{"id":36793,"date":"2019-09-13T03:29:11","date_gmt":"2019-09-13T00:29:11","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=36793"},"modified":"2019-09-11T17:42:25","modified_gmt":"2019-09-11T14:42:25","slug":"avci-toplayicilarda-coban-toplumlarda-ve-tarimcilarda-cinsiyet-rolleri-nasil-bicimlenmistir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/09\/13\/avci-toplayicilarda-coban-toplumlarda-ve-tarimcilarda-cinsiyet-rolleri-nasil-bicimlenmistir","title":{"rendered":"Avc\u0131-toplay\u0131c\u0131larda, \u00e7oban toplumlarda ve tar\u0131mc\u0131larda cinsiyet rolleri nas\u0131l bi\u00e7imlenmi\u015ftir?"},"content":{"rendered":"

Kad\u0131nl\u0131k ve erkeklik rolleri aras\u0131nda bir prestij ve\/veya iktidar farkl\u0131la\u015fmas\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131na bakmak i\u00e7in de ge\u00e7im \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini incelemek, uygun bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Kottak (2001: 444) ge\u00e7im \u00f6r\u00fcnt\u00fcleriyle cinsel tabakala\u015fma<\/strong> aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar \u00fczerinde dururken, erkeklerle kad\u0131nlar\u0131n ge\u00e7ime e\u015fit \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131da bulunmas\u0131n\u0131n, aralar\u0131ndaki tabakala\u015fmay\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktarmaktad\u0131r. Avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ba\u015fat ge\u00e7im kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla da erke\u011fin beslenmeye katk\u0131s\u0131n\u0131n daha fazla oldu\u011fu toplumlarda, \u00f6rne\u011fin Kuzeyli avc\u0131-toplay\u0131c\u0131larda erkek ile kad\u0131n aras\u0131nda belirgin bir prestij farkl\u0131la\u015fmas\u0131 g\u00f6ze \u00e7arparken, toplay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n temel besin kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu tropikal-yar\u0131 tropikal b\u00f6lgelerde, iki cinsiyetin stat\u00fcs\u00fc e\u015fitli\u011fe daha yatk\u0131n g\u00f6z\u00fckmektedir. B\u00f6ylelikle, \u00f6rne\u011fin! Kung Sanlarda erkek i\u015fi ile kad\u0131n i\u015fi aras\u0131nda belirgin bir ayr\u0131m g\u00fcd\u00fclmezken, cinsiyetler aras\u0131 ili\u015fkiler e\u015fitlik\u00e7i bir temele dayanmaktayd\u0131. !Kung erkekleri \u00e7ocuklar\u0131n bak\u0131m ve yeti\u015ftirilmesinde etkin rol almakta, kad\u0131nlarla erkeklerin haneden uzak ge\u00e7irdikleri s\u00fcreler aras\u0131nda bir fark g\u00f6z\u00fckmemekteydi. Marjorie Shostack\u2019\u0131n ya\u015fam\u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc kendi a\u011fz\u0131ndan aktard\u0131\u011f\u0131 !Kung kad\u0131n\u0131 Nisa\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc, e\u015fitlik\u00e7i bir ortam i\u00e7erisinde bi\u00e7imlenen kad\u0131n kimli\u011finin \u00f6zerkli\u011fini \u00e7arp\u0131c\u0131 bir dille g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir.<\/p>\n

\"\"
Kung Sanlarda erkek i\u015fi ile kad\u0131n i\u015fi aras\u0131nda belirgin bir ayr\u0131m g\u00fcd\u00fclmezken, cinsiyetler aras\u0131 ili\u015fkiler e\u015fitlik\u00e7i bir temele dayanmaktayd\u0131. !Kung erkekleri \u00e7ocuklar\u0131n bak\u0131m ve yeti\u015ftirilmesinde etkin rol almakta, kad\u0131nlarla erkeklerin haneden uzak ge\u00e7irdikleri s\u00fcreler aras\u0131nda bir fark g\u00f6z\u00fckmemekteydi.<\/figcaption><\/figure>\n

Kottak\u2019\u0131n i\u015faret etti\u011fi bir ba\u015fka \u00f6nemli etken de, kamusal<\/strong> alan-\u00f6zel alan <\/strong>ayr\u0131m\u0131d\u0131r. Bu ayr\u0131m\u0131n belirgin oldu\u011fu, yani hane i\u00e7i (domestik) alan ile toplumsal ya\u015fam alanlar\u0131 (siyaset, ayinler, sava\u015f vb.) birbirinden ne denli belirgin hatlarla ayr\u0131\u015fm\u0131\u015fsa, (erke\u011fin boyg\u00f6sterdi\u011fi) kamusal alan genellikle daha prestijli, buna kar\u015f\u0131l\u0131k kad\u0131nlar\u0131n daha yo\u011fun olarak bulundu\u011fu \u00f6zel alan daha az itibarl\u0131 say\u0131lmaktad\u0131r. Nitekim, Patricia Draper\u2019\u0131n avc\u0131-toplay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 terk ederek kom\u015fu hortik\u00fclt\u00fcralistlere kat\u0131lan !Kunglar<\/p>\n

aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rma, kamusal-\u00f6zel alan ayr\u0131m\u0131n\u0131n belirginle\u015fti\u011fini ve kad\u0131nlar ile erkekler aras\u0131ndaki m\u00fclkiyet ve stat\u00fc farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koyar.<\/p>\n

