{"id":36715,"date":"2019-09-07T03:20:48","date_gmt":"2019-09-07T00:20:48","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=36715"},"modified":"2019-09-13T11:40:09","modified_gmt":"2019-09-13T08:40:09","slug":"duyularimizin-isleyisi-ii-kulak-ve-duyma-olayi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/09\/07\/duyularimizin-isleyisi-ii-kulak-ve-duyma-olayi","title":{"rendered":"Duyu organlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015fleyi\u015fi (II): Kulak ve duyma olay\u0131"},"content":{"rendered":"

\u00c7evremizi duyular\u0131m\u0131z yoluyla alg\u0131l\u0131yoruz. Bu nedenle duyular\u0131m\u0131z\u0131 olu\u015fturan veya bir duyunun olu\u015fumuna yard\u0131mc\u0131 olan organlar\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli i\u015flevleri var. Bu organlar temel i\u015flevlerini yerine getirerek g\u00f6rmemizi, i\u015fitmemizi, koku almam\u0131z\u0131, tat almam\u0131z\u0131 ve nesneleri hissetmemizi sa\u011fl\u0131yor. Peki, bu yap\u0131lar nas\u0131l i\u015fliyor, hangi mekanizmalar yoluyla i\u015flevlerini yerine getirebiliyor? \u0130lk olarak inceledi\u011fimiz g\u00f6z ve g\u00f6rme olay\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u015fimdi de kulak ve duyma olay\u0131na odaklanal\u0131m.<\/em><\/p>\n

Etraf\u0131m\u0131z\u0131 fark etmemizde \u00f6nemli bir noktada duran duyu organlar\u0131ndan biri olan kulak, temel olarak ses dalgalar\u0131n\u0131 toplay\u0131p beyne iletmekle g\u00f6revlidir. Di\u011fer canl\u0131lara k\u0131yasla insanda kula\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131, bu g\u00f6revin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini kolayla\u015ft\u0131racak \u015fekilde de\u011fi\u015fimler ge\u00e7irmi\u015ftir. Ses dalgalar\u0131n\u0131n alg\u0131lanmas\u0131, i\u015flenmesi ve beyne iletilmesinden sorumlu olan duyu organ\u0131 kulak, \u00fc\u00e7 temel katmandan olu\u015fur: D\u0131\u015f kulak, orta kulak, i\u00e7 kulak. D\u0131\u015f kulak, ses dalgalar\u0131n\u0131n alg\u0131lan\u0131p titre\u015fimlerin orta kula\u011fa iletilmesinden sorumludur. Orta kulak, ses dalgalar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f kulaktan i\u00e7 kula\u011fa iletilmesinde g\u00f6revli olan b\u00f6l\u00fcmken i\u00e7 kulak, sesin i\u015flenip beyne iletilmesinin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi yerdir. B\u00fct\u00fcn bu katmanlara, katmanlarda g\u00f6revli yap\u0131lara bakal\u0131m ve sesin dalga halinden duyum haline kadar ald\u0131\u011f\u0131 yolu irdeleyelim.<\/p>\n

D\u0131\u015f kulak, ses dalgalar\u0131n\u0131 toplar ve orta kula\u011fa iletir
\n<\/strong>D\u0131\u015f kulak, ses dalgalar\u0131n\u0131 toplayarak di\u011fer katmanlanlara iletmekle g\u00f6revli katmand\u0131r. Anatomisine odaklanacak olursak d\u0131\u015f kulak, \u201cpinna\u201d ad\u0131 verilen kulak kep\u00e7esinden olu\u015fur. Bu b\u00f6lge kula\u011f\u0131n temel olarak g\u00f6r\u00fcnen tek b\u00f6lgesidir. Bu b\u00f6lge ses dalgalar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fan ilk katmand\u0131r ve sesi kula\u011f\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerine iletmekle g\u00f6revli bir huni gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu huni g\u00f6revi olmazsa, ses dalgalar\u0131 i\u015fitme kanal\u0131na daha do\u011frudan bir yol ile giri\u015f yapar. Bu durum ise, seslerin duyulmas\u0131n\u0131 ve anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r, ses dalgalar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kaybedilmesine neden olur. Pinna b\u00f6lgesi, kulak i\u00e7i ile kula\u011f\u0131n d\u0131\u015f\u0131 aras\u0131ndaki bas\u0131n\u00e7 fark\u0131n\u0131n dengelenmesinde i\u015f g\u00f6r\u00fcr. Temel olarak kulak i\u00e7inde bulunan hava, d\u0131\u015far\u0131dan daha y\u00fcksek bas\u0131nca sahiptir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kulak i\u00e7inde bulunan hava s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. O halde ses dalgalar\u0131n\u0131n kulak i\u00e7ine giri\u015f yapabilmesi i\u00e7in ses dalgalar\u0131n\u0131n bas\u0131nc\u0131 daha y\u00fcksek olmal\u0131d\u0131r. Pinna tam da bu noktada g\u00f6rev al\u0131r ve ses dalgalar\u0131n\u0131n kula\u011fa giri\u015fini sa\u011flayacak bas\u0131n\u00e7 d\u00fczenlemesini yapar. Pinna yap\u0131s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ses dalgalar\u0131, kendilerini i\u00e7 kula\u011fa ula\u015ft\u0131racak olan kulak kanal\u0131 boyunca ilerler.<\/p>\n

