{"id":36394,"date":"2019-08-28T03:48:15","date_gmt":"2019-08-28T00:48:15","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=36394"},"modified":"2019-09-01T12:37:15","modified_gmt":"2019-09-01T09:37:15","slug":"ilk-koyler-ne-zaman-kuruldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/08\/28\/ilk-koyler-ne-zaman-kuruldu","title":{"rendered":"\u0130lk k\u00f6yler ne zaman kuruldu?"},"content":{"rendered":"

Mezolitik ya da epipaleolitik \u00e7a\u011f diye adland\u0131r\u0131lan, olduk\u00e7a k\u0131sa s\u00fcren k\u00fclt\u00fcr \u00e7a\u011f\u0131 paleolitik ve neolitik aras\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f evresidir. Yakla\u015f\u0131k 12-13 bin y\u0131l \u00f6ncesinde, buzullar\u0131n erimesi ve giderek kuzeye \u00e7ekilmesiyle birlikte Avrupa\u2019n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde step ve tundra iklimini simgeleyen hayvanlar ya yava\u015f yava\u015f kayboldu ya da buzullarla birlikte kuzeye do\u011fru g\u00f6\u00e7 etti. Kara ve deniz avc\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren, toplay\u0131c\u0131l\u0131\u011fa dayal\u0131 bir besin ekonomisiyle de bunu destekleyen insan topluluklar\u0131, buzullar\u0131n erimesiyle bo\u015falan topraklara yay\u0131ld\u0131. B\u00f6ylece ilk kez epipaleolitik \u00e7a\u011fda Kuzey Avrupa\u2019da \u0130skandinav b\u00f6lgeleri insana kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131. Buzul \u00e7a\u011f\u0131 sona ererken bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc de de\u011fi\u015fti; step ve tundra g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc bodur a\u011fa\u00e7lar kayboldu; yerlerini ormanl\u0131k alanlar ald\u0131. Yak\u0131n Do\u011fu\u2019nun baz\u0131 b\u00f6lgelerinde \u00e7evresel ko\u015fullar o kadar zengin besin t\u00fcrleri sundu ki, g\u00f6\u00e7er topluluklardan baz\u0131lar\u0131 bu f\u0131rsat\u0131 iyi de\u011ferlendirdi; bitki ve hayvan t\u00fcrleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan bol \u00e7e\u015fit sunan b\u00f6lgelere yerle\u015ftiler. Nitekim, sabit k\u00f6y yerle\u015fmeleri i\u015fte bu ekolojik ko\u015fullarda kuruldu ve geli\u015fti. Epipaleolitik \u00e7a\u011fda, avlanan hayvan \u00e7e\u015fitleriyle birlikte avlanma stratejisi de de\u011fi\u015fti. Bu da erkek ve kad\u0131n aras\u0131ndaki g\u00fcnl\u00fck i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc etkiledi. Avc\u0131l\u0131k erkeklerin tekelinden \u00e7\u0131kt\u0131, yerini daha e\u015fitlik\u00e7i bir yap\u0131ya b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n

Buzul \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n sona ermesinin ard\u0131ndan s\u0131cak ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 bir iklim Anadolu ve t\u00fcm Ortado\u011fu\u2019ya yay\u0131ld\u0131. Ba\u015fta arpa ve bu\u011fday olmak \u00fczere bir\u00e7ok yaban\u0131l bitki elveri\u015fli iklim sayesinde bu b\u00f6lgelerde bol miktarda yeti\u015fmeye ba\u015flad\u0131. \u0130lk k\u00f6yl\u00fcler bu yaban\u0131l tah\u0131llar\u0131 en az alt\u0131 ay boyunca toplama f\u0131rsat\u0131 buldu. Zaten bu tah\u0131llar\u0131n toplanmas\u0131, i\u015flenmesi ya da depolanarak k\u0131tl\u0131k zamanlar\u0131nda kullan\u0131lmak \u00fczere saklanmas\u0131, ancak s\u00fcrekli yerle\u015fim politikas\u0131 sayesinde m\u00fcmk\u00fcn olabilirdi. Evlerin belirli k\u00f6\u015felerinde yaban\u0131l bu\u011fday depolamak i\u00e7in a\u00e7\u0131lan \u00e7ukurlar k\u00fclt\u00fcr tarihimizin ilk bu\u011fday silolar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Ba\u015flang\u0131\u00e7ta evler yuvarlak bir plan i\u00e7inde topra\u011fa yar\u0131 yar\u0131ya g\u00f6m\u00fcl\u00fc olarak in\u015fa ediliyordu. Evlerin duvarlar\u0131 iri ta\u015flarla \u00f6r\u00fcl\u00fcyor, zemin ise yass\u0131 ta\u015flarla d\u00f6\u015feniyordu. Her evde mutlaka bir k\u00f6\u015fede ocak bulunuyordu.<\/figcaption><\/figure>\n

