{"id":36218,"date":"2019-08-21T03:14:07","date_gmt":"2019-08-21T00:14:07","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=36218"},"modified":"2019-08-25T12:47:32","modified_gmt":"2019-08-25T09:47:32","slug":"evrende-yasam-nerelerde-ortaya-cikabilir-yasanabilir-bolge-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/08\/21\/evrende-yasam-nerelerde-ortaya-cikabilir-yasanabilir-bolge-nedir","title":{"rendered":"Evrende ya\u015fam nerelerde ortaya \u00e7\u0131kabilir? Ya\u015fanabilir b\u00f6lge nedir?"},"content":{"rendered":"

Bilim insanlar\u0131, evrende bulunan milyarlarca gezegenin sadece \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ya\u015fama elveri\u015fli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Yayg\u0131n olan genel g\u00f6r\u00fc\u015f, ya\u015fam i\u00e7in gerekli temel \u015fartlar\u0131n s\u0131v\u0131 su, kullan\u0131labilir enerji kayna\u011f\u0131 (\u00f6rne\u011fin, fotosentez i\u00e7in gerekli olan g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131) ve organik (karbon i\u00e7eren) kimyasallar oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir. T\u00fcm bu \u015fartlar\u0131n olu\u015fmas\u0131nda, gezegenin evrende bulundu\u011fu konumu belirleyicidir.<\/p>\n

\u00d6ncelikle gezegenin bulundu\u011fu y\u0131ld\u0131z sisteminin galaksi i\u00e7erisindeki konumu \u00f6nemlidir. \u00d6rne\u011fin, D\u00fcnya\u2019n\u0131n da i\u00e7inde bulundu\u011fu G\u00fcne\u015f Sistemi, Samanyolu Galaksisi i\u00e7erisinde yer al\u0131r. Galaksilerde merkeze do\u011fru gidildik\u00e7e y\u0131ld\u0131zlar\u0131n yo\u011funlu\u011fu (a\u011f\u0131r metallerin artmas\u0131yla beraber) artacak ve y\u0131ld\u0131z \u00e7evrelerinde gezegen olu\u015fmas\u0131 da daha y\u00fcksek bir olas\u0131l\u0131k olacakt\u0131r. Ya\u015fam\u0131n d\u00fcnya benzeri gezegen ya da uydularda ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Ancak galaksi merkezine do\u011fru gidildik\u00e7e s\u00fcpernova (enerjisi biten y\u0131ld\u0131z\u0131n patlamas\u0131) olu\u015fma ihtimali de artar. Patlama an\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kacak y\u00fcksek radyasyon belirli uzakl\u0131ktaki gezegenlerdeki olu\u015fabilecek ozon tabakas\u0131n\u0131 ve olas\u0131 ya\u015fam formlar\u0131n\u0131 yok edecektir. Bu y\u00fczden galaksi merkezine daha yak\u0131n, ancak s\u00fcpernova b\u00f6lgesi d\u0131\u015f\u0131nda bulunan y\u0131ld\u0131z sistemlerinde ya\u015fam g\u00f6r\u00fcnme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha fazla olacakt\u0131r.<\/p>\n

Gezegenin y\u0131ld\u0131z sistemi i\u00e7indeki konumu da \u00f6nemlidir. \u201cYa\u015fanabilir b\u00f6lge\u201d (habitable zone), y\u0131ld\u0131zlar\u0131n \u00e7evresinde d\u00fcnya benzeri karasal gezegenlerin olu\u015ftu\u011fu, atmosferin geli\u015fti\u011fi ve suyun y\u00fczeyde s\u0131v\u0131 halde bulunabildi\u011fi b\u00f6lgelerdir. K\u0131sacas\u0131, ya\u015fam\u0131n olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in gerekli \u015fartlar\u0131n olu\u015ftu\u011fu b\u00f6lgedir. \u00a0\u00d6rne\u011fin, G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019ndeki ya\u015fanabilir b\u00f6lge yakla\u015f\u0131k olarak Ven\u00fcs ile Mars gezegenlerinin aras\u0131ndaki b\u00f6lgedir. D\u00fcnya da bu b\u00f6lgede yer al\u0131r. Ven\u00fcs G\u00fcne\u015f\u2019e D\u00fcnya\u2019dan daha yak\u0131nd\u0131r ve y\u00fczey s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 s\u0131v\u0131 su bulunamayacak kadar y\u00fcksektir. Mars ise G\u00fcne\u015f\u2019e D\u00fcnya\u2019dan daha uzakt\u0131r ve a\u015f\u0131r\u0131 so\u011fuk y\u00fczeyi nedeniyle su s\u0131v\u0131 halde bulunmayacakt\u0131r. Suyun b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 kutup b\u00f6lgelerindeki buzullarda sakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 1:D\u00fcnya, ya\u015fam\u0131n geli\u015febilece\u011fi ve G\u00fcne\u015f\u2019ten belirli bir mesafede bulunan ya\u015fanabilir b\u00f6lgede bulunur.<\/figcaption><\/figure>\n

