{"id":36926,"date":"2019-09-18T03:14:45","date_gmt":"2019-09-18T00:14:45","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=36926"},"modified":"2019-09-17T17:20:32","modified_gmt":"2019-09-17T14:20:32","slug":"travma-sonrasi-stres-bozuklugu-ne-demektir-nasil-meydana-gelir-tedavisi-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/09\/18\/travma-sonrasi-stres-bozuklugu-ne-demektir-nasil-meydana-gelir-tedavisi-nedir","title":{"rendered":"Travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu ne demektir? Nas\u0131l meydana gelir? Tedavisi nedir?"},"content":{"rendered":"

\u0130lk olarak 1. B\u00fcy\u00fck Sava\u015f s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131nda dikkati \u00e7ekmi\u015f ve uzun s\u00fcre sava\u015f bitkinli\u011fi (combat fatigue) olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan durumun asl\u0131nda yaln\u0131z sava\u015flar s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131nda de\u011fil, ki\u015filerin ya\u015fam\u0131n\u0131 tehdit eden ve etmi\u015f olan b\u00fct\u00fcn olaylar s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131nca, bu tablo ve benzerleri travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu (post traumatic stress disorder) ad\u0131yla adland\u0131r\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Ya\u015fam\u0131 tehdit eden olaylara maruz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ya da tan\u0131k olundu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kan bozukluktur. Ki\u015fi ger\u00e7ek bir \u00f6l\u00fcm ya da \u00f6l\u00fcm tehdidi, a\u011f\u0131r bir yaralanma ya da kendisinin ya da ba\u015fkalar\u0131n\u0131n fiziksel, bedensel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne bir tehdit olay\u0131n\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f, b\u00f6yle bir olaya tan\u0131k olmu\u015f ya da b\u00f6yle bir olayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmi\u015f ise birtak\u0131m tepkiler g\u00f6sterir. Bu tepkiler aras\u0131nda panik boyutlara varabilen a\u015f\u0131r\u0131 korku, deh\u015fete d\u00fc\u015fme ve \u00e7aresizlik vard\u0131r. \u00c7ocuk ya\u015flarda bunlar\u0131n yerine da\u011f\u0131n\u0131k davran\u0131\u015flar ya da ajitasyon olabilir. Deh\u015fet veren olay ge\u00e7tikten sonra da, bu belirtiler uzun say\u0131lacak bir s\u00fcre, bazen onlarca y\u0131l devam eder.<\/p>\n

Ki\u015filer ellerinde olmadan tekrar tekrar an\u0131msarlar, bunun s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 aynen ya da benzer \u015fekilde ya\u015farlar, bunlar aras\u0131nda d\u00fc\u015flemeler, d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve alg\u0131lamalar da vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin sava\u015f sonras\u0131 bu duruma girmi\u015f biri, normal ya\u015famda, \u00f6rne\u011fin trafikteki arabalar\u0131n egzoz seslerinden ayn\u0131 \u015fekilde korkar, pani\u011fe kap\u0131l\u0131r ve saklanma hareketlerine giri\u015fir. Ya\u015fayan ki\u015filer e\u011fer \u00e7ocuk ya\u015ftaysalar travmaya neden olan olay\u0131 temsil eden oyunlar oynarlar. Ki\u015filer olay\u0131 ayn\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131yla birlikte d\u00fc\u015flerinde tekrar tekrar ya\u015farlar. Gene \u00e7ocuk ya\u015ftaki ma\u011fdurlar olay\u0131 g\u00f6rd\u00fckleri gibi, belirsiz korkulu ve s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 r\u00fcyalar da g\u00f6r\u00fcrler.<\/p>\n