\"\"
Pinna, di\u011fer bir ad\u0131yla kulak kep\u00e7esi, ses dalgalar\u0131n\u0131n toplanmas\u0131nda g\u00f6rev al\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Kulak kanal\u0131, d\u0131\u015f kula\u011f\u0131n bir di\u011fer \u00f6nemli bile\u015fenidir. Ses dalgalar\u0131, pinnay\u0131 ge\u00e7tikten sonra kulak zar\u0131na ula\u015fmadan \u00f6nce kulak kanal\u0131 (i\u015fitme kanal\u0131) boyunca ilerler. Bu kapsamda kulak kanal\u0131n\u0131n g\u00f6revi, pinnadan kulak zar\u0131na ses iletimini sa\u011flamakt\u0131r. Bu kanal i\u00e7erisinde ilerleyen ses dalgalar\u0131 bir s\u00fcre sonra d\u0131\u015f kula\u011f\u0131n en \u00f6nemli bile\u015feni olan kulak zar\u0131na ula\u015f\u0131r. Kulak zar\u0131, i\u015fitsel kanal\u0131n sonunda bulunan bir zard\u0131r ve ayn\u0131 zamanda da d\u0131\u015f kulaktan orta kula\u011fa ge\u00e7i\u015f noktas\u0131 g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. Kulak zar\u0131 son derece hassas bir yap\u0131ya sahiptir. Ses dalgalar\u0131n\u0131n bu zara ula\u015fmas\u0131yla birlikte kulak zar\u0131 titre\u015fir. Bu titre\u015fimlerin i\u015flenmesi yoluyla duyma ger\u00e7ekle\u015fir. \u0130fade edildi\u011fi gibi kulak zar\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemli bir g\u00f6reve sahiptir. Bu nedenle de kulak kanal\u0131, kulak zar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in hafif\u00e7e kavislenir. B\u00f6ylelikle b\u00f6ceklerin kulak zar\u0131na ula\u015fmas\u0131 gibi pek \u00e7ok durumun ger\u00e7ekle\u015fmesi zorla\u015fm\u0131\u015f olur. Ayn\u0131 zamanda kulak kanal\u0131nda bulunan cerumen maddesi (kulak kiri); kir, toz ve b\u00f6cek gibi istenmeyen maddelerin kulak zar\u0131na ula\u015fmalar\u0131n\u0131 engelleyecek \u015fekilde i\u015fler. Kulak zar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ek olarak kulak kanal\u0131, ses ayar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir yap\u0131 olarak da i\u015f g\u00f6r\u00fcr. \u00d6rne\u011fin k\u0131s\u0131k seslerin otomatik olarak y\u00fckselti\u011fi b\u00f6lge de yine bu kanald\u0131r. B\u00f6ylelikle kulak kanal\u0131, sesin baz\u0131 zay\u0131fl\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesinde ve konu\u015fmalar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli bir bi\u00e7imde i\u015fler.<\/p>\n

