0131 ve ayn\u0131 sonucu al\u0131p ayn\u0131 \u015feyleri g\u00f6rd\u00fc. Sonra bahts\u0131z Elise\u2019in \u00fczerine tonlarca a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda bir kaya gibi \u00e7\u00f6kerek onu, birbirinin i\u00e7inde ya\u015fayan ana-\u00e7ocuk, torun mikroplar martaval\u0131 ile birlikte ebediyen unutulaca\u011f\u0131 yere g\u00f6m\u00fcverdi. Spallanzani budala bir \u00f6\u011frencisine ac\u0131yan geni\u015f y\u00fcrekli bir \u00f6\u011fretmen edas\u0131 ile Elise\u2019e yeniden okula gidip mikrop avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n alfabesini ba\u015ftan \u00f6\u011frenmesini \u00f6\u011f\u00fctl\u00fcyordu. Budalaca masallar icat edece\u011fine, De Saussure taraf\u0131ndan yaz\u0131lan m\u00fckemmel makaleyi g\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00f6rt a\u00e7arak okusayd\u0131 Elise\u2019in bu hatalar\u0131 yapmayaca\u011f\u0131n\u0131 ima ediyordu.<\/p>\n Bir bilimadam\u0131, do\u011fay\u0131 inceleyen ger\u00e7ek bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131, t\u0131pk\u0131 bir yazar, bir ressam, bir m\u00fczisyen gibidir. O da bir par\u00e7a sanatk\u00e2r, bir par\u00e7a da so\u011fukkanl\u0131 bir ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. Spallanzani kendi kendine hik\u00e2yeler anlat\u0131yor ve yeni bir ke\u015fif ve bulu\u015f devrinin kahraman\u0131 oldu\u011funa inanmaya u\u011fra\u015f\u0131yordu. Hatta kendini Kristof Kolomb ve Vespu\u00e7i\u2019ye benzetiyordu. Mikroplar\u0131n bu esrarl\u0131 d\u00fcnyas\u0131ndan, yeni bir alem diye s\u00f6z ediyor ve kendini, ancak bunun s\u0131n\u0131rlar\u0131nda cesurca ilk ke\u015fifleri yapan bir kahraman olarak g\u00f6r\u00fcyordu. K\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n olas\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fckleri hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylememi\u015fti. Kalemi ile \u00e7\u0131lg\u0131nca tahminler yapmaktan ho\u015flanmazd\u0131. Fakat dehas\u0131 bu yeni d\u00fcnyan\u0131n fantastik varl\u0131klar\u0131n\u0131n, a\u011fabeyleri olan insan t\u00fcr\u00fc i\u00e7in b\u00fcy\u00fck fakat hen\u00fcz bilinmeyen bir \u00f6nemi olabilece\u011fini f\u0131s\u0131ld\u0131yordu.<\/p>\n Spallanzani\u2019nin safra kesesi B\u00fcy\u00fck M\u0131s\u0131r h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131 saray naz\u0131rlar\u0131na pahal\u0131 ve nefis mumyalar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 emrederek isimlerini ebediyete kadar korumu\u015flard\u0131r. Yunanl\u0131lar ve Romal\u0131lar da benzerlerini ihti\u015faml\u0131 mermer heykeller \u015feklinde i\u015flemi\u015flerdi. Di\u011fer y\u00fczlerce b\u00fcy\u00fck adam\u0131n da elimizde portreleri vard\u0131r. Fakat muhte\u015fem Spallanzani\u2019den bize g\u00f6rebilece\u011fimiz ne kald\u0131? Pavia\u2019da onun \u00f6nemsiz, k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00fcst\u00fc var. G\u00f6rmek isterseniz civardaki m\u00fczede de safra kesesini bulabilirsiniz. Spallanzani\u2019nin ba\u015fucuna bundan daha iyi bir mezar ta\u015f\u0131 dikilebilir miydi? Ger\u00e7ekten onun ger\u00e7e\u011fi bulmaya kar\u015f\u0131 olan sonsuz tutkusunu daha ba\u015fka ne temsil edebilir? Bu tutku ki, hi\u00e7bir \u015fey kar\u015f\u0131s\u0131nda duraklamam\u0131\u015f, geleneklerden nefret etmi\u015f, g\u00fc\u00e7l\u00fcklerden y\u0131lmam\u0131\u015f, zevksizli\u011fe ve geli\u015fig\u00fczel yap\u0131lan i\u015fe de\u011fer vermemi\u015fti.