Ki\u015filer travmatik olay yeniden oluyormu\u015f gibi hissederler; buna ili\u015fkin ill\u00fczyonlar\u0131, hal\u00fcsinasyonlar\u0131 vard\u0131r. Travmatik olay\u0131n bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran ya da and\u0131ran i\u00e7 ya da d\u0131\u015f olaylarla kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131 halinde, yo\u011fun bir s\u0131k\u0131nt\u0131, hatta korku duyarlar. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k travmatik olay\u0131 durmadan, her vesileyle yeniden anlatabilirler. Travmatik olay\u0131n bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran ya da and\u0131ran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, olaylar ya da seslerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda; sararma, solma, k\u0131zarma ya da mide bulant\u0131s\u0131 ve kusma gibi fizyolojik tepkiler verirler. Bununla birlikte travmaya e\u015flik etmi\u015f olan d\u00fc\u015f\u00fcnce, duygu ya da konu\u015fmalardan ka\u00e7\u0131nma \u00e7abalar\u0131 vard\u0131r. Travmayla ilgili an\u0131lar\u0131 uyand\u0131ran etkinlikler, yerler ve ki\u015filerden uzak durma \u00e7abalar\u0131 g\u00f6sterirler. Travmalar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ya da y\u00f6n\u00fcn\u00fc an\u0131msamayabilirler. \u00d6nemli etkinliklere kar\u015f\u0131 ilgileri ya da bunlara kat\u0131l\u0131mlar\u0131 belirgin \u00f6l\u00e7\u00fcde azalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlardan uzakla\u015fma ya da insanlara yabanc\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde duygular\u0131 vard\u0131r. Duygulan\u0131m\u0131nda k\u0131s\u0131rla\u015fma vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin sevgi duygusunda belirgin zorluk olabilir. Ki\u015fi bir gelece\u011fi kalmad\u0131\u011f\u0131 duygusunu ta\u015f\u0131r, \u00f6rne\u011fin bir meslek edinme, e\u011fitimine devam etme, evlenme, d\u0131r. Bu tepkiler travman\u0131n ard\u0131ndan \u00e7o\u011fu kimsede belli bir s\u00fcre g\u00f6r\u00fclebilir. Travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu tan\u0131s\u0131 konulabilmesi i\u00e7in belirtilerin en az bir aydan daha fazla s\u00fcredir var olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

\"\"
Gerek travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu, gerekse akut stres bozuklu\u011funun bunlar d\u0131\u015f\u0131nda spesifik bir tedavisi yoktur. Uzun s\u00fcren travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011funda rehabilitasyon \u00f6nlemleri, grup terapileri kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Travmatik olaydan hemen sonra ortaya \u00e7\u0131kan ve daha k\u0131sa s\u00fcren bir de akut stres bozuklu\u011fu vard\u0131r. Bunda gene strese neden olan travmatik olay ya da durum ayn\u0131 ciddiyettedir, gene ki\u015fi kendi ya da yak\u0131nlar\u0131n\u0131n ya\u015famsal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit eden bir olayla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f, belki de yak\u0131nlar\u0131n\u0131 ya da g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnde bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 yitirmi\u015ftir. Olay\u0131n ard\u0131ndan bir uyu\u015fukluk, dalg\u0131nl\u0131k durumu peyda olabilir; ya da duygusal bir tepkisizlik, donukluk olur. \u00c7evresinde olup bitenlerin fark\u0131na varma d\u00fczeyi azalm\u0131\u015ft\u0131r, ki\u015fi afallam\u0131\u015ft\u0131r. Derealizasyon olabilir, olup bitenler, \u00e7evrede olanlar ger\u00e7ek de\u011filmi\u015f gibi gelir. Bu durum depersonalizasyona, ki\u015finin kendi kimli\u011fini yitirmesine kadar ula\u015fabilir. \u00c7o\u011fu kimsede bir dissosyatif amnezi, olaylar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc an\u0131msayamama da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu durumlar travmadan sonra belirir, en az iki g\u00fcn, en fazla d\u00f6rt hafta s\u00fcrer. Ancak travmatik olaydan d\u00f6rt hafta kadar sonra bile ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n

