{"id":35764,"date":"2019-07-30T03:17:08","date_gmt":"2019-07-30T00:17:08","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=35764"},"modified":"2019-08-02T12:57:04","modified_gmt":"2019-08-02T09:57:04","slug":"evrenin-genislemesi-ne-demektir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/07\/30\/evrenin-genislemesi-ne-demektir","title":{"rendered":"Evren’in geni\u015flemesi ne demektir?"},"content":{"rendered":"

1929\u2019da ke\u015ffedilen Evren\u2019in geni\u015fliyor oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi insan\u0131n kendi k\u00f6kenine ili\u015fkin (Nereden geliyoruz?) en \u00f6nemli ke\u015fiflerden biridir. Evren\u2019in geni\u015flemesi B\u00fcy\u00fck Patlama modelinin temelini olu\u015fturur; onun \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131d\u0131r. Peki, Evren\u2019in geni\u015flemesi ne demektir? Evren neyin i\u00e7inde geni\u015fler? Evren\u2019in geni\u015flemesi G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin hatta D\u00fcnya\u2019n\u0131n da geni\u015fliyor, b\u00fcy\u00fcyor oldu\u011fu anlam\u0131na gelir mi?<\/p>\n

Geni\u015fleme, ger\u00e7ekte iyi bildi\u011fimiz bir kavramd\u0131r. Bir \u00fclkenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n geni\u015flemesini ya da bir petrol tankerinden s\u0131zan petrol\u00fcn kirletti\u011fi alan\u0131n geni\u015flemesini kolayca anlar ve akl\u0131m\u0131zda canland\u0131rabiliriz. \u00dclkenin ve deniz y\u00fczeyindeki petrol\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131 (kenarlar\u0131) ve bir merkezi vard\u0131r. Bu s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00f6tesinde de geni\u015flenebilecek bir b\u00f6lge bulunur. Ancak Evren\u2019in geni\u015flemesi bildi\u011fimiz \u015fekilde olmaz. Bunun nedeni asl\u0131nda Evren\u2019in kendisinin, bildi\u011fimiz \u015feylere pek benzemiyor olu\u015fudur. \u00d6rne\u011fin Evren\u2019in bir merkezi ya da onu ku\u015fatan s\u0131n\u0131rlar\u0131 yoktur. Bununla birlikte Evren\u2019in d\u0131\u015f\u0131nda da geni\u015fleyece\u011fi bir b\u00f6lge yoktur. Daha do\u011frusu Evren\u2019in d\u0131\u015f\u0131 diye bir yer bulunmaz. B\u00fct\u00fcn g\u00f6kadalardaki ve g\u00f6kadalar aras\u0131 uzaydaki madde, enerji, karanl\u0131k madde ve karanl\u0131k enerji hep Evren\u2019in i\u00e7indedir. Bir merkezi ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 bulunmayan Evrenimiz de s\u00fcrekli ve artan bir h\u0131zla b\u00fcy\u00fcr, geni\u015fler.<\/p>\n

\"\"
Bu \u00e7izimlerde, belli bir hacmin i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fen konvansiyonel bir
patlama modellenmi\u015ftir. B\u00fcy\u00fck Patlama ile ba\u015flayan Evren\u2019in geni\u015flemesi
bu \u015fekilde olmaz.<\/figcaption><\/figure>\n

Evren\u2019de hangi uzak g\u00f6kadaya bakarsak bakal\u0131m onun bizden uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Ancak daha yak\u0131n olanlar daha yava\u015f uzakla\u015f\u0131rken uzaktakiler daha h\u0131zl\u0131 ve en uzaktakiler de en h\u0131zl\u0131 uzakla\u015f\u0131r. Bu durumun baz\u0131 istisnalar\u0131 vard\u0131r. Yerel Grup gibi g\u00f6kada gruplar\u0131ndaki ya da k\u00fcmelerdeki g\u00f6kadalar birbirlerine k\u00fctle\u00e7ekimsel olarak ba\u011fl\u0131d\u0131r. Grup i\u00e7inde de\u011fi\u015fik y\u00f6nlerde ilerleyebilirler. G\u00f6kadalar\u0131n k\u00fcme i\u00e7indeki bu t\u00fcr hareketleri Evren\u2019in d\u00fczg\u00fcn geni\u015flemesinden \u201csapma\u201dlar olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir ba\u015fka deyi\u015fle k\u00fcme i\u00e7indeki k\u00fctle\u00e7ekim etkileri Evren\u2019in geni\u015flemesine kar\u015f\u0131 i\u015fler. Ayn\u0131 durum g\u00f6kadalar\u0131n i\u00e7indeki madde i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Yani g\u00f6kadalardaki k\u00fctle\u00e7ekim etkisi Evren\u2019in geni\u015flemesine kar\u015f\u0131 durur ve hi\u00e7bir g\u00f6kada geni\u015flemez.<\/p>\n

\"\"
Bu \u00e7izimlerde, i\u00e7erdi\u011fi her \u015feyle birlikte geni\u015fleyen Evren g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.
Geni\u015fleme bir merkezden d\u0131\u015fa do\u011fru de\u011fil, her yerde ayn\u0131 \u015fekilde oluyor.
Evren\u2019in d\u0131\u015f\u0131ndaysa hi\u00e7bir \u015fey yok.<\/figcaption><\/figure>\n