Toplumsal cinsiyetler aras\u0131ndaki konum farkl\u0131l\u0131klar\u0131, hortik\u00fclt\u00fcralist toplumlarda da b\u00fcy\u00fck bir \u00e7e\u015fitlilik sergilemektedir. Bu \u00e7e\u015fitlilik, besin \u00fcretiminde hangi cinsiyetin daha a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, belki bundan \u00e7ok, soyun hangi cinsiyet \u00fczerinden s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve yerle\u015fim \u00f6r\u00fcnt\u00fcleriyle (baba ya da anayerli) ilgili g\u00f6z\u00fckmekteydi. Anasoylu ve ana-yerli toplumlarda kad\u0131n\u0131n stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn g\u00f6reli daha y\u00fcksek oldu\u011fu g\u00f6zlemlenmektedir; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu toplumlarda soy grubu \u00fcyeli\u011fi, siyasal g\u00fc\u00e7, toprak ve toplumsal kimlik kad\u0131ndan kad\u0131na aktar\u0131lmaktad\u0131r; \u00f6zellikle erkeklerin sava\u015f, ticaret vb. nedenlerle hanelerden uzun s\u00fcre ayr\u0131 kald\u0131\u011f\u0131 toplumlarda bu durum daha belirgindir. \u00d6rne\u011fin New York yak\u0131n\u0131nda ya\u015fayan Iroquislerde kad\u0131nlar\u0131n siyasal ve ayinsel \u00f6nderli\u011fi, Lewis Henry Morgan\u2019dan ba\u015flamak \u00fczere pek \u00e7ok antropolo\u011fun dikkatini \u00e7ekmi\u015ftir. Anayerli uzun evler<\/strong>de, kad\u0131n akrabalar\u0131n kocalar\u0131yla birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Iroquis\u2019lerde hangi erke\u011fin haneye dahil olaca\u011f\u0131, \u00fcretimin ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n denetimi, ya\u015fl\u0131 kad\u0131nlar\u0131n elindeydi. Sava\u015f \u00f6nderli\u011fi erkeklerin elindeki bir g\u00f6rev olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, anasoyundan ge\u00e7erdi ve \u015fefler kad\u0131nlar\u0131n denetimindeydi.<\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, kamusal ve \u00f6zel alanlar\u0131n net hatlarla birbirinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ata-yanl\u0131\/ata-yerli hortik\u00fclt\u00fcralist toplumlarda kad\u0131n\u0131n i\u015fy\u00fck\u00fc son derece a\u011f\u0131r olmakla birlikte, stat\u00fcs\u00fc erke\u011fin \u00e7ok gerisindedir.<\/p>\n

\"\"
Frans\u0131z Marksist antropolog Claude Meillassoux, Femmes, greniers et capitaux (Kad\u0131nlar, Tah\u0131l Ambarlar\u0131, S\u0131\u011f\u0131rlar) ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda, avc\u0131-toplay\u0131c\u0131larla hortik\u00fclt\u00fcralistler aras\u0131nda toplumsal cinsiyet rollerindeki farkl\u0131la\u015fman\u0131n nedenlerini incelemi\u015ftir.<\/figcaption><\/figure>\n

Frans\u0131z Marksist antropolog Claude Meillassoux, Femmes,<\/em> greniers et capitaux <\/em>(Kad\u0131nlar, Tah\u0131l Ambarlar\u0131, S\u0131\u011f\u0131rlar) ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda, avc\u0131-toplay\u0131c\u0131larla hortik\u00fclt\u00fcralistler aras\u0131nda toplumsal cinsiyet rollerindeki farkl\u0131la\u015fman\u0131n nedenlerini incelemi\u015ftir.<\/p>\n

Meillassoux, Mbuti Pygmyleri, G\u00fcney Amerika yerlileri ve Afrika kabile toplumlar\u0131ndan ampirik \u00f6rneklere dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Femmes, greniers et capitaux<\/em>\u2019da emek nesnesi olarak toprak ile, emek arac\u0131 olarak toprak aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmakta, ilkinin do\u011fal \u00fcr\u00fcnlerin do\u011frudan temell\u00fck\u00fcne dayanan toplay\u0131c\u0131-avc\u0131 toplumlar\u0131n karakteristik bir \u00f6zelli\u011fi oldu\u011funu ve tutunum\/s\u00fcreklilik gerektirmeyen toplumsal ili\u015fkileri bi\u00e7imlendirdi\u011fini s\u00f6ylemekteydi. Ger\u00e7ekten de toplay\u0131c\u0131-avc\u0131 toplumlarda kad\u0131nlar ve erkekler belirli \u201cakrabal\u0131k\u201d formlar\u0131na ve\/veya kurallar\u0131na tabi olmaya zorlanmaks\u0131z\u0131n farkl\u0131 tak\u0131mlar aras\u0131nda serbest\u00e7e yer de\u011fi\u015ftirebilmekteydi; \u00e7ocuklar, ana-babalar\u0131ndan ziyade tak\u0131ma aitti, bak\u0131mlar\u0131 ebeveynlerinin, hatta b\u00fcy\u00fck ebeveynlerinin ili\u015fkili oldu\u011fu tak\u0131mlar\u0131n mensuplar\u0131nca \u00fcstlenebiliyordu.<\/p>\n

