Arz edilenler ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda talep edilenler denklemi, mevcut ekonomide para dedi\u011fimiz ulusal ya da uluslararas\u0131 kimi birimlerle sa\u011flan\u0131yor. Bug\u00fcn\u00fcn reel d\u00fcnyas\u0131 bu say\u0131sal koda dayan\u0131yor. Paran\u0131n bilimsel tan\u0131m\u0131 ise \u015f\u00f6yle; \u201cb\u00fct\u00fcn metalar\u0131n de\u011fi\u015fim arac\u0131 olan meta\u201d. \u0130nsanl\u0131k Lidya\u2019dan beri bunu kabul etmi\u015f. Bu, ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir s\u00f6zle\u015fme. \u00d6yleyse, do\u011fas\u0131 itibariyle s\u00f6zle\u015fenlerin s\u00f6z\u00fcne g\u00f6re belirlenen bir d\u00fczlem. Ancak modern sistemin \u201cs\u00f6zle\u015fenler\u201di sadece alan\u0131 ve vereni de\u011fil, al\u0131nan ve verilenin de\u011ferinin ne oldu\u011funu do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak belirleyen ba\u015fka s\u00f6z mercilerini de ihtiva ediyor. Merkez bankas\u0131 gibi, h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkan\u0131 gibi, faiz oranlar\u0131 gibi ya da daha genel bir ifadeyle para politikalar\u0131 gibi. Burada taraflar kendi i\u00e7lerinde bilgili ve sorumlu; genel d\u00fczeyde ise ne kadar \u00e7ok say\u0131da olurlarsa sistem o kadar \u201ct\u0131k\u0131r\u0131nda\u201d i\u015fliyor. Ancak, taraflar\u0131n say\u0131s\u0131 azald\u0131\u011f\u0131nda ya da davran\u0131\u015flar fevrile\u015fip tutars\u0131zla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, sistemden ar\u0131za sesleri y\u00fckselmeye ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n
Bug\u00fcn her \u015feyimizi yaslad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu sistem, bu denge \u00fczerinde duruyor. Bu nedenle ABD Ba\u015fkan\u0131 Trump\u2019\u0131n \u00fclkemiz hakk\u0131nda ne dedi\u011fi \u00f6nemli, bu nedenle TC Merkez Bankas\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 diken \u00fczerinde ve hatta bu nedenle biz haberleri takip ediyoruz diyebiliriz. Aksi takdirde yar\u0131n\u0131m\u0131z\u0131n teminat\u0131 olan b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z ku\u015f olup u\u00e7abilir. Mevcut sistemin riske etti\u011fi daima \u00fczerinde ya\u015fayanlar, yani halk. Oysa halk\u0131n da s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya tutundu\u011fu, menkul ya da gayrimenkul servetini ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 yer mevcut sistem. Buna en son 2008 krizinde canl\u0131 canl\u0131 tan\u0131k olduk. Fakat g\u00f6z ard\u0131 etti\u011fimiz bir \u015fey vard\u0131, bizim evrenimizdeki krizin bamba\u015fka bir paralel evrendeki sonucu gibi bir \u015feydi, Bitcoin\u2019di ad\u0131\u2026<\/p>\n
Temel amac\u0131 elden ele dola\u015fmak olan \u201cpara\u201dn\u0131n neden bir (ama yaln\u0131zca bir) merkezi olsun? Kaderi neden bir onay merciine -ki bu \u00e7o\u011fu zaman devlet kurumudur- ba\u011fl\u0131 olsun? De\u011feri neden h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkan\u0131na, baz\u0131 ulusal\/d\u00f6nemsel politikalara, baz\u0131 uluslararas\u0131 ili\u015fkilere g\u00f6re de\u011fi\u015fsin? Satoshi Nakamoto\u2019nun Bitcoin\u2019i i\u015fte bu fikirle do\u011fdu. 2008\u2019de yerle yeksan olan finans piyasas\u0131 Blockchain\u2019in ve ilk kripto varl\u0131k biriminin yarat\u0131lmas\u0131na sebep olmu\u015ftu.1 <\/sup>Bitcoin\u2019in temel \u00f6zelli\u011fi denkler aras\u0131 olmas\u0131. Yani \u201cBen bir para transferi yap\u0131yorsam bunun verisi t\u00fcm zincirde olsun. Neden bir banka \u015fubesinin bu duruma -\u00fcstelik pahal\u0131- bir \u015fahitli\u011fi\/arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerekiyor\u201d? Blockchain bunu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131yor. Satoshi Nakamoto bir ki\u015fi miydi, bir grup mu? Giri\u015fimi piyasaya kar\u015f\u0131 isyanc\u0131 bir kimli\u011fe mi sahipti yoksa bir istihbarat operasyonuna m\u0131 dayan\u0131yordu? Men\u015fei Amerika m\u0131yd\u0131 yoksa Japonya-\u00c7in gibi do\u011fu \u00fclkeleri mi? Bu hususlarda \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler mevcut. Satoshi Nakamoto 10 y\u0131l sonra h\u00e2l\u00e2 gizemini koruyor. 