12 bin y\u0131l \u00f6ncesinde insanlar d\u00f6rt mevsim ya\u015fad\u0131klar\u0131 k\u00f6ylerin \u00e7evresinde yeti\u015fen yaban\u0131l tah\u0131llar\u0131 ve bu yerle\u015fim merkezlerine s\u0131k\u00e7a u\u011framaya ba\u015flayan baz\u0131 yaban\u0131l hayvanlar\u0131 daha yak\u0131ndan tan\u0131ma ve izleme olana\u011f\u0131na kavu\u015ftu. Bu\u011fday\u0131n yan\u0131 s\u0131ra arpa ve di\u011fer tah\u0131llar da yabani halde yeti\u015fiyordu. Y\u00fcksek da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde ya da su kaynaklar\u0131na yak\u0131n d\u00fczl\u00fcklerde k\u00f6y kuran neolitik topluluklar\u0131 \u00f6nceleri yabani olarak toplad\u0131klar\u0131 tah\u0131llar\u0131 ta\u015f dibeklerde ezerek, \u00f6\u011f\u00fctme ta\u015flar\u0131nda \u00f6\u011f\u00fcterek yediler; yapt\u0131klar\u0131 basit ocak-\u00e7ukurlarda kavurdular. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta evler yuvarlak bir plan i\u00e7inde topra\u011fa yar\u0131 yar\u0131ya g\u00f6m\u00fcl\u00fc olarak in\u015fa ediliyordu. Evlerin duvarlar\u0131 iri ta\u015flarla \u00f6r\u00fcl\u00fcyor, zemin ise yass\u0131 ta\u015flarla d\u00f6\u015feniyordu. Her evde mutlaka bir k\u00f6\u015fede ocak bulunuyordu. Yuvarlak planl\u0131 konutlar i\u00e7inde fazla derin olmayan, i\u00e7inde \u0131s\u0131dan \u00e7atlam\u0131\u015f \u00e7ak\u0131lta\u015flar\u0131, yanm\u0131\u015f kemikler ve k\u00f6m\u00fcrle\u015fmi\u015f a\u011fa\u00e7 par\u00e7alar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7ukurlar ele ge\u00e7ti. Epipaleolitik \u00e7a\u011f, asl\u0131nda ya\u015fam bi\u00e7iminde k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fikli\u011fe yol a\u00e7mad\u0131. \u0130nsanlar yine avlanmay\u0131-toplamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Ne gariptir ki d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 ya\u015fam bi\u00e7imi genelde mezolitik d\u00fczeyde kald\u0131.<\/p>\n

