{"id":36832,"date":"2019-09-14T03:20:54","date_gmt":"2019-09-14T00:20:54","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=36832"},"modified":"2019-09-13T13:19:56","modified_gmt":"2019-09-13T10:19:56","slug":"duyularimizin-isleyisi-iii-burun-ve-koku-alma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/09\/14\/duyularimizin-isleyisi-iii-burun-ve-koku-alma","title":{"rendered":"Duyular\u0131m\u0131z\u0131n i\u015fleyi\u015fi (III): Burun ve koku alma"},"content":{"rendered":"

\u00c7evremizi duyular\u0131m\u0131z yoluyla alg\u0131l\u0131yoruz. Bu nedenle duyular\u0131m\u0131z\u0131 olu\u015fturan veya bir duyunun olu\u015fumuna yard\u0131mc\u0131 olan organlar\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli i\u015flevleri var. Bu organlar temel i\u015flevlerini yerine getirerek g\u00f6rmemizi, i\u015fitmemizi, koku almam\u0131z\u0131, tat almam\u0131z\u0131 ve nesneleri hissetmemizi sa\u011fl\u0131yor. Peki, bu yap\u0131lar nas\u0131l i\u015fliyor, hangi mekanizmalar yoluyla i\u015flevlerini yerine getirebiliyor? G\u00f6rme ve duyma olaylar\u0131na odakland\u0131\u011f\u0131m\u0131z iki yaz\u0131n\u0131n ard\u0131ndan burun ve koku alma olay\u0131n\u0131n nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine bakal\u0131m.<\/em><\/p>\n

Duyu organlar\u0131m\u0131zdan olan burnun temel i\u015flevi, kokular\u0131n alg\u0131lanmas\u0131 ve kokuya dair bilgilerin beyne iletilmesidir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra burun taraf\u0131ndan toplan\u0131lan bilgiler, beyinde \u201clezzet\u201d kavram\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Burun t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131 ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada t\u00fcketti\u011fimiz besinlerden tat alamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6ylememizin temel sebeplerinden biri de budur. Zira \u201clezzet\u201d hissinin olu\u015fumu, tatma ile de\u011fil koklama ile ba\u015flar. Koku organ\u0131 olan burun, i\u015fitme olay\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesinde de g\u00f6rev al\u0131r. Yani burun, solunumu sa\u011flaman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra pek \u00e7ok olay\u0131n olu\u015fumunda g\u00f6revlidir. \u00dczeri deri kapl\u0131 k\u0131k\u0131rdaklardan olu\u015fan bir organ olan burun, geneti\u011fe ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7e\u015fitli \u015fekil ve boyutlarda olabilir. Burun \u015feklini yaralanmalar ve ilerleyen d\u00f6nemde geli\u015fen belirli hastal\u0131klar da etkileyebilir.<\/p>\n

Burun yap\u0131s\u0131 solunumun sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 burun deliklerinden ve burun i\u00e7erisinde yer alan bezlerden olu\u015fur. K\u0131k\u0131rdak duvar\u0131 (septum) yoluyla burun i\u00e7erisinde iki yolun a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131 b\u00f6lmelenme ger\u00e7ekle\u015ftirilir. B\u00f6ylelikle y\u00fcz i\u00e7erisinde sin\u00fcs bo\u015fluklar\u0131 denilen karma\u015f\u0131k bir kanal sistemi ile hava cepleri olu\u015fmu\u015f olur. Sin\u00fcs bo\u015fluklar\u0131; kafatas\u0131n\u0131n arkas\u0131na, a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011funun hemen yukar\u0131s\u0131na, elmac\u0131k kemiklerine, g\u00f6z ve ka\u015f b\u00f6lgelerine kadar uzan\u0131r. Bu yay\u0131l\u0131m nedeniyle bu alanlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, solunum, koklama, tatma ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k gibi pek \u00e7ok konuda \u00f6nemli g\u00f6revlerle y\u00fckl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

\"\"
\u00c7evrede bulunan maddelerin burun i\u00e7ine giri\u015fi, \u00e7e\u015fitli koruma mekanizmalar\u0131 ile \u00f6nlenir.<\/figcaption><\/figure>\n

Burnun her iki taraf\u0131nda bulunan ge\u00e7itler, koana ve nazofarenks ad\u0131 verilen yap\u0131lara a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu yap\u0131lardan nazofarenks, a\u011fz\u0131n hemen arkas\u0131na denk gelen bo\u011faz b\u00f6lgesine a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r ve b\u00f6ylelikle burun yoluyla solunan havan\u0131n akci\u011fere ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak olan yol a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olur. Bu anlamda burun, solunum sistemi i\u00e7in bir ge\u00e7it g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. Koku alman\u0131n nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine ge\u00e7meden \u00f6nce, burnun bir ba\u015fka i\u015flevini de belirtmek gerekir. Burun, hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 savunman\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 organd\u0131r. Bu anlamda ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi i\u00e7in \u00f6nemli bir rol oynar. Burun i\u00e7ini kaplayan ince k\u0131llar ve mukus \u00fcretimi yoluyla \u00e7evrede bulunan maddelerin, burun i\u00e7ine giri\u015fi \u00f6nlenmi\u015f olur. Burada bulunan k\u0131llar ve mukus, toz ve di\u011fer kal\u0131nt\u0131lar\u0131n v\u00fccuda giri\u015fini \u00f6nler.<\/p>\n

