\u00c7ok genel olarak y\u00f6ntemi; hem eylemsel hem de zihinsel y\u00f6n\u00fc bulunan dinamik bir s\u00fcre\u00e7 olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bilimsel teknikler de bu etkinlik s\u00fcrecinde kullan\u0131lan ara\u00e7lar olarak ele al\u0131nabilir. Veri elde etme arac\u0131 olarak kullan\u0131lan ara\u015ft\u0131rma teknikleri, birka\u00e7 on y\u0131ld\u0131r do\u011fru olmayan bir yakla\u015f\u0131mla \u201cara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmakta ve y\u00f6ntemin kendisi olarak vurgulanmaktad\u0131r. Oysa, y\u00f6ntem veri elde etmek i\u00e7in kullan\u0131lan ara\u00e7lara indirgenemeyece\u011fi gibi, s\u00f6z konusu ara\u00e7lar yaln\u0131zca y\u00f6nteme (metodolojiye) ait de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin epistemolojinin de ara\u00e7lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bilimsel y\u00f6ntem, sorunun fark\u0131na var\u0131lmas\u0131, kavranmas\u0131 ve sistematize edilmesi, varsay\u0131mlar olu\u015fturma, ara\u015ft\u0131rma tekni\u011finin se\u00e7imi, veri toplama tekni\u011finin belirlenmesi, veri toplanmas\u0131, verilerin \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi, \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin yorumlanmas\u0131 ve rapor yaz\u0131lmas\u0131 a\u015famalar\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir s\u00fcre\u00e7tir. Ara\u015ft\u0131rma teknikleri ise bu s\u00fcrecin bir a\u015famas\u0131nda kullan\u0131lan ara\u00e7t\u0131r. Ara\u015ft\u0131rma teknikleri hem do\u011fa bilimlerinde hem de toplum bilimlerinde genel olarak g\u00f6zlemsel ve deneysel olmak \u00fczere iki grup olarak ele al\u0131nabilir. G\u00f6zleme dayal\u0131 ara\u015ft\u0131rma teknikleri de tan\u0131mlay\u0131c\u0131 ve analitik olmak \u00fczere iki gruba ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\u0130nsan, tarihi boyunca i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 do\u011fay\u0131, toplumu ve kendini anlamak ve anlatmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ifade bi\u00e7imleri geli\u015ftirmi\u015ftir. Din, mitoloji, sanat, metafizik bunlardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Bilimsel y\u00f6ntem de insan\u0131n kendini, do\u011fay\u0131 ve toplumu anlayabilmek ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zebilmek i\u00e7in geli\u015ftirdi\u011fi bir d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imidir. Do\u011fa bilimlerinde ve toplum bilimlerinde sorun \u00e7\u00f6zme yakla\u015f\u0131mlar\u0131 temelde birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fildir. Her ikisinde de, bilimsel y\u00f6ntem kullan\u0131l\u0131rken, g\u00f6zlemlenebilen, do\u011frulanabilen ya da yanl\u0131\u015flanabilen olgular inceleme konusu olarak ele al\u0131n\u0131p, nesnel sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Olgu, g\u00f6zlem ve deney sonu\u00e7lar\u0131ndan sa\u011flanm\u0131\u015f bir bilgidir. Olgular, evrende var olan dolayl\u0131 ve dolays\u0131z yollardan g\u00f6zleme ve deneye konu olabilen, ama varl\u0131\u011f\u0131 mutlaka insan\u0131n da varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektirmeyen nesnel, \u201cbilen \u00f6zne\u201dden ba\u011f\u0131ms\u0131z ger\u00e7ekliklerdir.<\/p>\n
Bilimsel y\u00f6ntemin eylemsel y\u00f6n\u00fcn\u00fc, g\u00f6zlem, \u00f6l\u00e7me ve deney; zihinsel y\u00f6n\u00fcn\u00fc ise varsay\u0131mlarda bulunma, bunlardan g\u00f6zlenebilir sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karma ve bu sonu\u00e7lardan yeniden olgulara d\u00f6n\u00fclerek do\u011frulu\u011funu s\u0131nama i\u015flemleri olu\u015fturur. Kendili\u011finden ve mutlak do\u011fru say\u0131lan ya da tan\u0131m\u0131 gere\u011fi do\u011fru olan \u00f6nermeler bilimsel y\u00f6ntemin konusu olamaz. \u00d6rnek olarak \u201cGebeli\u011fin \u00f6nlenmesi g\u00fcnaht\u0131r\u201d yarg\u0131s\u0131 g\u00f6sterilebilir. Bilimsel y\u00f6ntem, di\u011fer d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerinden – sorun \u00e7\u00f6zme yakla\u015f\u0131mlar\u0131ndan farkl\u0131 olarak do\u011frulama ya da yanl\u0131\u015flama a\u015famas\u0131na sahiptir.<\/p>\n