Ya\u015fanabilir b\u00f6lgenin belirlenmesinde, G\u00fcne\u015f\u2019ten olan uzakl\u0131k tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir. Y\u0131ld\u0131z\u0131n boyutu, tipi ve ya\u015f\u0131 parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyecektir. Y\u0131ld\u0131zlar ya\u015fland\u0131k\u00e7a daha parlak ve s\u0131cak olacaklard\u0131r. Bu y\u00fczden de zaman ge\u00e7tik\u00e7e ya\u015fanabilir b\u00f6lge y\u0131ld\u0131zdan daha uza\u011fa kayacakt\u0131r. Daha parlak bir y\u0131ld\u0131z\u0131n s\u00f6n\u00fck bir y\u0131ld\u0131za g\u00f6re ya\u015fanabilir b\u00f6lgesi kendinden daha uzakta olacakt\u0131r.<\/p>\n

Gezegenin boyutu da etkilidir. K\u00fc\u00e7\u00fck bir gezegen (\u00f6rne\u011fin, Mars\u2019tan k\u00fc\u00e7\u00fck bir gezegen) atmosferinde s\u0131v\u0131 suyu tutacak kadar k\u00fctleye sahip olmayacakt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak y\u00fczeydeki suyu kaybedecektir. D\u00fcnya\u2019dan 10-15 kat daha b\u00fcy\u00fck bir gezegen ise, y\u00fcksek \u00e7ekim g\u00fcc\u00fc y\u00fcz\u00fcnden uzaydan gaz bulutlar\u0131 \u00e7ekerek atmosferinde tutacakt\u0131r. Atmosferik bas\u0131n\u00e7 s\u0131v\u0131 su bulundurmak i\u00e7in \u00e7ok y\u00fcksek olacakt\u0131r.<\/p>\n

Gezegendeki k\u0131ta hareketleri de (tektonik hareketler) atmosferdeki s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 etkiler. Sonu\u00e7 olarak suyun buz, s\u0131v\u0131 ya da gaz halinde olmas\u0131n\u0131 etkileyecektir. \u00d6rne\u011fin, Mars gezegeni k\u0131ta hareketleri olmayacak kadar ufak bir gezegendir. Bu y\u00fczden volkan patlamalar\u0131 g\u00f6r\u00fclmez. Gezegenin ilk zamanlar\u0131nda volkanik aktivite oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclse de, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde atmosfere karbondioksit (CO2) sal\u0131n\u0131m\u0131 sa\u011flayacak bir olay yoktur. CO2, sal\u0131n\u0131m\u0131 sera etkisi yaratan ve atmosferin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131ran bir gazd\u0131r. Ortalama y\u00fczey s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 -60 \u00b0C civar\u0131ndad\u0131r. Bu s\u0131cakl\u0131k s\u0131v\u0131 halde suyun bulunmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bir s\u0131cakl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Ven\u00fcs\u2019te ise \u00e7ok fazla miktarda CO2 bulunur. G\u00fcne\u015f\u2019e daha yak\u0131n oldu\u011fundan y\u00fczey s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 D\u00fcnya\u2019daki y\u00fczey s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok y\u00fcksektir. Bu da y\u00fczeyden y\u00fcksek miktarda buharla\u015fma olmas\u0131na neden olur. Volkanlarla atmosfere sal\u0131nan CO2 devaml\u0131 artan sera gaz\u0131 etkisine yol a\u00e7acakt\u0131r. S\u0131cakl\u0131k da artmaya devam edecektir. Ven\u00fcs\u2019te ortalama y\u00fczey s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 482 \u00b0C\u2019dir. Bu da s\u0131v\u0131 su bulunmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok y\u00fcksek bir s\u0131cakl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

