{"id":35882,"date":"2019-08-07T03:30:33","date_gmt":"2019-08-07T00:30:33","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=35882"},"modified":"2019-07-31T14:36:33","modified_gmt":"2019-07-31T11:36:33","slug":"insan-evriminin-onemli-evrelerini-olusturan-baslica-fosil-primatlar-nelerdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/08\/07\/insan-evriminin-onemli-evrelerini-olusturan-baslica-fosil-primatlar-nelerdir","title":{"rendered":"\u0130nsan evriminin \u00f6nemli evrelerini olu\u015fturan ba\u015fl\u0131ca fosil primatlar nelerdir?"},"content":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fczden yakla\u015f\u0131k 85 milyon y\u0131l kadar \u00f6nce ya\u015fayan en eski memeli grubunu primatlar olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu primatlar, Kuzey Amerika, Afrika, Asya ve Avrupa\u2019da ya\u015fam\u0131\u015flar, ancak 30 milyon y\u0131l \u00f6ncesinde g\u00fcn\u00fcm\u00fcz iklim yap\u0131s\u0131n\u0131n bi\u00e7imleni\u015fi ve ilk Antarktik buzullar\u0131n olu\u015fmas\u0131yla, Afrika ve G\u00fcney Asya\u2019da ya\u015fayanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm primatlar yok olmu\u015ftur. 17 milyon y\u0131l \u00f6nce Hominidlerin atas\u0131n\u0131 olu\u015fturacak olan primatlar Afrika\u2019dan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, Avrasya\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdir. Hominidlerden ayr\u0131lan Homo cinsinin tarihi yakla\u015f\u0131k 5 milyon y\u0131l \u00f6ncesine gider. Homo cinsinden baz\u0131lar\u0131 farkl\u0131, baz\u0131lar\u0131 ayn\u0131 alanlarda, ayn\u0131 zaman diliminde ya\u015fayacak; baz\u0131lar\u0131 yok olacak; ama aralar\u0131nda sadece Homo sapiens, yani biz insanlar g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi ba\u015faracakt\u0131r.<\/p>\n

Ardipithecus ramidus<\/strong>: Anatomik olarak b\u00fcy\u00fck oranda gorile benzerlik g\u00f6stermekle beraber k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f k\u00f6pek di\u015fleri dikkat \u00e7ekicidir. A\u011fa\u00e7 hayat\u0131na (arboreal) adapte olmu\u015f durumdad\u0131rlar. Etiyopya\u2019da bulunan fosillerin yakla\u015f\u0131k olarak 4,4 milyon y\u0131l \u00f6nce ya\u015fad\u0131klar\u0131 tespit edilmi\u015ftir. 300-350 cm3 olan beyin kapasitesi, modern di\u015fi \u015fempanze beyin hacmine yak\u0131nd\u0131r. Baz\u0131 bilim \u00e7evreleri, Ardipithecus\u2019u Homo ailesine dahil etmemeyi daha uygun bulmaktad\u0131r.<\/p>\n

Australopithecus anamensis ve Australopithecus afarensis:<\/strong> Homo cinsi i\u00e7erisinde yer almazlar ve anatomik yap\u0131lar\u0131 itibar\u0131yla goril ve \u015fempanzelere benzerlik g\u00f6sterirler. Yakla\u015f\u0131k 3,9 – 3,0 milyon y\u0131l \u00f6nce Do\u011fu ve G\u00fcney Afrika\u2019da ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. En iyi tan\u0131mlanan ve bilinen bu fosil Lucy olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Boylar\u0131 1,0-1,2 m civar\u0131nda olan t\u00fcr\u00fcn beyin kapasitesi 400 – 450 cm3 hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6pek ve az\u0131 di\u015fleri gorillere oranla olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, ama halen modern insan\u0131nkinden daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Le\u011fenkemi\u011fi gorilden \u00e7ok, insan\u0131nkiyle benzerlik g\u00f6sterir. Australopithecus t\u0131pk\u0131 modern insanlar gibi dik y\u00fcr\u00fcyebilir. Dik y\u00fcr\u00fcme ellerin serbest kal\u0131\u015f\u0131n\u0131, etraf\u0131 daha rahat g\u00f6rmeyi ve \u00f6zellikle de alet \u00fcretimine b\u00fcy\u00fck bir ivme sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu iki t\u00fcr\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra daha kaba bir v\u00fccut formuna sahip olan ve zaman\u0131m\u0131zdan 2,6 ila 1,2 milyon y\u0131la tarihlenen t\u00fcrler de bulunmu\u015ftur. G\u00fcney Afrika\u2019da ya\u015fayanlar A. robustus ve Do\u011fu Afrika\u2019da ya\u015fayanlar A. boisei olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Hominid evriminde yer alan fosil primatlar<\/figcaption><\/figure>\n

