{"id":36769,"date":"2019-09-11T03:35:50","date_gmt":"2019-09-11T00:35:50","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=36769"},"modified":"2019-09-10T14:40:03","modified_gmt":"2019-09-10T11:40:03","slug":"miller-deneyi-ne-anlatiyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/09\/11\/miller-deneyi-ne-anlatiyor","title":{"rendered":"Miller deneyi ne anlat\u0131yor?"},"content":{"rendered":"

Oparin ve Haldane taraf\u0131ndan \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen \u201cilksel \u00e7orba\u201d kuram\u0131, ilk ba\u015flarda \u00e7ok yayg\u0131n kabul g\u00f6rmedi. Buradaki sorun, cans\u0131z maddelerden canl\u0131 molek\u00fcllerin olu\u015ftu\u011funu g\u00f6steren deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131yd\u0131. 1952\u2019de \u015eikago \u00dcniversitesi\u2019nden doktora \u00f6\u011frencisi Stanley Miller ve dan\u0131\u015fman\u0131 Prof. Harold Urey bir deney d\u00fczene\u011fi tasarlad\u0131lar. Ama\u00e7lar\u0131 Oparin-Haldane hipotezinde oldu\u011fu gibi inorganik molek\u00fcllerden canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n olu\u015fumu i\u00e7in gerekli organik molek\u00fcllerin olu\u015fabildi\u011fini g\u00f6stermekti. Bunun i\u00e7in de ilk atmosferde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ko\u015fullar\u0131n ayn\u0131s\u0131n\u0131 laboratuvar ortam\u0131nda canland\u0131rmay\u0131 hedeflediler. Deneyin temel \u00f6zellikleri \u015funlard\u0131:<\/p>\n

1)\u00d6ncelikle ilk atmosferde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen indirgenmi\u015f gaz kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7eriyordu: Karbon kayna\u011f\u0131 olarak metan (CH4), azot kayna\u011f\u0131 olarak amonyak (NH3), oksijen kayna\u011f\u0131 olarak su (H2O) ve ek olarak da hidrojen gaz\u0131 (H2) kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n

2)\u0130lk atmoferdeki y\u00fcksek enerjili ortam\u0131 yans\u0131tmas\u0131 i\u00e7in elektrik enerjisinden elde edilen enerji: \u0130lk atmosferde bu enerji g\u00fcne\u015f enerjisinden, y\u0131ld\u0131r\u0131mlardan, D\u00fcnya\u2019ya \u00e7arpan meteorlar\u0131n \u015fok dalgalar\u0131ndan ya da volkanlardan elde ediliyordu.<\/p>\n

3) 0 ile 100 \u00b0C aras\u0131nda \u00e7evresel s\u0131cakl\u0131k.<\/p>\n

4) Deneyin ba\u015f\u0131nda sa\u011flanan steril bir ortam.<\/p>\n

Deneyin genel gidi\u015fat\u0131 ise \u015fu \u015fekildeydi: \u00d6ncelikle s\u0131v\u0131 haldeki su \u0131s\u0131t\u0131larak su buhar\u0131 olu\u015fturuldu. Elektrodlardan ge\u00e7irilen elektrik ak\u0131m\u0131yla olu\u015fturulan k\u0131v\u0131lc\u0131mlar enerji kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131. Bu \u015fekilde de atmosfer ortam\u0131ndaki y\u0131ld\u0131r\u0131mlar\u0131n deney t\u00fcp\u00fcnde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 elde edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Devam\u0131nda da, olu\u015fturulan yapay atmosfer so\u011futularak suyun tekrar s\u0131v\u0131 hale ge\u00e7mesi sa\u011fland\u0131. B\u00f6ylece ilk D\u00fcnya ortam\u0131ndaki ya\u011fmurlar deney t\u00fcp\u00fcnde canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu. Bir hafta boyunca tekrarlayarak devam eden deney sonunda sisteme ilk ba\u015fta eklenen karbonun y\u00fczde 10-15\u2019inin organik bile\u015fiklerin yap\u0131s\u0131na ge\u00e7ti\u011fi g\u00f6zlemlendi. Karbonun y\u00fczde 2\u2019si proteinlerin yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan amino asitlerin yap\u0131s\u0131na kat\u0131l\u0131rken, \u015feker, ya\u011f ve n\u00fckleik asitlerin baz\u0131 yap\u0131ta\u015flar\u0131 da \u00fcretilen organik bile\u015fikler aras\u0131ndayd\u0131. (\u015eekil 1)<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 1: Urey-Miller Deneyi\u2019nde elektrodlardan sa\u011flanan k\u0131v\u0131lc\u0131mlar ilk atmosferdeki y\u0131ld\u0131r\u0131mlar\u0131 temsil ediyor. So\u011fuk su sayesinde elde edilen \u00f6rneklerin yo\u011funla\u015farak su ortam\u0131na ge\u00e7mesi sa\u011flan\u0131yor: \u0130lk atmosferdeki bile\u015fiklerin ya\u011fmurlarla okyanuslara ta\u015f\u0131nmas\u0131 gibi. Okyanus b\u00f6lmesi de \u0131s\u0131t\u0131larak bile\u015fiklerin tekrar atmosferik b\u00f6l\u00fcme gitmesi ve yeni bir d\u00f6ng\u00fcn\u00fcn ba\u015flamas\u0131 sa\u011flan\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