<\/p>\n Safra kesesinin hasta oldu\u011funu biliyordu. \u00d6l\u00fcm d\u00f6\u015fe\u011finde iken: \u201cEh, i\u015fim bittikten sonra onu kesip \u00e7\u0131kar\u0131n\u201d dedi\u011fini belki i\u015fitebilirdiniz, \u201cbelki de hasta safra keseleri hakk\u0131nda \u015fa\u015f\u0131lacak bir ger\u00e7ek ortaya \u00e7\u0131karmay\u0131 ba\u015farabilirsiniz\u201d. \u0130\u015fte Spallanzani bu zihniyette bir adamd\u0131. O y\u00fczy\u0131l\u0131n \u015f\u00fcpheci, a\u015f\u0131r\u0131 derecede merakl\u0131 bir mant\u0131\u011fa tapan ruhu da buydu. O y\u00fczy\u0131l ki, ancak birka\u00e7 pratik \u015fey ke\u015ffetmekle beraber, Pasteur, Faraday, Ahraheneuz, Emil Fisher ve Ernest Rutherford\u2019a i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131 y\u00fcksek ve temiz binalar kurmu\u015ftu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00c7eviren: Mithat En\u00e7 Leeuwenhoeck \u00f6ld\u00fc. Bu b\u00fcy\u00fck bir kay\u0131pt\u0131r ve tel\u00e2fisi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. K\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar \u00fczerindeki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u015fimdi kim ilerletecek? \u0130\u015fte \u0130ngiltere\u2019deki Royal Society ve Paris\u2019teki parlak akademinin bilginleri birbirlerine bunu soruyorlard\u0131. Sorular\u0131na bir yan\u0131t verilmesi i\u00e7in uzun zaman beklemeye gerek kalmad\u0131. Zira 1723\u2019te Delft\u2019li belediye kap\u0131c\u0131s\u0131 iyice hak etti\u011fi sonsuz uykusu i\u00e7in g\u00f6zlerini hen\u00fcz […]<\/p>\n","protected":false},"author":2066,"featured_media":35708,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5079,38],"tags":[482,4974,5102],"class_list":["post-35707","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-186-sayi","category-dergi-sayilari","tag-bilim","tag-mikrop-avcisi","tag-spallanzani"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n<\/em><\/strong>Lazzaro hem s\u00f6z dinleyen hem de politikac\u0131 bir \u00e7ocuktu. Bu y\u00fczden ne babas\u0131yla ne de rahiple tart\u0131\u015fmaya giri\u015firdi. Fakat i\u00e7inden onlar\u0131n s\u00f6ylediklerine \u201csa\u00e7ma\u201d der, bir g\u00fcn bunlar\u0131n nereden ve ni\u00e7in geldiklerinin ger\u00e7ek nedenlerini bulmay\u0131 tasarlard\u0131.<\/p>\n
\n<\/em><\/strong>\u0130\u00e7inden her t\u00fcrl\u00fc otoriteden nefret etti\u011fi i\u00e7in rahat\u00e7a \u00e7al\u0131\u015fabilmesini sa\u011flamak i\u00e7in kudretli ki\u015filerin himayesi alt\u0131na girdi. Papaz olarak dini inan\u0131n h\u00fcr bir kap\u0131c\u0131s\u0131 g\u00f6z\u00fckmesi gerekti\u011fi halde b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 ile her \u015feyden \u015f\u00fcphe etmeye, her bir \u015feyi tabii diye kabul etmemeye ve Tanr\u0131\u2019y\u0131 ancak herhangi t\u00fcrden \u00fcst\u00fcn bir varl\u0131k olarak tan\u0131maya ba\u015flad\u0131. Bundan da \u015f\u00fcphe ettiyse bile ikiy\u00fczl\u00fc tabiat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerini i\u00e7inde saklamas\u0131na neden olmu\u015ftur. Otuzuna girmeden Reggio \u00dcniversitesi\u2019ne profes\u00f6r olmu\u015ftu ve heyecan i\u00e7inde g\u00f6zleri hayretten a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, onu dinleyen \u00f6\u011frenci kalabal\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ders veriyordu. \u0130\u015fte burada Leeuwenhoeck\u2019un ke\u015ffetti\u011fi o acayip yeni hayvanc\u0131klar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/2-39-300x200.