Australopithecus africanus:<\/strong> Fosilleri G\u00fcney Afrika\u2019da bulunmu\u015ftur. Zaman\u0131m\u0131zdan 2-3 milyon y\u0131l \u00f6nce yine Afrika\u2019da ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Anatomik a\u00e7\u0131dan Homo cinsine olduk\u00e7a yak\u0131n \u00f6zellikler g\u00f6stermekle birlikte, beyin hacimleri 450-500 cm3 civar\u0131nda olup modern bir gorilin zek\u00e2s\u0131na sahiptirler. Alet \u00fcretmemi\u015fler ancak do\u011fada bulunan do\u011fal malzemeleri kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Yaratt\u0131klar\u0131 end\u00fcstri \u201costeodontokeratik\u201d (kemik-di\u015f-boynuz\/t\u0131rnak) olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Homo habilis:<\/strong> Bilimsel adlar\u0131 \u201cbecerikli adam\u201d anlam\u0131na gelen habilisler, zaman\u0131m\u0131zdan 2,5-1,6 milyon y\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Bu gruba ait fosiller 1962-1964 y\u0131llar\u0131nda Tanzanya\u2019da bulunmu\u015ftur. Australopithecuslardan daha b\u00fcy\u00fck bir beyin kapasitesine ve daha insan benzeri di\u015f yap\u0131s\u0131na sahip olduklar\u0131 i\u00e7in Homo cinsi i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilirler. Fosillerle birlikte ta\u015f aletler de g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Antropologlar, b\u0131\u00e7ak benzeri bu ta\u015f aletlerin avlanmaktan ziyade etleri ay\u0131rmak ve s\u0131y\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde birle\u015fir. Habilisler bulunduklar\u0131 b\u00f6lgelere g\u00f6re anatomik farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterir. Kimileri daha narin, kimileri daha kaba yap\u0131l\u0131d\u0131r; bu nedenle s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmalar\u0131 konusunda zaman zaman fakl\u0131 fikirler ortaya \u00e7\u0131kabilmektedir.<\/p>\n

Homo ergaster:<\/strong> \u201cErgaster\u201d kelimesi Yunanca\u2019da \u201ci\u015fci-\u00e7al\u0131\u015fan adam\u201d anlam\u0131na gelmektedir. Zaman\u0131m\u0131zdan 1,9-1,4 milyon y\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f olan bu t\u00fcr\u00fcn, di\u011fer Homo cinslerinde oldu\u011fu gibi soyu t\u00fckenmi\u015ftir. Modern insanlar gibi tamamen dik (erect) y\u00fcr\u00fcyebilirler, beyin kapasiteleri habilise g\u00f6re daha geli\u015fmi\u015ftir. Tanzanya, Etiyopya, Kenya ve G\u00fcney Afrika\u2019da fosilleri bulunmu\u015f olan Homo ergaster, Homo erectuslar\u0131n Afrika\u2019da ya\u015fayan formu olarak de\u011ferlendirilir. (Di\u011fer t\u00fcm formlar Asya k\u00f6kenlidir). Homo ergaster, ta\u015f balta, b\u0131\u00e7ak gibi aletler kullanm\u0131\u015f, ilkel anlamda da olsa konu\u015fmay\u0131 becerebilen ilk hominid t\u00fcr\u00fc olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n