10 y\u0131l \u00f6ncesi bir yana, bug\u00fcn dahi olduk\u00e7a provokatif duran bu sorgulama gelece\u011fin finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc yarat\u0131yor. Biny\u0131llard\u0131r \u201cg\u00fcven\u201d duygusuna ve \u201cpara\u201d olgusuna ba\u011fl\u0131 olan reel piyasa, bamba\u015fka bir evrende -yeniden- var oluyor. G\u00fcvenin yerine kriptografi teknolojisi, paran\u0131n yerine ise Bitcoin ve di\u011fer kripto varl\u0131k birimleri (Ethereum, Ripple, Litecoin, Bitcoin Cash, vb.) talip.<\/p>\n Kronik yay\u0131nlar\u0131ndan ge\u00e7en yaz \u00e7\u0131kan, Dr. Vedat G\u00fcven ve Erkin \u015eahin\u00f6z imzal\u0131 Blokzincir-Kripto Paralar-Bitcoin <\/em>adl\u0131 kitap bu konuyu ele al\u0131yor. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n binlerce y\u0131ll\u0131k bir al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fiyor. Ne alt\u0131n gibi bir k\u0131ymete, ne ABD gibi bir deve ba\u011fl\u0131 olan bir \u201cvarl\u0131k bi\u00e7imi\u201d geliyor. \u0130ki m\u00fchendis k\u00f6kenli ekonomistin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 kitap, 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n bu \u201cd\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirecek kadar \u00f6nemli ve pop\u00fcler\u201d geli\u015fmesine \u0131\u015f\u0131k tutuyor. Mevzubahis, ger\u00e7ekten heyecan verici bir yenilik. Peki ya ne? Tim Berner Lee\u2019nin www\u2019y\u00fc, Sergey Brin ve Larry Page\u2019in Google\u2019\u0131 internet d\u00fcnyas\u0131na getirmesiyle bir anda bilgi payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ucuzlay\u0131p h\u0131zland\u0131\u011f\u0131n\u0131; Twitter sayesinde CNN gibi bir medya deviyle M\u0131s\u0131rl\u0131 muhabir aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 fark\u0131n\u0131n ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Erkin \u015eahin\u00f6z, Bitcoin\u2019in de buna benzer bir yenilik oldu\u011funu \u015fu s\u00f6zlerle anlat\u0131yor: \u201cBitcoin parasal devrimi, Blokzincir teknolojik ve sosyolojik devrimi a\u00e7\u0131yor insan\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc bu sefer de. Hiyerar\u015fik mimari gidiyor, tek elde toplanm\u0131\u015f g\u00fcc\u00fc ve s\u00f6z hakk\u0131n\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lara da\u011f\u0131tan yeni bir mimari geliyor. De\u011fer transferi ucuzla\u015f\u0131yor, h\u0131zlan\u0131yor ve arac\u0131s\u0131zla\u015f\u0131yor. \u0130zinsiz inovasyon ba\u015fl\u0131yor. Bilgi internetinden de\u011fer internetine ge\u00e7iliyor. Finansal hizmetlere eri\u015fimin \u00f6n\u00fcndeki camdan duvarlar y\u0131k\u0131l\u0131yor. K\u0131smi g\u00fcven gidiyor, mutlak g\u00fcven geliyor.