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Derken bir gece dinlenirken eline k\u00fc\u00e7\u00fck, sade ve masum bir kitap ge\u00e7ti. Bu kitap ona hayat\u0131n nas\u0131l do\u011fdu\u011fu problemini \u00e7\u00f6zebilmek i\u00e7in yepyeni bir rol g\u00f6steriyordu. Kitab\u0131 yazan adam kelimelerle tart\u0131\u015fmaya giri\u015fmemi\u015f, sadece deneyler yapm\u0131\u015ft\u0131. Spallanzani, \u201cAllah\u2019\u0131m, hem de ne deneyler, ortaya koydu\u011fu ger\u00e7ekler ne a\u00e7\u0131k ve ne ayd\u0131nl\u0131k\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Uykusu ka\u00e7t\u0131, \u015fafa\u011f\u0131n yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 unuttu ve okumaya devam etti.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/3-31-248x300.jpg\")
Spallanzani\u2019nin, Antonio Vallisneri ile tan\u0131\u015fmas\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan biri olmu\u015ftur. Vallisneri bir \u0130talyan t\u0131p bilimcisi, doktoru ve do\u011fa uzman\u0131yd\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n
\n<\/em><\/strong>Art\u0131k meseleyi deneyler yolu ile sinekler \u00fczerinde de\u011fil mikroskobik hayvanlar \u00fczerinde \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in bir tek ad\u0131ma ihtiya\u00e7 vard\u0131. Zira tam o s\u0131ralarda b\u00fct\u00fcn profes\u00f6rler her ne kadar sineklerin yumurtadan \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnse de, yar\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar muhakkak kendilerinden \u00fcreyebilirler diyorlard\u0131.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/4-17-300x145.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Bu anda i\u00e7indeki ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ruh ayakland\u0131. D\u00fc\u015f\u00fcncelerini Needham\u2019a yazmak i\u00e7in masas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na oturmad\u0131. Bunun yerine tozlu \u015fi\u015felerle dolu laboratuar\u0131na \u00e7ekildi. Bir avu\u00e7 tohumla bir \u015fi\u015fe yakalad\u0131 ve mikroskobunun tozunu ald\u0131. Gerekirse kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini de \u00e7\u00fcr\u00fctmek niyeti ile deneyimlere giri\u015fti. Needham \u00e7orbalar\u0131n\u0131 yeterli \u00f6l\u00e7\u00fcde kaynatmam\u0131\u015ft\u0131. \u0130htimal ki \u00e7ok y\u00fcksek \u0131s\u0131ya dayanabilen hayvanlar ve yumurtalar\u0131 vard\u0131. Kim bilir. Spallanzani \u015fi\u015fkin kar\u0131nl\u0131 ve ince boyunlu \u015fi\u015feler buldu. Bunlar\u0131 y\u0131kad\u0131, ovdu, kurulad\u0131 ve p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l yanan s\u0131ralar halinde masas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne dizdi. Sonra bir k\u0131sm\u0131n\u0131n i\u00e7ine her \u00e7e\u015fit tohumlardan doldurdu. Baz\u0131lar\u0131na da bezelye ve badem koydu. Bundan sonra hepsinin i\u00e7ine ar\u0131 su aktard\u0131: \u201c\u015eimdi bu \u00e7orbalar\u0131 k\u0131sa bir m\u00fcddet \u0131s\u0131tmayaca\u011f\u0131m, tam bir saat kaynataca\u011f\u0131m\u201d diye ba\u011f\u0131rd\u0131. Ate\u015fini yakt\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131: \u201cAma \u015fi\u015felerimin a\u011fz\u0131n\u0131 nas\u0131l kapamal\u0131. Mantar iyice kapamayabilir. Ak\u0131l almayacak kadar k\u00fc\u00e7\u00fck olan bu hayvanc\u0131klar bir taraftan i\u00e7eri s\u0131zabilir. Buldum. \u015ei\u015felerimin boyunlar\u0131n\u0131 alevde eriterek kapataca\u011f\u0131m, a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 camla kapataca\u011f\u0131m. Ne kadar k\u00fc\u00e7\u00fck olursa olsun hi\u00e7bir \u015fey camdan i\u00e7eri s\u0131v\u0131\u015famaz.\u201d<\/p>\n