Koku alman\u0131n mekanizmalar\u0131 ve hastal\u0131klar<\/strong>
\nKoku alma, burun taraf\u0131ndan toplanan bilgilerin beyne iletilmesi ile birlikte ger\u00e7ekle\u015fir. Kokunun alg\u0131lanmas\u0131, di\u011fer b\u00fct\u00fcn duyularda oldu\u011fu gibi beyinde ger\u00e7ekle\u015fir. Bu anlamda beynin ilgili b\u00f6lmesi, beyne koku duyusu ta\u015f\u0131yan sinir u\u00e7lar\u0131 yoluyla aktifle\u015ftirilir. Burun i\u00e7erisinde bulunan kemoresept\u00f6rler, koku molek\u00fcllerinin tan\u0131nmas\u0131nda ve bilgilerin i\u015flenmesinde g\u00f6rev al\u0131r. Kemoresept\u00f6r ifadesi, bu resept\u00f6rler i\u00e7in alg\u0131lanabilir madde olarak g\u00f6r\u00fclen esas molek\u00fcllerin kimyasallar oldu\u011funu ortaya koyar. Ancak bu resept\u00f6rler taraf\u0131ndan alg\u0131lanabilir durumda olan maddelerin \u00e7e\u015fitli \u00f6zelliklere sahip olmas\u0131 gerekmektedir. Bu \u00f6zellikler, bu maddelerin u\u00e7uculu\u011fu, suda ve lipit tabanl\u0131 molek\u00fcller i\u00e7erisinde \u00e7\u00f6z\u00fcnebilir olma, 20 ve daha az karbon molek\u00fcl\u00fcne sahip olma ve miktar olarak koku resept\u00f6rlerinin kokuyu alg\u0131layabilmeleri i\u00e7in gereken e\u015fik de\u011ferinin \u00fczerinde olmad\u0131r. Burada 20 ve daha az say\u0131da karbon molek\u00fcl\u00fcne sahip olma fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ge\u00e7mesinin temel nedeni, burnumuzun daha d\u00fc\u015f\u00fck boyutlu molek\u00fclleri alg\u0131lamaya meyilli olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Grip ve benzeri viral enfeksiyonlar, burun t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131na neden olabilir.<\/figcaption><\/figure>\n

Koku al\u0131m\u0131, karada ya\u015fayan canl\u0131larda olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015f durumdad\u0131r. Konuya ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00f6stermektedir ki, sadece insan burnu bile 1 trilyondan fazla kokuyu alabilir. Bu anlamda burnumuzda meydana gelen \u00e7e\u015fitli durumlar ve hastal\u0131klar, olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck etkilere de neden olabilir. En s\u0131k rastlanan rahats\u0131zl\u0131klar ise, nefes alma g\u00fc\u00e7l\u00fckleri, burun t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131, alerjiler ve kronik sin\u00fcs enfeksiyonlar\u0131d\u0131r. Koku alma duyusunun kaybedilmesinin en yayg\u0131n nedeni, so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve benzeri viral enfeksiyonlard\u0131r. T\u00fct\u00fcn kullan\u0131m\u0131, kafa travmas\u0131 ve t\u00fcm\u00f6rler de koku kayb\u0131na neden olabilmektedir. Bir\u00e7ok insanda sin\u00fcs t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve burun t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 problemleri g\u00f6zlenebilmektedir. Sin\u00fczit ise yayg\u0131n bir bi\u00e7imde g\u00f6zlenen burun rahats\u0131zl\u0131klar\u0131ndan biridir. Ek olarak, g\u00f6rme ve i\u015fitme kayb\u0131na benzer \u015fekilde, ya\u015flanman\u0131n do\u011fal ak\u0131\u015f\u0131nda da koku almada bir miktar azalma g\u00f6r\u00fclebilmektedir.<\/p>\n

\n

Duyu organlar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin daha \u00f6nceki yaz\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 okumak i\u00e7in:
\nDUYU ORGANLARIMIZIN \u0130\u015eLEY\u0130\u015e\u0130: G\u00d6Z VE G\u00d6RME OLAYI<\/a>
\n<\/strong><\/span>DUYU ORGANLARIMIZIN \u0130\u015eLEY\u0130\u015e\u0130 (II): KULAK VE DUYMA OLAYI<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Kaynak:<\/strong> https:\/\/www.livescience.com\/52341-nose.html
\nhttps:\/\/www.mhealth.org\/patient-education\/89973
\nhttps:\/\/www.livescience.com\/44240-human-nose-distinguishes-1-trillion-scents.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c7evremizi duyular\u0131m\u0131z yoluyla alg\u0131l\u0131yoruz. Bu nedenle duyular\u0131m\u0131z\u0131 olu\u015fturan veya bir duyunun olu\u015fumuna yard\u0131mc\u0131 olan organlar\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli i\u015flevleri var. Bu organlar temel i\u015flevlerini yerine getirerek g\u00f6rmemizi, i\u015fitmemizi, koku almam\u0131z\u0131, tat almam\u0131z\u0131 ve nesneleri hissetmemizi sa\u011fl\u0131yor. Peki, bu yap\u0131lar nas\u0131l i\u015fliyor, hangi mekanizmalar yoluyla i\u015flevlerini yerine getirebiliyor? G\u00f6rme ve duyma olaylar\u0131na odakland\u0131\u011f\u0131m\u0131z iki yaz\u0131n\u0131n ard\u0131ndan burun […]<\/p>\n","protected":false},"author":1390,"featured_media":36839,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[5310,5313,1631,5311,646,5312],"class_list":["post-36832","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-burun","tag-duyu-organlari","tag-hastalik","tag-koku-alma","tag-savunma","tag-solunum"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t