Epipaleolitik \u00e7a\u011f, \u00e7akmakta\u015f\u0131 ya da do\u011fal camdan yap\u0131lma \u00fc\u00e7gen, trapez, dikd\u00f6rtgen, kare, e\u015fkenar d\u00f6rtgen \u015feklindeki minik aletlerle (mikrolit) bilinir. Bunlar bal\u0131k oltas\u0131nda, z\u0131pk\u0131nlarda, yaban\u0131l tah\u0131llar\u0131 kesmek i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen orak yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131ld\u0131. Genelde 2,5 cm\u2019den daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan ok u\u00e7lar\u0131, hayvana sapland\u0131ktan sonra onun g\u00f6vdesinde kalarak ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 zehiri hayvan\u0131n v\u00fccuduna yay\u0131yordu. Deniz, g\u00f6l ve akarsu kenarlar\u0131nda ya\u015fayan topluluklar yo\u011fun bi\u00e7imde bal\u0131k avlad\u0131. \u00d6zellikle s\u0131k ormanl\u0131k alanlarda (Orta Avrupa\u2019da oldu\u011fu gibi), k\u00f6y yeri a\u00e7mak amac\u0131yla yo\u011fun bi\u00e7imde a\u011fa\u00e7 kesme i\u015finde kullan\u0131lan baltalar da bu d\u00f6nemde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Epipaleolitik \u00e7a\u011fda k\u00f6pek d\u0131\u015f\u0131nda evcil hayvan yoktu; son buzul \u00e7a\u011f\u0131nda k\u00f6pe\u011fin evcille\u015ftirildi\u011fini zaten biliyoruz. Domuz, geyik, koyun, ke\u00e7i ve iriba\u015f hayvanlar s\u00fcrekli yerle\u015fim merkezlerinin etraf\u0131nda otluyordu. Belki de insanla bu yaban\u0131l hayvanlar aras\u0131ndaki ilk dirsek temas\u0131 bu d\u00f6nemde ba\u015flad\u0131. 12-12 bin be\u015fy\u00fcz y\u0131l \u00f6ncesinden itibaren \u0131l\u0131man ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 iklim yerini kurak bir iklime b\u0131rakt\u0131. Yer yer \u00e7\u00f6ller olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Hayvan t\u00fcrleri de de\u011fi\u015fen iklime ayak uydurdu. Anadolu, Suriye, Irak, \u0130srail, L\u00fcbnan ve \u0130ran\u2019\u0131 i\u00e7ine alan geni\u015f co\u011frafyada farkl\u0131 hayvanlar bu \u00e7a\u011fda ya\u015f\u0131yordu. Ova ve vadilerde gazel ve e\u015fekler, da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde koyun ve ke\u00e7i, ormanlarda geyik ve gevi\u015f getiren b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvanlar dola\u015f\u0131yordu. Bunlar\u0131n hepsi de yabaniydi.<\/p>\n

Bu \u00e7a\u011f insanlar\u0131 \u00f6l\u00fclerini, oturduklar\u0131 evlerde belirli bir yere g\u00f6m\u00fcyorlard\u0131. Ayn\u0131 mezar daha sonra \u00f6len di\u011fer yak\u0131nlar i\u00e7in de kullan\u0131l\u0131yordu. A\u00e7\u0131lan \u00e7ukura genelde, \u00e7\u00f6melmi\u015f pozisyonda konulan \u00f6l\u00fcn\u00fcn yan\u0131na bazen hayvan kemikleri b\u0131rak\u0131l\u0131yordu. Hayvan di\u015fleri veya deniz yumu\u015fak\u00e7alar\u0131n\u0131n kavk\u0131lar\u0131ndan yap\u0131lan kolyeler, bu d\u00f6nem kad\u0131nlar\u0131n\u0131n da t\u0131pk\u0131 \u00fcst yontma ta\u015f \u00e7a\u011f\u0131 atalar\u0131 gibi s\u00fcslenmelerine \u00f6zen g\u00f6sterdiklerine i\u015faret etmektedir.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Metin \u00d6zbek, 50 Soruda \u0130nsan\u0131n Tarih \u00d6ncesi Evrimi, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Ocak 2010, 1. Bask\u0131, s. 176-179<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mezolitik ya da epipaleolitik \u00e7a\u011f diye adland\u0131r\u0131lan, olduk\u00e7a k\u0131sa s\u00fcren k\u00fclt\u00fcr \u00e7a\u011f\u0131 paleolitik ve neolitik aras\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f evresidir. Yakla\u015f\u0131k 12-13 bin y\u0131l \u00f6ncesinde, buzullar\u0131n erimesi ve giderek kuzeye \u00e7ekilmesiyle birlikte Avrupa\u2019n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde step ve tundra iklimini simgeleyen hayvanlar ya yava\u015f yava\u015f kayboldu ya da buzullarla birlikte kuzeye do\u011fru g\u00f6\u00e7 etti. Kara ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":36395,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624],"tags":[5237,1049,2459,5238,2292,238],"class_list":["post-36394","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","tag-epipaleolitik","tag-insanin-evrimi","tag-mezolitik","tag-neolitik","tag-paleolitik","tag-tarih"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t