\n<\/em><\/strong>\u00d6nce iyice kapad\u0131\u011f\u0131 \u015fi\u015felerinin yan\u0131na gitti. Boyunlar\u0131n\u0131 birer birer k\u0131rarak a\u00e7t\u0131. Havada bulunma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan mikroskobik varl\u0131klara kar\u015f\u0131 iyice kapad\u0131\u011f\u0131 bu \u015fi\u015felerdeki \u00e7orbadan ince cam bir t\u00fcpe almaya u\u011fra\u015ft\u0131. \u0130\u00e7lerinde bu k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n \u00fcreyip \u00fcremedi\u011fini anlamak istiyordu. O art\u0131k hareketli ve ihti\u015faml\u0131 Spallanzani de\u011fildi. Hareketleri a\u011f\u0131r ve sakindi. Bir makine veya tahtadan yap\u0131lm\u0131\u015f yar\u0131 canl\u0131 bir mahl\u00fbk gibi, damla damla arkas\u0131na bu s\u0131v\u0131dan, merce\u011finin \u00f6n\u00fcne koyuyordu.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/5-11-253x300.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Spallanzani ile Needham aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fma, akademilerin kendini be\u011fenmi\u015f bilginleri aras\u0131nda kalmad\u0131. Dedikodu a\u011f\u0131r kap\u0131lar\u0131n aralar\u0131ndan sokaklara s\u0131zd\u0131 ve modern salonlara kadar girdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n insanlar\u0131 alayc\u0131, ele\u015ftiriciydi. Her tarafta dine g\u00fcl\u00fcyor ve do\u011fada \u00fcst\u00fcn bir g\u00fcc\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ink\u00e2r ediyorlard\u0131. Bu y\u00fczden de hayat\u0131n geli\u015fig\u00fczel ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi inanc\u0131 pek ho\u015flar\u0131na gidiyordu. Fakat Spallanzani\u2019nin deneyleri hatta en kurnazca ve ka\u00e7amakl\u0131 kelimelerle kar\u015f\u0131l\u0131k verilemeyecek kadar a\u00e7\u0131k ve g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/6-9-216x300.jpg\")
\n<\/em><\/strong>En fenas\u0131 Royal Society\u2019nin sokak insanlar\u0131n\u0131 ge\u00e7ebilmek gayretiyle ayaklar\u0131 eteklerine dola\u015farak Needham\u2019\u0131 \u00fcye ilan etmesiydi. Paris Akademisi de onu muhabir \u00fcye se\u00e7mi\u015fti. Bu s\u0131rada \u0130talya\u2019da Spallanzani laboratuvar\u0131na \u00e7ekilmi\u015f, \u00f6fke i\u00e7inde a\u011fz\u0131ndan t\u00fck\u00fcr\u00fckler savurarak homurdan\u0131p bir a\u015fa\u011f\u0131 bir yukar\u0131 dola\u015f\u0131yordu.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/7-8-202x300.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Demek ki Needham tohumlardaki geli\u015ftirici kudreti \u0131s\u0131n\u0131n tahrip etti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bunu denedi mi acaba? Bu geli\u015ftirici kudreti nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyor yahut duyuyor, tad\u0131yor yahut \u00f6l\u00e7ebiliyor acaba? Ona g\u00f6re bu tohumlar\u0131n i\u00e7indedir\u2026 Pek\u00e2l\u00e2 tohumlar\u0131 \u0131s\u0131t\u0131r\u0131z ve g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/8-6-204x300.