Ses, orta kulakta i\u015flenir
\n<\/strong>Orta kulak, kula\u011f\u0131n yap\u0131lar\u0131ndan olan kulak zar\u0131 ve oval pencere aras\u0131nda kalan b\u00f6lgedir. Orta kulak yap\u0131s\u0131n\u0131n temel g\u00f6revi ise, d\u0131\u015f kulak taraf\u0131ndan toplanan ses dalgalar\u0131n\u0131n buradan i\u00e7 kula\u011fa iletilmesidir. Orta kulak yap\u0131s\u0131, duyumun ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in \u00e7ok temel bir bi\u00e7imde \u00e7al\u0131\u015fan \u00fc\u00e7 kemik i\u00e7erir. Bu kemikler; malleus (\u00e7eki\u00e7), incus (\u00f6rs), stapes (\u00fczengi) kemikleridir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra orta kulak, oval pencere ad\u0131 verilen yap\u0131 ile \u00d6staki borusunu i\u00e7erir. Kulak kanal\u0131 boyunca iletilerek kulak zar\u0131na gelen ses dalgalar\u0131, burada bulunan kemiklere iletilir. Bu \u00fc\u00e7 kemik bir k\u00f6pr\u00fc olu\u015fturur, bu b\u00f6lgedeki en son kemik olan \u00fczengi, oval pencereye ba\u011flan\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Orta kula\u011f\u0131n iltihaplanmas\u0131 durumunda duyum g\u00fc\u00e7l\u00fckleri ya\u015fan\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Oval pencere, i\u00e7 kulakta bulunan koklea yap\u0131s\u0131n\u0131 (salyangoz) kaplayan bir zard\u0131r. Kulak zar\u0131n\u0131n titre\u015fmesinin ard\u0131ndan ses dalgalar\u0131; \u00e7eki\u00e7, \u00f6rs ve \u00fczengi boyunca ilerler ve oval pencereye do\u011fru hareket eder. Ses dalgalar\u0131 kulak zar\u0131 \u00fczerinden oval pencereye iletildi\u011finde orta kulak, ses dalgalar\u0131n\u0131 i\u00e7 kula\u011fa girmeden \u00f6nce y\u00fckselten bir akustik trafo g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. Oval pencerede bulunan ses dalgalar\u0131n\u0131n bas\u0131nc\u0131, kulak zar\u0131nda bulunan ses dalgalar\u0131n\u0131n bas\u0131nc\u0131ndan 20 kat daha fazlad\u0131r. Kulak zar\u0131n\u0131n g\u00f6rece b\u00fcy\u00fck y\u00fczeyi ile oval pencerenin g\u00f6rece k\u00fc\u00e7\u00fck y\u00fczeyi aras\u0131ndaki boyut fark\u0131, bu bas\u0131n\u00e7 fark\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131ndaki temel etkendir. Bu, temel fizik prensiplerinden biriyle a\u00e7\u0131klanabilecek bir durumdur: Y\u00fczey alan\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fck\u00e7e bas\u0131n\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fclen alanda birikir. Dolay\u0131s\u0131yla daralm\u0131\u015f y\u00fczey alan\u0131n\u0131n bas\u0131nc\u0131 daha y\u00fcksek olur.<\/p>\n

Orta kulakta bulunan bir di\u011fer \u00f6nemli yap\u0131, \u00f6staki borusudur. Bu yap\u0131, kula\u011f\u0131 yuta\u011fa a\u00e7an bir k\u00f6pr\u00fc g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. \u00d6staki borusunun temel g\u00f6revi kulak zar\u0131n\u0131n her iki taraf\u0131ndaki bas\u0131nc\u0131 e\u015fitleyip kulak i\u00e7indeki bas\u0131nc\u0131 dengelemektir. \u00c7o\u011fu durumda bas\u0131n\u00e7 otomatik olarak ayarlanabilir ancak bu durum ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi takdirde yutkunma hareketi ile birlikte bas\u0131nc\u0131n e\u015fitlenmesi sa\u011flan\u0131r. Bu hareket, \u00f6staki borusunu a\u00e7\u0131lmaya zorlar ve bas\u0131nc\u0131n dengelenmesini sa\u011flar.<\/p>\n

\u0130\u00e7 kulaktaki salyangoz yap\u0131s\u0131 sesin i\u015fitme sinirine iletimini sa\u011flar
\n<\/strong>Kulak zar\u0131na gelen titre\u015fimler oval pencereye iletildikten sonra ses dalgalar\u0131 i\u00e7 kula\u011fa do\u011fru ilerler. \u0130\u00e7 kulak i\u00e7erisinde bulunan yap\u0131lardan ge\u00e7en ses dalgalar\u0131, burada i\u015flenir ve beyne iletilir. \u0130\u00e7 kulakta bulunan en \u00f6nemli yap\u0131 koklea olarak da bilinen salyangozdur. Salyangoz yap\u0131s\u0131nda ses dalgalar\u0131 elektriksel darbelere \u00e7evrilir. Daha sonra bu sinyaller beyin taraf\u0131ndan sese d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Salyangoz yap\u0131s\u0131, isminden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere bir salyangoza benzer. \u0130\u00e7erisi perilymph ad\u0131 verilen bir s\u0131v\u0131 ile doludur ve birbirlerine yak\u0131n olarak konumland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f iki adet zar yap\u0131s\u0131 i\u00e7erir. Bu membranlar, salyangoz i\u00e7erisinde bir t\u00fcr duvar olu\u015fturur.<\/p>\n

\"\"
\u0130\u00e7 kulakta bulunan salyangoz yap\u0131s\u0131, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u015fitme siniri vas\u0131tas\u0131yla titre\u015fimleri beyne iletir.<\/figcaption><\/figure>\n