Di\u011fer deneyler<\/strong><\/p>\n

Miller-Urey deneyi, benzer bir\u00e7ok deneyin yap\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. 1961\u2019de Juan Oro, su ortam\u0131nda hidrojen siyan\u00fcr (HCN) ile amonya\u011f\u0131n elektrik ak\u0131m\u0131na tutulmas\u0131 sonucu n\u00fckleik asitin yap\u0131ta\u015flar\u0131ndan adenin baz\u0131n\u0131n olu\u015fumunu g\u00f6sterdi. Deney sonucunda ek olarak \u00e7e\u015fitli amino asitler ve baz\u0131 porfirinler de (d\u00f6rt tane pirol halkas\u0131n\u0131n metilen k\u00f6pr\u00fcleriyle birle\u015ferek olu\u015fturdu\u011fu halkal\u0131 molek\u00fcller) \u00fcretilmi\u015fti. Daha sonra yap\u0131lan baz\u0131 deneylerde de di\u011fer n\u00fckleik asit bazlar\u0131 inorganik bile\u015fiklerden indirgen atmosfer ko\u015fullar\u0131nda \u00fcretildi.<\/p>\n

Miller deneyindeki soru i\u015faretleri ve yeni bulgular<\/strong><\/p>\n

1990\u2019lara gelindi\u011finde bulunan kan\u0131tlar, ilksel D\u00fcnya ortam\u0131nda yo\u011fun olarak karbondioksit (CO2) ve bir miktar da azot (N2) bulundu\u011funu g\u00f6sterdi. Bu gazlar Miller\u2019in deney balonunun i\u00e7inde bulunmayan gazlard\u0131. Kaliforniya\u2019da bulunan Scripps Okyanus Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden Prof. Jeffrey Bada ve grubu (Jeffrey Bada, Miller\u2019\u0131n ilk \u00f6\u011frencilerinden birisi) bu yeni gazlar\u0131 ekleyerek Miller\u2019\u0131n deneyini tekrar etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda neredeyse hi\u00e7 amino asit \u00fcretmeyi ba\u015faramad\u0131. Bu sorun ise \u015f\u00f6yle a\u015f\u0131ld\u0131: \u0130lk atmosfer ortam\u0131nda yeterli miktarda demir ve karbonat mineralleri bulunmu\u015f olabilir, ki bu bile\u015fikler ortama eklenerek deney tekrarland\u0131\u011f\u0131nda, zengin amino asit i\u00e7eri\u011fi elde edildi. Buradaki mineraller nitritlerin etkisini n\u00f6tralize etmi\u015f olabilir. Sonu\u00e7 olarak, ortamda karbondioksit ve nitrojenin bulunmas\u0131, amino asitlerin olu\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyecek nedenler olmayabilir. Bada ve grubu, Stanley Miller ve Harold Urey\u2019in bundan 50 y\u0131l \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 deney \u00f6rneklerini de tekrar analiz etti. Daha modern teknikler kullan\u0131larak yap\u0131lan incelemelerde, deney \u00f6rneklerinde asl\u0131nda Miller ve Urey\u2019in 50 y\u0131l \u00f6nce bulduklar\u0131ndan daha fazla organik molek\u00fcl \u00fcredi\u011fini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar.<\/p>\n