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Sonra k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n sevi\u015fme, sava\u015f ve \u00f6l\u00fcmleri \u00fczerindeki s\u0131k\u0131 ve yorucu g\u00f6zlemlerinden kurtulup dinlenmek i\u00e7in kendi v\u00fccudu \u00fczerinde zalimce deneyler yapt\u0131. Fakat ona bu da yetmezdi. Bu y\u00fczden evinin s\u0131cak ve karanl\u0131k tavan aras\u0131nda yarasalar\u0131n g\u00f6rmedikleri halde \u015furaya buraya nas\u0131l \u00e7\u0131rp\u0131nd\u0131klar\u0131 konusu \u00fczerinde terletici ara\u015ft\u0131rmalara giri\u015fti. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck ye\u011fenlerinin e\u011fitimine yard\u0131m etmeye ve karde\u015flerine bakmaya vakit buldu. Bunlar onun gibi dahi de\u011fildiler. Fakat kendi kan\u0131ndand\u0131lar ve onlar\u0131 seviyordu.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/9-4-194x300.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Spallanzani Avrupa\u2019daki \u015f\u00fcpheci ve ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n hemen hemen yar\u0131s\u0131 ile mektupla\u015f\u0131yordu. Mektupla\u015fma yolu ile \u015fu me\u015fhur iblis Voltaire\u2019in samimi bir dostu olmu\u015ftu. Ona \u0130talya\u2019da yetenek sahibi \u00e7ok az insan bulundu\u011fundan \u015fik\u00e2yet ederdi. Buran\u0131n havas\u0131 \u00e7ok rutubetli ve sisliydi. Yava\u015f yava\u015f, d\u00fcr\u00fcst\u00e7esine ger\u00e7e\u011fi aray\u0131p insanlar i\u00e7in yery\u00fcz\u00fcnde mutluluk ve adaleti kurmaya u\u011fra\u015f\u0131rken ihtilallerin en kanl\u0131s\u0131na neden olan k\u00fc\u00e7\u00fck bilgin ve filozof \u00e7etesinin \u00f6nderi oluvermi\u015fti. Bu adamlar Spallanzani\u2019nin, en k\u00fc\u00e7\u00fckleri de dahil olmak \u00fczere, b\u00fct\u00fcn yarat\u0131klar\u0131n kendiliklerinden meydana gelebilecekleri sa\u00e7mas\u0131n\u0131 ebediyen ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131na inan\u0131yorlard\u0131. Ba\u015fta Voltaire oldu\u011fu halde hepsi de \u201cgeli\u015ftirici kudret\u201d ve bunun babalar\u0131 olan s\u00fcsl\u00fc Buffon\u2019la laboratuvar u\u015fa\u011f\u0131 rahip Needham hakk\u0131nda alayc\u0131 n\u00fckteler savuruyorlard\u0131.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/10-3-191x300.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Muzaffer bir sesle son deneyini ba\u011f\u0131rarak Avrupa\u2019ya ilan etti. Needham ve Buffon da bunu i\u015fittiler ve suratlar\u0131 as\u0131k, anlams\u0131z teorilerinin y\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ortas\u0131nda oturakald\u0131lar. Art\u0131k s\u00f6ylenecek bir \u015fey kalmam\u0131\u015ft\u0131. Spallanzani basit bir ger\u00e7ekle a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 t\u0131kay\u0131vermi\u015fti. Bundan sonra \u0130talyan da biraz yaz\u0131 i\u015fi ile u\u011fra\u015fmak \u00fczere masan\u0131n ba\u015f\u0131na oturdu. Laboratuvar\u0131nda bir \u00fcstatt\u0131 ve ortaya koydu\u011fu ger\u00e7e\u011fin, Needham\u2019\u0131n \u201chayat kendili\u011finden do\u011fabilir\u201d diye iddia etti\u011fi bo\u015f masal\u0131 y\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan emin olunca da kalemi ile \u015feytan kesilmi\u015fti. Art\u0131k Spallanzani, en k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar\u0131n bile daima kendinden \u00f6nce ya\u015fayan hayvanlardan meydana geldiklerinden emindi. Bundan ba\u015fka ufac\u0131k mikroplar\u0131n da ana-babalar\u0131 gibi daima ayn\u0131 t\u00fcrden bir mikrop kalaca\u011f\u0131ndan emindi. T\u0131pk\u0131 bir yabane\u015fe\u011finin bir z\u00fcrafa haline ge\u00e7meyip veya bir \u00f6k\u00fcz do\u011furmayaca\u011f\u0131, yaban e\u015fe\u011finin daima yabane\u015fe\u011fi olarak kalmas\u0131 ve yaln\u0131z yabane\u015fe\u011fi yavrular\u0131 d\u00fcnyaya getirmesi gibi.<\/p>\n