Akut stres bozuklu\u011funda, olaydan hemen sonra halk\u0131m\u0131z\u0131n ki\u015fiye uygulad\u0131\u011f\u0131 kimi \u00f6nlemler ger\u00e7ekten \u00e7ok faydal\u0131d\u0131r. Ki\u015fiye hemen biraz su i\u00e7irilir, bir lokma ekmek yedirilir, dahas\u0131 can\u0131n\u0131 ac\u0131tmak i\u00e7in tokat at\u0131l\u0131r, sa\u00e7\u0131 \u00e7ekilir. Bu \u00f6nlemler ki\u015finin ya\u015famsal alg\u0131lamas\u0131n\u0131 canland\u0131rmak i\u00e7in ger\u00e7ekten i\u015fe yarayan \u00f6nlemlerdir. Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan akut stres bozuklu\u011funu azaltmak i\u00e7in buna u\u011frayan ki\u015finin sahra mutfa\u011f\u0131 yak\u0131n\u0131na oturtulmas\u0131 sal\u0131k verilir ki, ger\u00e7ekten oradan yay\u0131lan yemek kokular\u0131, ki\u015finin akut konf\u00fczyonunu, \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gidermede \u00e7ok i\u015fe yarar. S\u0131radan bir trafik kazas\u0131 ya da neredeyse kaza, yani atlat\u0131lan bir kaza durumunda bile, buna benzer \u00f6nlemler ki\u015finin yeniden normale d\u00f6nebilmesi i\u00e7in \u00e7ok faydal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Gerek travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu, gerekse akut stres bozuklu\u011funun bunlar d\u0131\u015f\u0131nda spesifik bir tedavisi yoktur. Uzun s\u00fcren travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011funda rehabilitasyon \u00f6nlemleri, grup terapileri kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00d6l\u00fcm tehdidiyle olmayan kimi durumlarda da travma reaksiyonlar\u0131 g\u00f6r\u00fclebilmektedir. \u00d6rne\u011fin askerli\u011fin normal ko\u015fullar\u0131nda dahi baz\u0131 tepkilerin askerlik ko\u015fullar\u0131nda g\u00f6sterilemeyi\u015fi sonucu, \u00e7evredeki ki\u015filerin silah ta\u015f\u0131mas\u0131 gibi normal ko\u015fullarda bile stres semptomlar\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir. Bunlar \u00e7ok daha hafif bozukluklar ise de gene de stres bozuklu\u011fu semptomlar\u0131 say\u0131labilir. Bunlar\u0131n \u00e7ok uzun vadeli, gecikmi\u015f bir belirtisi old sergeant syndrom (ya\u015fl\u0131 \u00e7avu\u015f sendromu) denilen durumdur. Bunda ki\u015fi travmaya yol a\u00e7an olay\u0131 ya da durumlar\u0131 durmadan, y\u0131llarca anlat\u0131r durur. Laf\u0131 d\u00f6nd\u00fcr\u00fcp s\u0131k s\u0131k o olaylara ya da durumlara getirir, bol bol \u00f6yk\u00fcler anlat\u0131r. Bu durum ancak \u00e7ok uzun y\u0131llar sonra etkisini azalt\u0131r, yat\u0131\u015f\u0131r, ge\u00e7er. Yurdumuzda askerlik an\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7ok anlat\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni budur. Ba\u015fka \u00fclkelerde de askerlik ve hele sava\u015f an\u0131lar\u0131 ayn\u0131 durumdad\u0131r; yani \u00e7ok konu\u015fulur, \u00e7ok anlat\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Ali Nahit Babao\u011flu, 50 Soruda Psikiyatri, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Kas\u0131m 2011, S.73-76<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130lk olarak 1. B\u00fcy\u00fck Sava\u015f s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131nda dikkati \u00e7ekmi\u015f ve uzun s\u00fcre sava\u015f bitkinli\u011fi (combat fatigue) olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan durumun asl\u0131nda yaln\u0131z sava\u015flar s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131nda de\u011fil, ki\u015filerin ya\u015fam\u0131n\u0131 tehdit eden ve etmi\u015f olan b\u00fct\u00fcn olaylar s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131nca, bu tablo ve benzerleri travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu (post traumatic stress disorder) […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":36927,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[429,366,5320,5319,1521,5190,2014],"class_list":["post-36926","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-psikiyatri","tag-psikoloji","tag-rehabilite","tag-stres-bozuklugu","tag-tedavi","tag-terapi","tag-travma"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36926","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/429"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36926"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36926\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36927"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36926"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36926"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36926"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}