\u201d2<\/sup><\/p>\n Bir ba\u015fka deyi\u015fle; \u00f6deme sistemleri ve ara\u00e7lar\u0131, geli\u015fen finansal piyasalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yeni kullan\u0131c\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in \u00e7e\u015fitlenmeye devam ediyor. Bu bir \u00e7e\u015fit evrim olarak do\u011fal bir s\u00fcre\u00e7. K\u00fcreselle\u015fme ve y\u00fcksek teknolojik uygulamalar, modern d\u00fcnyay\u0131 \u015fekillendirmekteyken \u00f6demeler alan\u0131nda ve finans d\u00fcnyas\u0131nda bug\u00fcne \u00f6zg\u00fc ihtiya\u00e7lar do\u011fuyor. Bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda kimi zaman altyap\u0131 yetersizlikleri kimi zaman da yasal \u00e7er\u00e7eve, bu ihtiya\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne set \u00e7ekiyor. \u0130\u015fte, bilimsel tan\u0131m\u0131 bu \u015fekilde olup \u201csanal para birimi\u201d kavram\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan yenilik, geleneksel \u00f6deme ara\u00e7lar\u0131 ve finansal hizmetlerin kar\u015f\u0131lamakta zorland\u0131klar\u0131 yeni t\u00fcketici talepleriyle \u015fekillenen ve sistemdeki ar\u0131zalara \u00e7\u00f6z\u00fcm iddia eden bir varl\u0131k t\u00fcr\u00fc olarak kendini sunuyor.3<\/sup><\/p>\n \u015eimdi bu devrimsel de\u011fi\u015fmeyi daha iyi anlayabilmek i\u00e7in, bug\u00fcn neyin \u00fczerinde durdu\u011fumuzu inceleyelim. D\u00fcnya 1929 ve 2008\u2019de b\u00fcy\u00fck krizler ya\u015fad\u0131. 2008\u2019de Amerikan yat\u0131r\u0131m bankas\u0131 Bear Stearns iflas etti ve h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan bir ba\u015fka yat\u0131r\u0131m bankas\u0131 olan JPMorgan Chase\u2019e sat\u0131ld\u0131. Akabinde Lehman Brothers ve Merril Lynch gibi yat\u0131r\u0131m bankalar\u0131 ve sigorta firmas\u0131 American International Group batt\u0131. Washington Mutual ve Wachovia gibi bankalar iflas ederek di\u011fer bankalara sat\u0131ld\u0131. Kapanan banka say\u0131s\u0131 y\u0131lsonunda 20 olacakt\u0131. \u0130nan\u0131lmaz gidi\u015fatta \u201cnefes almak i\u00e7in\u201d ABD Kongresi 700 milyar dolarl\u0131k bir kurtarma paketini onaylad\u0131. T\u00fcm bunlar Mart\u2019tan Eyl\u00fcl\u2019e 8 ayl\u0131k bir zaman diliminde ger\u00e7ekle\u015fti.4<\/sup> Para ak\u0131l almaz bi\u00e7imde eridi, elbette bundan t\u00fcm d\u00fcnya piyasalar\u0131, borsalar\u0131, bankalar\u0131 ve merkez bankalar\u0131 etkilendi. \u00d6rne\u011fin \u0130MKB, o y\u0131l 170 milyar dolar kay\u0131p ya\u015fad\u0131.5<\/sup> Bas\u0131lan yeni paralar ise s\u0131radan insanlar\u0131n servetini k\u00fc\u00e7\u00fcltt\u00fc, sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fc azaltt\u0131. 1929\u2019daysa, kapanan banka say\u0131s\u0131 binlerle ifade ediliyordu. ABD\u2019de borsa bir ay i\u00e7inde 32 milyar dolarl\u0131k kayba neden olmu\u015f, kriz h\u0131zla \u0130ngiltere ve di\u011fer Avrupa \u00fclkelerine s\u0131\u00e7ram\u0131\u015ft\u0131. 1929 sanayi \u00fcretimleri 100 birim kabul edildi\u011finde, indeksler 1932\u2019de Amerika\u2019da 53,8, Almanya\u2019da 53,3, \u0130ngiltere\u2019de 83,5, Fransa\u2019da 71,6 seviyelerine inmi\u015fti. Sonu\u00e7 i\u015fsizlikti, a\u00e7l\u0131kt\u0131. 1929 ekonomik krizinin ekonomilere toplam y\u00fck\u00fc tam hesaplanamamakla birlikte, 2008 krizinin Kas\u0131m ortalar\u0131ndaki zarar\u0131n\u0131n toplam\u0131 3,4 trilyon dolar oldu\u011fu tahmin edilmekte.6<\/sup><\/p>\n Her iki krizde de sonraki d\u00f6nemde bir dizi yenilik ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. 1929 krizinin ard\u0131ndan sloganlar \u201cnew deal\u201d (yeni ticaret) idi; daha fazla \u00fcretim, daha fazla t\u00fcketim. Yine krizlerle ge\u00e7en yakla\u015f\u0131k seksen y\u0131ldan sonra 2008\u2019e astronomik miktardaki para bas\u0131mlar\u0131 damga vurdu. Ancak bir yandan da al\u0131\u015f-veri\u015f denkleminin kaderini hi\u00e7bir manip\u00fclatif de\u011fere b\u0131rakmayan Bitcoin\u2019in do\u011fu\u015fu ger\u00e7ekle\u015fiyordu.