\n<\/em><\/strong>Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00fcniversitelerinde Spallanzani\u2019nin ad\u0131 s\u00f6yleniyordu. Bilim kurumlar\u0131 onu g\u00fcn\u00fcn bir numaral\u0131 bilim adam\u0131 say\u0131yorlard\u0131. B\u00fcy\u00fck Frederik kendisine uzun mektuplar yazd\u0131. Onu kendi eliyle Berlin Akademisine \u00fcye yapt\u0131. Frederik\u2019in amans\u0131z d\u00fc\u015fman\u0131 Avusturya \u0130mparatori\u00e7esi Maria Theresia da b\u00fcy\u00fck kral\u0131 ge\u00e7mek i\u00e7in Spallanzani\u2019ye Lombardia\u2019daki eski ve \u00f6nemini kaybetmekte olan Pavia \u00dcniversitesi\u2019nin profes\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc teklif etti. \u00d6nemli ki\u015filer \u00f6zel ve debdebeli bir heyet halinde, h\u00fck\u00fcmdar m\u00fch\u00fcrleri ile damgal\u0131 mektuplar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ile belleri b\u00fck\u00fclm\u00fc\u015f geldiler ve Spallanzani\u2019ye can \u00e7eki\u015fen bir \u00fcniversiteyi diriltmesini rica ettiler. Maa\u015f hakk\u0131nda uzun ve sonu gelmeyen tart\u0131\u015fma ve pazarl\u0131klar, do\u011fa tarihi profes\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ile Pavia \u00dcniversitesi do\u011fa tarihi m\u00fczesinin m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabul etmesi ile neticelendi.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/11-4-300x206.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Bu hararetli koleksiyon yapma ve okutma faaliyetleri aras\u0131nda, \u00e7orbalar\u0131 ve mikroskobik hayvanlar\u0131 ile laboratuvar\u0131na kapan\u0131yordu. Orada bu yarat\u0131klar\u0131n da t\u0131pk\u0131 insanlar, atlar ve filler gibi do\u011fa kanunlar\u0131na uymaya mecbur olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren uzun deneyler yap\u0131yordu. Mikropla dolu et suyu damlalar\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck cam par\u00e7alar\u0131 \u00fczerine b\u0131rakarak \u00fczerlerine sigara duman\u0131 \u00fcfl\u00fcyor ve merce\u011fi ile merakla seyrediyordu. Bunlar\u0131n, duman\u0131n rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan kurtulmak i\u00e7in etrafa ka\u00e7\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce de sevin\u00e7ten hayk\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. \u00dczerlerine elektrik \u015ferareleri s\u0131kt\u0131 ve bu ufac\u0131k yarat\u0131klar\u0131n sersemleyerek kendi etraflar\u0131nda d\u00f6n\u00fcp s\u00fcratle \u00f6l\u00fc\u015flerine hayret etti.<\/p>\n
\n<\/em><\/strong>Spallanzani hayal g\u00fcc\u00fcyle ve h\u0131zl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmesiyle \u00f6v\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bu kendini be\u011fenmi\u015fli\u011fi de, \u00f6\u011frencileri, zeki bayanlar, bilgin profes\u00f6rler ve fatih h\u00fck\u00fcmdarlar taraf\u0131ndan beslenmekteydi. Fakat o bir deneyciydi de. Hem de her \u015feyden \u00f6nce bir deneyciydi ve kafas\u0131n\u0131n parlak bulu\u015flar\u0131ndan birini yeni bir ger\u00e7ek yenince, al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fckle boyun e\u011ferdi.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/13-194x300.jpg\")