Meillassoux\u2019nun \u201cemek arac\u0131 olarak toprak\u201d kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131 ise, insan enerjisinin emek s\u00fcrecinde ba\u015fat oldu\u011fu, hemen t\u00fcketil(e)medi\u011fi i\u00e7in denetlenmesi gereken toplumsal bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn, yani \u201chasad\u0131n\u201d s\u00f6z konusu oldu\u011fu, bu nedenle daha istikrarl\u0131 grup yap\u0131lar\u0131 gerektiren \u201c\u00e7apa\/bah\u00e7e-tar\u0131mc\u0131s\u0131 (hortik\u00fclt\u00fcralist)\u201d toplumlara i\u015faret etmektedir. Meillassoux, bu tip toplumlarda emekg\u00fcc\u00fc kritik bir unsur haline geldi\u011finden, kad\u0131nlar\u0131n \u00fcreme potansiyelinin denetim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gere\u011fini vurgulamakta, bu denetimin akraba grubu ya da kabilenin ya\u015fl\u0131 erkeklerince \u00fcstlenildi\u011fine i\u015faret etmektedir. B\u00f6ylelikle grubun ya\u015fl\u0131 erkek \u00fcyeleri bir yandan toplumsal \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00fcretim ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n kooperatif \u00f6rg\u00fctlenmesi, bir yandan da kad\u0131nlar\u0131n farkl\u0131 gruplar aras\u0131ndaki m\u00fcbadelesi yoluyla toplumsal yeniden-\u00fcretim\/\u00fcremenin denetimi i\u015flevini \u00fcstlenmektedir. Meillassoux\u2019nun bu a\u00e7\u0131klamas\u0131, \u00f6zellikle ata-yanl\u0131\/baba-yerli soy gruplar\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n edilgin takas nesnelerine indirgeni\u015fi (sonraki feminist antropoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bu \u201cedilginlik\u201d yaftas\u0131na, eril bak\u0131\u015f\u0131n bir yan\u0131lsamas\u0131 olarak itiraz edecektir) konusunda a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli toplumlar aras\u0131nda kad\u0131n\u0131n stat\u00fcs\u00fc en d\u00fc\u015f\u00fck olan ge\u00e7im \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, \u00e7oban topluluklar\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7erisine yerle\u015ftikleri karma\u015f\u0131k siyasal ili\u015fkiler, kamusal alan ile \u00f6zel alan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 keskin bir bi\u00e7imde \u00e7izerken, soy grubunun kat\u0131 bir ata-yanl\u0131\/ata-yerli \u00f6rg\u00fctleni\u015fini de gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7oban toplumlarda neredeyse b\u00fct\u00fcn ge\u00e7im faaliyetleri, erkeklerin tekelindedir; kad\u0131nlar s\u00fct \u00fcr\u00fcnlerinin imali, dokumac\u0131l\u0131k gibi domestik i\u015flerle ilgilenmektedir. M\u00fclklerin denetimi de, m\u00fcnhas\u0131ran erkeklerin elindedir; babasoylu grup i\u00e7erisinde bir erkekler ku\u015fa\u011f\u0131ndan di\u011ferine devrolur. Kad\u0131n cinselli\u011fi s\u0131k\u0131 bir denetim alt\u0131ndad\u0131r; ihlaller, \u015fiddet, hatta \u00f6ld\u00fcrmeyle cezaland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Sibel \u00d6zbudun-G\u00fclfem Uysal, 50 Soruda Antropoloji, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Ocak 2019, 5. Bask\u0131, S.167-170<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kad\u0131nl\u0131k ve erkeklik rolleri aras\u0131nda bir prestij ve\/veya iktidar farkl\u0131la\u015fmas\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131na bakmak i\u00e7in de ge\u00e7im \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini incelemek, uygun bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Kottak (2001: 444) ge\u00e7im \u00f6r\u00fcnt\u00fcleriyle cinsel tabakala\u015fma aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar \u00fczerinde dururken, erkeklerle kad\u0131nlar\u0131n ge\u00e7ime e\u015fit \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131da bulunmas\u0131n\u0131n, aralar\u0131ndaki tabakala\u015fmay\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktarmaktad\u0131r. Avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ba\u015fat ge\u00e7im kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla da erke\u011fin beslenmeye […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":36794,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[243,482,1077,1602,200,5307,557,460],"class_list":["post-36793","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-antropoloji","tag-bilim","tag-cinsiyet","tag-erkek","tag-evrim","tag-kabile","tag-kadin","tag-kultur"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36793","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/429"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36793"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36793\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36794"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36793"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36793"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36793"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}