B\u00fct\u00fcn g\u00f6kadalar\u0131n bizden uzakla\u015f\u0131yormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmesi garip bir durumdur. Sanki Samanyolu Evren\u2019in merkezindeymi\u015f ve b\u00fct\u00fcn g\u00f6kadalar ondan ka\u00e7\u0131yormu\u015f izlenimi uyand\u0131r\u0131r. Bir de e\u011fer zaman\u0131 geri alabilsek t\u00fcm g\u00f6kadalar Samanyolu\u2019nda bulu\u015facakm\u0131\u015f gibi gelir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle Evren\u2019in merkezindeymi\u015fiz duygusuna kap\u0131l\u0131r\u0131z. Ne var ki durum hi\u00e7 de \u00f6yle de\u011fildir. Bu t\u00fcm\u00fcyle bir yan\u0131lsamad\u0131r.<\/p>\n

Konvansiyonel patlamalarda patlaman\u0131n bir merkezi olur. Merkeze yakla\u015ft\u0131k\u00e7a madde yo\u011funlu\u011fu, s\u0131cakl\u0131k ve bas\u0131n\u00e7 artar. Merkezden uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a maddelerin sa\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hacim b\u00fcy\u00fcr, madde yo\u011funlu\u011fu ve s\u0131cakl\u0131k d\u00fc\u015fer. B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019yla ba\u015flayan Evren\u2019in geni\u015flemesi konvansiyonel patlaman\u0131n bu betimlemesine uymaz; \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte Evren\u2019de herhangi bir b\u00f6lgede madde yo\u011funla\u015fmas\u0131 g\u00f6zlenmez -Evren homojendir. Evren\u2019in s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 da her y\u00f6nde ayn\u0131d\u0131r (2,7 K). Yani Evren\u2019in bir merkezi ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 yoktur. Evren her y\u00f6nde ayn\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu nedenle Samanyolu\u2019nun Evren\u2019in merkezindeymi\u015f gibi alg\u0131lanmas\u0131 bir yan\u0131lsamad\u0131r. Ger\u00e7ekte hangi g\u00f6kadadan \u00f6teki g\u00f6kadalara bak\u0131lsa ayn\u0131 manzarayla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131r: B\u00fct\u00fcn g\u00f6kadalar uzakla\u015f\u0131yor g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. G\u00f6kadalar\u0131n birbirlerinden uzakla\u015f\u0131yor olmas\u0131 bir balonun \u00fczerine tutturulmu\u015f ka\u011f\u0131ttan minik g\u00f6kadalar\u0131n balonun -bu \u00f6rnekte iki boyutlu bir evrene kar\u015f\u0131l\u0131k gelir- \u015fi\u015firilmesiyle birlikte birbirlerinden uzakla\u015fmas\u0131na benzer.<\/p>\n

Geni\u015fleyen Evren kuram\u0131na g\u00f6re ger\u00e7ekte Evren bir bo\u015flu\u011fun ya da uzay\u0131n i\u00e7inde geni\u015fliyor de\u011fildir. Kendisi geni\u015fler. Evren\u2019in d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey yoktur; Evren\u2019in d\u0131\u015f\u0131 diye bir \u015fey yoktur. G\u00f6kadalar da ger\u00e7ekte Evren\u2019de b\u00fcy\u00fck h\u0131zlarla ilerlemez. Onlar asl\u0131nda uzayda durur ancak aralar\u0131ndaki uzay geni\u015fler ve uzakl\u0131k Evren\u2019in geni\u015flemesinden dolay\u0131 artar. Bu durumu f\u0131r\u0131nda kabaran bir \u00fcz\u00fcml\u00fc kekin \u00fcz\u00fcmlerinin kendileri hareket etti\u011fi i\u00e7in de\u011fil de kek kabard\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in birbirlerinden uzakla\u015fmas\u0131na benzetilebilir.<\/p>\n

Kaynak:<\/strong> \u00c7a\u011flar Sunay, 50 Soruda Evren, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Ekim 2011, s.214-217<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1929\u2019da ke\u015ffedilen Evren\u2019in geni\u015fliyor oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi insan\u0131n kendi k\u00f6kenine ili\u015fkin (Nereden geliyoruz?) en \u00f6nemli ke\u015fiflerden biridir. Evren\u2019in geni\u015flemesi B\u00fcy\u00fck Patlama modelinin temelini olu\u015fturur; onun \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131d\u0131r. Peki, Evren\u2019in geni\u015flemesi ne demektir? Evren neyin i\u00e7inde geni\u015fler? Evren\u2019in geni\u015flemesi G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin hatta D\u00fcnya\u2019n\u0131n da geni\u015fliyor, b\u00fcy\u00fcyor oldu\u011fu anlam\u0131na gelir mi? Geni\u015fleme, ger\u00e7ekte iyi bildi\u011fimiz bir kavramd\u0131r. Bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":35766,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624],"tags":[657,5114,1161,1748,392],"class_list":["post-35764","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","tag-evren","tag-evrenin-genislemesi","tag-kutlecekim","tag-samanyolu","tag-uzay"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t