Grup, Miller ve Urey\u2019in yapt\u0131klar\u0131 ancak yay\u0131mlamad\u0131klar\u0131 di\u011fer bir deneyin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da analiz etti. Volkanik d\u00fczenek olarak adland\u0131r\u0131labilecek bu deney, bilinen Miller deney d\u00fczene\u011finden \u00e7ok az bir farkl\u0131l\u0131k i\u00e7ermekteydi. Elektrik ak\u0131m i\u00e7erisinden buhar ge\u00e7i\u015finin daha h\u0131zl\u0131 sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bu d\u00fczenekte, volkan \u00e7evresindeki ortam olu\u015fturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bada ve grubu orijinal deneyde asl\u0131nda 22 amino asitin ve di\u011fer baz\u0131 organik molek\u00fcllerin \u00fcredi\u011fini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar. Gruba g\u00f6re, buhar\u0131n daha h\u0131zl\u0131 ge\u00e7mesi avantajl\u0131 bir durum olu\u015fturmu\u015f olabilir: Yeni olu\u015fan amino asitler h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde elektrik alan\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131labilir ve b\u00f6ylece olu\u015fan di\u011fer molek\u00fcllerle de reaksiyona girmeyerek yap\u0131lar\u0131n\u0131 koruyacaklard\u0131r.<\/p>\n

\u015eimdiye kadar Miller ve Urey deneyinin atmosferin ilk ko\u015fullar\u0131n\u0131 tam olarak do\u011fru yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131 yolunda ele\u015ftiriler s\u0131k\u00e7a yap\u0131lmaktayd\u0131. Ger\u00e7ekten de deney t\u00fcp\u00fcndeki ortam ilk atmosfer ortam\u0131n\u0131 tam olarak yans\u0131tm\u0131yor, ancak gezegen \u00fczerinde, baz\u0131 ufak b\u00f6lgelerdeki \u015fartlar\u0131 do\u011fru olarak yans\u0131t\u0131yor olabilir. Yeni olu\u015fturulmu\u015f bir molek\u00fcl g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na maruz kald\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcksek enerjinin etkisiyle par\u00e7alanacakt\u0131r. Bu y\u00fczden de reaksiyon su alt\u0131nda ya da ba\u015fka korunakl\u0131 bir yerde olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bada\u2019ya g\u00f6re Miller\u2019\u0131n deneyindeki gazlar ilk D\u00fcnya ortam\u0131nda aktif haldeki bir\u00e7ok volkandan d\u0131\u015far\u0131 sal\u0131nm\u0131\u015f olabilir ve bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck volkan patlamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda olu\u015fan \u015fim\u015fekler de elektrik kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturabilir.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Deniz \u015eahin, 50 Soruda Ya\u015fam\u0131n Tarihi, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Ekim 2011, 2. Bask\u0131, S.131-134<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oparin ve Haldane taraf\u0131ndan \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen \u201cilksel \u00e7orba\u201d kuram\u0131, ilk ba\u015flarda \u00e7ok yayg\u0131n kabul g\u00f6rmedi. Buradaki sorun, cans\u0131z maddelerden canl\u0131 molek\u00fcllerin olu\u015ftu\u011funu g\u00f6steren deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131yd\u0131. 1952\u2019de \u015eikago \u00dcniversitesi\u2019nden doktora \u00f6\u011frencisi Stanley Miller ve dan\u0131\u015fman\u0131 Prof. Harold Urey bir deney d\u00fczene\u011fi tasarlad\u0131lar. Ama\u00e7lar\u0131 Oparin-Haldane hipotezinde oldu\u011fu gibi inorganik molek\u00fcllerden canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n olu\u015fumu i\u00e7in gerekli organik molek\u00fcllerin […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":36770,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[249,606,1864,2401,684,595],"class_list":["post-36769","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-atmosfer","tag-deney","tag-hipotez","tag-kuram","tag-miller","tag-yasam"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t