D\u00fcnya ise ya\u015fam\u0131n geli\u015fmesi i\u00e7in uygun bir gezegendir. G\u00fcne\u015f\u2019e olan uzakl\u0131\u011f\u0131, \u00e7ok s\u0131cak ya da \u00e7ok so\u011fuk bir atmosfere sahip olmas\u0131na neden olmam\u0131\u015ft\u0131r. (\u015eekil 1) K\u0131ta hareketleri (tektonik hareketler) meydana gelir ve \u00f6zellikle D\u00fcnya\u2019n\u0131n ilk zamanlar\u0131nda y\u00fcksek miktarda CO2 sal\u0131n\u0131m\u0131 meydana gelmi\u015ftir. Zamanla bu sal\u0131n\u0131m azalm\u0131\u015f ve bir noktada kendi kendini kopyalayabilen canl\u0131 molek\u00fcller ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Atmosferde fotosentez ve solunum yapan organizmalar sayesinde CO2 seviyesinde bir denge olu\u015fmu\u015ftur. End\u00fcstrinin geli\u015fmesi ve ormanlar\u0131n yak\u0131lmas\u0131yla birlikte, daha fazla CO2\u2019nin atmosfere sal\u0131nmas\u0131 var olan dengeyi bozmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, artan sera etkisi nedeniyle atmosferik s\u0131cakl\u0131k artacak ve d\u00fcnya y\u00fczeyindeki canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 tehdit eder hale gelecektir.<\/p>\n

Buraya kadar bahsedilen genel kriterler, yeni ke\u015ffedilecek gezegenlerden elde edilecek bilgilere g\u00f6re de\u011fi\u015febilir. \u00d6rne\u011fin, NASA taraf\u0131ndan f\u0131rlat\u0131lan Kepler meki\u011fi G\u00fcne\u015f Sistemi d\u0131\u015f\u0131nda 5 yeni gezegen ke\u015ffetmi\u015ftir. Bu gibi yeni ke\u015ffedilen gezegenlerdeki ara\u015ft\u0131rmalarda s\u0131v\u0131 suya rastlan\u0131rsa, ya\u015fanabilir b\u00f6lge tan\u0131m\u0131nda da de\u011fi\u015fiklikler olabilir.<\/p>\n

Dikkat edilmesi gereken di\u011fer bir etken de \u015fudur: Gezegenlerin y\u00fczeylerinde s\u0131v\u0131 su bulunmamas\u0131, y\u00fczey alt\u0131nda da bulunmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Y\u00fczeyin alt\u0131n\u0131n da ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla ya\u015fanabilir yeni b\u00f6lgelere ula\u015f\u0131labilir. Buzla kapl\u0131 bir gezegen y\u00fczeyde su bulundurmasa da, y\u00fczey alt\u0131nda s\u0131v\u0131 halde su bulundurabilir ve basit de olsa bir ya\u015fam \u015fekli geli\u015fmi\u015f olabilir.<\/p>\n

Kaynak:<\/strong> Deniz \u015eahin, 50 Soruda Ya\u015fam\u0131n Tarihi, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Ekim 2011, 2. Bask\u0131, S.70-73<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bilim insanlar\u0131, evrende bulunan milyarlarca gezegenin sadece \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ya\u015fama elveri\u015fli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Yayg\u0131n olan genel g\u00f6r\u00fc\u015f, ya\u015fam i\u00e7in gerekli temel \u015fartlar\u0131n s\u0131v\u0131 su, kullan\u0131labilir enerji kayna\u011f\u0131 (\u00f6rne\u011fin, fotosentez i\u00e7in gerekli olan g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131) ve organik (karbon i\u00e7eren) kimyasallar oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir. T\u00fcm bu \u015fartlar\u0131n olu\u015fmas\u0131nda, gezegenin evrende bulundu\u011fu konumu belirleyicidir. \u00d6ncelikle gezegenin bulundu\u011fu […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":36219,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624],"tags":[657,200,293,297,595],"class_list":["post-36218","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","tag-evren","tag-evrim","tag-gezegenler","tag-gunes-sistemi","tag-yasam"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t