<\/p>\n Mevcut d\u00fczende d\u00fcnya \u00fczerindeki t\u00fcm paralar\u0131n bas\u0131lmas\u0131n\u0131n arkas\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 ABD\u2019nin di\u011fer devletler nezdindeki itibar\u0131 ya da vazge\u00e7ilmezli\u011fi. Ancak bir \u201cbug\u201d olarak bu merkezin gravitasyonu da bir o kadar b\u00fcy\u00fck. Fakat bu yeni varl\u0131k bi\u00e7imi, merkezsiz ve denkler aras\u0131 olmas\u0131 itibariyle bu tehlikeyi tamamen a\u015f\u0131yor. Bitcoin bir 21. y\u00fczy\u0131l kavram\u0131 olan \u201cFinansal Teknoloji\u201dnin getirdi\u011fi yepyeni takas arac\u0131.<\/p>\n D\u00fcnyadan \u00e7e\u015fitli uygulamalara g\u00f6z atacak olursak, pek c\u0327ok u\u0308lke Bitcoin\u2019i ve di\u011fer birimleri yasallas\u0327t\u0131r\u0131yor ve bunu du\u0308zenlemelerine konu ediniyor. Baz\u0131 u\u0308lkelerdeyse Bitcoin tehlikeli bulundug\u0306u ic\u0327in yasaklan\u0131yor. Bitcoin\u2019in do\u011fu\u015fundan on y\u0131l sonra bug\u00fcn gelinen noktada 2000 civar\u0131nda birim var. Bunlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 tasar\u0131mlar\u0131n\u0131n yetersiz olmas\u0131 ya da reg\u00fclasyonlardan ge\u00e7ememesi gibi nedenlere ba\u011fl\u0131 olarak silinecek. Finans d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015fanan bu de\u011fi\u015fimi konu alan kitap, Bitcoin\u2019in ard\u0131ndaki teknoloji olan Blokzincir\u2019i, di\u011fer pop\u00fcler kripto varl\u0131k birimlerini, mevzuat ve reg\u00fclasyonlar\u0131 da ayd\u0131nlat\u0131yor. Olduk\u00e7a doyurucu ve ak\u0131c\u0131 anlat\u0131m\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131kan eser, \u201c21. y\u00fczy\u0131lda tepeden t\u0131rna\u011fa de\u011fi\u015fecek olan d\u00fcnya finans alan\u0131na neler vaat ediyor?\u201d sorusunu merak edenler i\u00e7in iyinin \u00fczerinde bir kaynak.<\/p>\n Blokzincir, Kripto Paralar, Bitcoin Dipnotlar 2) G\u00fcven, \u015eahin\u00f6z, Blokzincir, Kripto Paralar, Bitcoin, Kronik Yay, \u0130stanbul, Temmuz 2018, s.25.<\/p>\n 3) \u00dczer, \u201cSanal Para Birimleri\u201d TCMB \u00d6deme Sistemleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Uzmanl\u0131k Yeterlik Tezi, Ankara, Eyl\u00fcl 2017.<\/p>\n 4) https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/2008-2012_K%C3%BCresel_Ekonomik_Kriz<\/p>\n 5) http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/ekonomi\/kriz-buyuk-darbe-vurdu-borsa-2008-de-170-milyar-dolar-eridi-10679387<\/p>\n 6) https:\/\/dergipark.org.tr\/download\/article-file\/426579<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Arz edilenler ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda talep edilenler denklemi, mevcut ekonomide para dedi\u011fimiz ulusal ya da uluslararas\u0131 kimi birimlerle sa\u011flan\u0131yor. Bug\u00fcn\u00fcn reel d\u00fcnyas\u0131 bu say\u0131sal koda dayan\u0131yor. Paran\u0131n bilimsel tan\u0131m\u0131 ise \u015f\u00f6yle; \u201cb\u00fct\u00fcn metalar\u0131n de\u011fi\u015fim arac\u0131 olan meta\u201d. \u0130nsanl\u0131k Lidya\u2019dan beri bunu kabul etmi\u015f. Bu, ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir s\u00f6zle\u015fme. \u00d6yleyse, do\u011fas\u0131 itibariyle s\u00f6zle\u015fenlerin s\u00f6z\u00fcne g\u00f6re belirlenen bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":598,"featured_media":35822,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5079,38,513,510,511],"tags":[2165,5117,5118],"class_list":["post-35821","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-186-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-bitcoin","tag-blokzincir","tag-kripto-paralar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n<\/strong>Vedat G\u00fcven, Erkin \u015eahin\u00f6z, Kronik Yay, 2018, 320 s.<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong>1) Nakamoto, Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, 2008.<\/p>\n