Homo erectus:<\/strong> Bilimsel adlar\u0131 Latincede \u201cdik duran adam\u201d anlam\u0131na gelen Homo erectuslar\u0131n, Afrika\u2019y\u0131 terk eden ilk hominid oldu\u011fu tahmin edilir. Fosilleri sadece Afrika\u2019da de\u011fil, T\u00fcrkiye, Fransa, G\u00fcrcistan, \u0130spanya, Endonezya, Vietnam, \u00c7in gibi \u00fclkelerde de bulunmu\u015ftur. Bu derece farkl\u0131 alanlara yay\u0131l\u0131m g\u00f6stermi\u015f olan erectuslar, fiziksel a\u00e7\u0131dan da farkl\u0131k g\u00f6sterirler. Genel olarak Homo erectusun beyin kapasitesi 850 cm3\u2019den 1100 cm3\u2019e kadar geli\u015fim g\u00f6stermi\u015ftir. Boyu 1,80 metreye ula\u015fan bu t\u00fcr\u00fcn, fiziksel olarak da modern insandan daha kuvvetli oldu\u011fu varsay\u0131lmaktad\u0131r. Daha geli\u015fmi\u015f ve karma\u015f\u0131k ta\u015f aletler kullanan bu t\u00fcr, ayn\u0131 zamanda sistematik olarak avlanmay\u0131 becerebiliyordu. Her ne kadar belirgin bir konu\u015fma dilleri olmasa da, avlanma s\u0131ras\u0131nda seslere dayal\u0131 konu\u015fma sistemini benimsedikleri san\u0131lmaktad\u0131r. Ate\u015fi kullanmakla kalmad\u0131klar\u0131, ayn\u0131 zamanda kontrol da edebildikleri, \u0130srail, \u00c7in ve Java\u2019daki kaz\u0131larda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Homo heidelbergensis:<\/strong> 1907 y\u0131l\u0131nda Almanya\u2019da bulunun bu t\u00fcr, 600-400 biny\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Heidelbergensisler Homo erectus ile erken arkaik Homo sapiens aras\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f formu olarak kabul edilir. Beyin hacimleri olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015f, 1100-1400 cm3 ile neredeyse modern insan kapasitesine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kulland\u0131klar\u0131 ta\u015f aletler daha da karma\u015f\u0131k hale gelmi\u015ftir. Almanya\u2019da bulunan 400 biny\u0131ll\u0131k bir m\u0131zrak, Homo heidelbergensislerin avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve alet kullanmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bilgi sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6l\u00fclerini ilk g\u00f6men Homo grubu olduklar\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Homo neanderthalensis:<\/strong> 130-35 biny\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f ve soyu t\u00fckenmi\u015f bir Homo grubudur. Erkekleri 165-170 cm, kad\u0131nlar\u0131 ise 152-156 cm boylar\u0131nda olup yine modern insana g\u00f6re daha yap\u0131l\u0131 ve kasl\u0131d\u0131rlar. Fosilleri ilk olarak 1800\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Avrupa\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerinde bulunmu\u015ftur. Neanderthaller \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131 olan kromanyonlar (erken modern Homo sapiens) ile ayn\u0131 zamanlarda, ayn\u0131 lokasyonlarda ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Yap\u0131lan DNA testleri sonucunda y\u00fczde 99,5 modern insanla ayn\u0131 olan bu t\u00fcr\u00fcn, Homo sapienslerle melezle\u015fip ortadan kalkt\u0131klar\u0131 hipotezi ise h\u00e2l\u00e2 belirsizli\u011fini korumaktad\u0131r. Di\u011fer bir hipoteze g\u00f6re ise, buzul \u015fartlar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 iklime son derece kuvvetli adaptasyonlar\u0131ndan sonra, de\u011fi\u015fen iklim ve yeni \u015fartlara uyum sa\u011flayamam\u0131\u015f ve soylar\u0131 t\u00fckenmi\u015ftir. Bulunan fosillerin orta ve i\u00e7 kulak kemik yap\u0131lar\u0131 sonucunda onlar\u0131n, m\u00fczikal ama \u00e7ok karma\u015f\u0131k olmayan bir dille konu\u015ftuklar\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ta\u015f ve tahtadan aletler kulland\u0131klar\u0131, hayvanlar\u0131n postunu y\u00fczd\u00fckleri, bar\u0131naklar in\u015fa ettikleri bulunmu\u015ftur. En \u00f6nemlisi de art\u0131k \u00f6l\u00fclerini g\u00f6men bu t\u00fcrde, \u00f6b\u00fcr d\u00fcnya kavram\u0131n\u0131n geli\u015fti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Baz\u0131 ma\u011faralarda bulunmu\u015f olan uzun kemiklerin kesici aletler yard\u0131m\u0131yla iliklerinin \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p yendi\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla neanderthallerin kanibalist olduklar\u0131na (yamyaml\u0131k) dair deliller de mevcuttur.<\/p>\n

Yararlan\u0131lan Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n

– Herbert T., 1995; The First Humans, -The Search for our Origins-, Thames and Hudson, New Horizon.<\/p>\n

– Johanson ve Edgar, 1996; From Lucy to Language: Hominid Evolution in Millions of Years Before Present.<\/p>\n

– \u00d6zbek M., 2007; D\u00fcnden Bug\u00fcne \u0130nsan, 2. Bask\u0131, Ankara: \u0130mge Kitabevi.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Sibel \u00d6zbudun, G\u00fclfem Uysal, 50 Soruda Antropoloji, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, s.42-45<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fczden yakla\u015f\u0131k 85 milyon y\u0131l kadar \u00f6nce ya\u015fayan en eski memeli grubunu primatlar olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu primatlar, Kuzey Amerika, Afrika, Asya ve Avrupa\u2019da ya\u015fam\u0131\u015flar, ancak 30 milyon y\u0131l \u00f6ncesinde g\u00fcn\u00fcm\u00fcz iklim yap\u0131s\u0131n\u0131n bi\u00e7imleni\u015fi ve ilk Antarktik buzullar\u0131n olu\u015fmas\u0131yla, Afrika ve G\u00fcney Asya\u2019da ya\u015fayanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm primatlar yok olmu\u015ftur. 17 milyon y\u0131l \u00f6nce Hominidlerin atas\u0131n\u0131 olu\u015fturacak olan […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":35883,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[5152,5038,5153,200,1784,555],"class_list":["post-35882","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-ardipithecus-ramidus","tag-australopithecus-africanus","tag-australopithecus-anamensis","tag-evrim","tag-homo-habilis","tag-insan"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35882","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/429"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35882"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35882\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35883"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35882"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35882"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35882"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}