Bilimde \u201cili\u015fki tipleri\u201d nelerdir?<\/strong><\/p>\n Yan\u0131lt\u0131c\u0131, ikincil ve nedensel olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 tip ili\u015fkiden bahsedebiliriz. \u201cYan\u0131lt\u0131c\u0131 ili\u015fki\u201d, incelenen olay ile ona neden oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen de\u011fi\u015fken(ler) aras\u0131nda bir ili\u015fkinin bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n, s\u00f6z konusu ili\u015fkinin bilgi \u00fcretme s\u00fcrecinde yap\u0131lan hatalar nedeniyle do\u011fru saptanamamas\u0131, nesnel ger\u00e7ekli\u011fi do\u011fru yans\u0131tmayan bir ili\u015fkinin saptanmas\u0131d\u0131r. Sonu\u00e7 ile etken (neden) aras\u0131nda bir ili\u015fki bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n, hem sonucun hem de onu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen etkenin ba\u015fka bir ortak fakt\u00f6rle ili\u015fkili olmalar\u0131na ise \u201csekonder\u201d ili\u015fki denir. Buna s\u00f6zgelimi \u201cDondurma t\u00fcketimi art\u0131k\u00e7a bo\u011fulma s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 artar\u201d saptamas\u0131 \u00f6rne\u011fi verilebilir. Oysa her ikisi de iklimsel nedenli olup, havalar\u0131n \u0131s\u0131nmas\u0131yla, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklarla ili\u015fkilidir. Havalar \u0131s\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda insanlar serinlemek i\u00e7in daha fazla ve daha s\u0131k dondurma yerler. Dondurma yemekten ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, yine hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artm\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle serinlemek i\u00e7in denize, g\u00f6le vb. daha s\u0131k girerler. Bu fakt\u00f6r (a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar), her iki durumun da nedeni konumundad\u0131r. Ger\u00e7ekte iki ayr\u0131 sonu\u00e7, ortak nedenleri g\u00f6r\u00fclmedi\u011finden, biri di\u011ferinin nedeni gibi saptanabilmektedir.<\/p>\n \u201cNedensel ili\u015fki\u201d, bilincin d\u0131\u015f\u0131nda ve ondan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak var olan, ama ayn\u0131 zamanda insan\u0131n rasyonel, bilimsel bilin\u00e7li etkinli\u011fi ile ortaya konabilen objeler (nesne, olay, olgu) aras\u0131ndaki ili\u015fkilerdir. Bununla birlikte, nedensellik ile zorunluluk ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir, \u00f6zde\u015fle\u015ftirilemez. Nedenselli\u011fin i\u00e7inde rastlant\u0131sall\u0131k da vard\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m diyalektik determinizm olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde hem do\u011fa bilimlerinde hem de toplum bilimlerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte olan ara\u015ft\u0131rmalarda nedensel ili\u015fkinin varl\u0131\u011f\u0131 istatistiksel testlerle sorgulanmaktad\u0131r. Oysa ki, istatistiksel testler her durumda bir nedensel ili\u015fkinin bulundu\u011funu de\u011fil, birlikte bulunman\u0131n ve birlikte de\u011fi\u015fimin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. \u00c7oklu nesneler ve olgular evreninde b\u00f6yle bir birlikte bulunma ve birlikte de\u011fi\u015fme olgusuyla aralar\u0131nda nedensel ba\u011flant\u0131 bulunmayan nesneler ve olaylarla da kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilir. Nedensel ili\u015fkinin varl\u0131\u011f\u0131na karar verebilmek i\u00e7in; olgunun var olan o bilimsel bilgi dal\u0131nda biriktirilmi\u015f bilgilerle uygunluk, \u00f6zg\u00fcll\u00fck, tutarl\u0131l\u0131k, zamana uygunluk, ili\u015fkinin g\u00fcc\u00fc gibi bir\u00e7ok \u00f6zelli\u011fine birlikte bak\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n Kaynak:<\/strong> Al\u00e2eddin \u015eenel, 50 Soruda Bilim ve Bilimsel Y\u00f6ntem, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, May\u0131s 2013, 2. Bask\u0131, s.45-47<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00c7ok genel olarak y\u00f6ntemi; hem eylemsel hem de zihinsel y\u00f6n\u00fc bulunan dinamik bir s\u00fcre\u00e7 olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bilimsel teknikler de bu etkinlik s\u00fcrecinde kullan\u0131lan ara\u00e7lar olarak ele al\u0131nabilir. Veri elde etme arac\u0131 olarak kullan\u0131lan ara\u015ft\u0131rma teknikleri, birka\u00e7 on y\u0131ld\u0131r do\u011fru olmayan bir yakla\u015f\u0131mla \u201cara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmakta ve y\u00f6ntemin kendisi olarak vurgulanmaktad\u0131r. Oysa, y\u00f6ntem veri elde […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":36405,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[482,484,5242,5241,5240],"class_list":["post-36404","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-bilim","tag-diyalektik","tag-metod","tag-sistem","tag-yontem"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t