\n<\/em><\/strong>\u0130\u015fte bunun \u00fczerine Spallanzani \u015fi\u015felerini kald\u0131r\u0131p laboratuvar\u0131n\u0131 kilitledi ve \u00f6\u011frencilerine drama ve g\u00f6zya\u015flar\u0131 ile \u0131slanm\u0131\u015f bir veda yapt\u0131. Akdeniz\u2019de Do\u011fu\u2019ya do\u011fru giderken Spallanzani\u2019yi m\u00fcthi\u015f deniz tuttu ve bindi\u011fi gemi batt\u0131. Fakat bu kaza esnas\u0131nda da adalardan toplad\u0131\u011f\u0131 bitki ve ta\u015f \u00f6rneklerini kurtarmay\u0131 unutmad\u0131. Sultandan ikram ve sayg\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Saray\u0131n hekimleri, latif odal\u0131klar\u0131n adetlerini incelemesine izin verdiler. Bundan sonra T\u00fcrklere, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n iyi bir adam\u0131 s\u0131fat\u0131yla Spallanzani, misafirperverlikleri ile mimari tarzlar\u0131na hayran oldu\u011funu, fakat esircilik gelenekleri ile hayata kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdikleri \u00fcmitsiz kadercilikten nefret etti\u011fini bildirdi.<\/p>\n
\n<\/em><\/strong>Spallanzani muzafferane seyahatinde iken yeniden canland\u0131rmak i\u00e7in o kadar emek verdi\u011fi Pavia\u2019daki \u00fcniversitesinin \u00fcst\u00fcnde kara bulutlar toplanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u00d6teki profes\u00f6rler y\u0131llardan beri onun kendi \u00f6\u011frencilerini ellerinden almas\u0131na seyirci kalmak zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Fakat seyredip di\u015f bilemi\u015flerdi.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/14.jpg\")
\n<\/em><\/strong>K\u00fc\u00e7\u00fck hayvanc\u0131klar\u0131 seyirle ge\u00e7en y\u0131llar i\u00e7inde, bunlar\u0131n nas\u0131l \u00fcrediklerini merak etmi\u015fti. Bu varl\u0131klardan ikisini bir\u00e7ok defa birbirine yap\u0131\u015f\u0131k olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f ve Bonnet\u2019ye \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/15-196x300.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Bundan sonra Spallanzani hayat\u0131n\u0131n en \u015feytani ve ustaca ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 yapmaya zorlanm\u0131\u015ft\u0131. Bunu yapmaya onu zorlayan bir yandan Cenevre\u2019deki arkada\u015flar\u0131n\u0131n dostlu\u011fu bir yandan da hemen hemen me\u015fhur geli\u015ftirici kudret kadar manas\u0131z olan bilimsel kisveli bir budalal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 duydu\u011fu nefret olmu\u015ftu.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/16-225x300.jpg\")
\n<\/em><\/strong>1799 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda Napoleon\u2019un eski bir d\u00fcnyay\u0131 alt\u00fcst etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve Beethoven\u2019in muazzam senfonilerinin ilkleri ile 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, \u00f6nderlerinden birisi oldu\u011fu bu m\u00fccadele ruhunun sava\u015f naralar\u0131 aras\u0131nda Spallanzani beyin kanamas\u0131 ile fel\u00e7ten yata\u011fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00dc\u00e7 g\u00fcn sonra bask\u0131 alt\u0131na girmeyen enerjik ba\u015f\u0131n\u0131 yatak \u00f6rt\u00fclerinin aras\u0131ndan kald\u0131rarak \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc seyretmeye gelen dostlar\u0131n\u0131n hayret ve sevinci aras\u0131nda Tasso ve Homeros\u2019tan m\u0131sralar okumu\u015ftu. Fakat her ne kadar kendisi kabul etmek istemiyorsa da biyografisini yazanlardan birinin s\u00f6yledi\u011fi gibi, bu onun ku\u011fu \u015fark\u0131s\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc birka\u00e7 g\u00fcn sonra \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/18-300x225.jpg\")
<\/p>\n