Salyangoz yap\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde bulunan s\u0131v\u0131n\u0131n bu duvar\u0131n bir yan\u0131ndan di\u011fer yan\u0131na gidebilmesi i\u00e7in bu duvar\u0131n \u00fczerinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir delik bulunur. Helikotrema isimli bu delik, oval pencereden aktar\u0131lan titre\u015fimlerin burada bulunan ak\u0131\u015fkana iletilmesini sa\u011flar. S\u0131v\u0131 salyangoz yap\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde hareket etti\u011finde duvar, \u00fczerinde bulunan binlerce mikroskobik fiberi harekete ge\u00e7irir.\u00a0\u0130\u015fitme siniri ise, i\u00e7 kulakta bulunan salyangoz ile beyin aras\u0131nda bilgi ta\u015f\u0131yan sinir lifleri demetidir. \u0130\u015fitme sinirinin temel i\u015flevi, i\u00e7 kulaktan beyne sinyal iletimini sa\u011flamakt\u0131r. Salyangoz i\u00e7erisinde bulunan mikroskobik liflerin t\u00fcm\u00fc bu i\u015fitme siniri ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flant\u0131 sayesinde iletilen bilgiler, i\u015fitme siniri vas\u0131tas\u0131yla beyne aktar\u0131l\u0131r ve duyum sa\u011flanm\u0131\u015f olur.\u00a0\u0130\u00e7 kulak ayr\u0131ca yar\u0131m daire kanallar\u0131 ad\u0131 verilen yap\u0131lar\u0131 i\u00e7erir. Bu kanallar i\u00e7erisinde bulunan s\u0131v\u0131 ve denge kristalleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla denge sa\u011flan\u0131r. Bu anlamda denge, kula\u011f\u0131n da dahil oldu\u011fu kapsaml\u0131 bir mekanizma yoluyla sa\u011flanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n

Duyma nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fir?<\/strong>
\nD\u0131\u015f kulakta bulunan kulak kep\u00e7esi taraf\u0131ndan toplanan ses dalgalar\u0131, yine d\u0131\u015f kulakta bulunan bir ba\u015fka yap\u0131 olan kulak kanal\u0131na iletilir. Kulak kanal\u0131 boyunca aktar\u0131lan ses dalgalar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f kulaktaki son dura\u011f\u0131, kulak zar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan yap\u0131d\u0131r ve ses dalgalar\u0131 burada titre\u015fimlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Titre\u015fimlerin olu\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan orta kulak devreye girer. Orta kulakta bulunan \u00e7eki\u00e7, \u00f6rs ve \u00fczengi kemikleri sesin i\u015flenmesini ve i\u00e7 kula\u011f\u0131n harekete ge\u00e7mesini sa\u011flar. Oval pencereden orta kulakta bulunan salyangoz yap\u0131s\u0131na aktar\u0131lan titre\u015fimler, burada i\u015flenmelerinin ard\u0131ndan i\u015fitme siniri vas\u0131tas\u0131yla beyne aktar\u0131l\u0131r. Beyne gelen titre\u015fimlerin de\u015fifre edilmesiyle birlikte duyum olu\u015fturulur. Sesin, titre\u015fimden alg\u0131lanan bir duyuma d\u00f6n\u00fc\u015fmesi b\u00f6ylece sa\u011flanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n

\n

Duyu organlar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin daha \u00f6nceki yaz\u0131m\u0131z\u0131 okumak i\u00e7in:
\nDUYU ORGANLARIMIZIN \u0130\u015eLEY\u0130\u015e\u0130: G\u00d6Z VE G\u00d6RME OLAYI<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Kaynak:<\/strong> https:\/\/www.hear-it.org\/The-inner-ear-1
\nhttps:\/\/www.the-scientist.com\/news-opinion\/ai-decodes-speech-and-hearing-based-on-brain-activity-66213
\nhttps:\/\/www.nidcd.nih.gov\/health\/how-do-we-hear
\nhttps:\/\/www.hear-it.org\/The-ear—a-magnificent-organ<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c7evremizi duyular\u0131m\u0131z yoluyla alg\u0131l\u0131yoruz. Bu nedenle duyular\u0131m\u0131z\u0131 olu\u015fturan veya bir duyunun olu\u015fumuna yard\u0131mc\u0131 olan organlar\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli i\u015flevleri var. Bu organlar temel i\u015flevlerini yerine getirerek g\u00f6rmemizi, i\u015fitmemizi, koku almam\u0131z\u0131, tat almam\u0131z\u0131 ve nesneleri hissetmemizi sa\u011fl\u0131yor. Peki, bu yap\u0131lar nas\u0131l i\u015fliyor, hangi mekanizmalar yoluyla i\u015flevlerini yerine getirebiliyor? \u0130lk olarak inceledi\u011fimiz g\u00f6z ve g\u00f6rme olay\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u015fimdi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1390,"featured_media":36716,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[254,5300,5299,5255,5297,5298],"class_list":["post-36715","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-beyin","tag-duyum","tag-isitme-kanali","tag-kulak","tag-ses-dalgalari","tag-titresim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t