{"id":37057,"date":"2019-09-26T03:20:45","date_gmt":"2019-09-26T00:20:45","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=37057"},"modified":"2019-09-25T21:58:22","modified_gmt":"2019-09-25T18:58:22","slug":"beynimiz-nasil-karar-verir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/09\/26\/beynimiz-nasil-karar-verir","title":{"rendered":"Beynimiz nas\u0131l karar verir?"},"content":{"rendered":"

Cenevre \u00dcniversitesi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fcten ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re beynimiz, kendi i\u00e7 de\u011ferlerine ba\u011fl\u0131 olarak karar alm\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar beynimizin, di\u011fer olas\u0131 \u00f6nermeleri de\u011ferlendirerek bir karara vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n

Beyinlerimiz s\u0131k s\u0131k farkl\u0131 se\u00e7imlerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r: \u00d6rne\u011fin \u00e7ikolatal\u0131 ekler mi almal\u0131y\u0131m, yoksa makaron mu? Otob\u00fcse mi binsem, yoksa arabayla m\u0131 gitsem? \u0130ki se\u00e7enek aras\u0131ndaki kalite fark\u0131 y\u00fcksek oldu\u011funda, se\u00e7im \u00e7ok h\u0131zl\u0131 yap\u0131l\u0131r. Ancak bu fark \u00f6nemsiz oldu\u011funda, karar verebilmek i\u00e7in dakikalarca s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalabiliriz. Peki bu durumda karar vermek neden bu kadar zor? Beynimizin karar alma performans\u0131 uygun hale getirilemedi\u011fi i\u00e7in mi? Bu sorular\u0131 cevapland\u0131rmak i\u00e7in, Harvard T\u0131p Fak\u00fcltesi ile ortakla\u015fa hareket eden Cenevre \u00dcniversitesi’nden sinirbilimciler, optimal se\u00e7im stratejisinin matematiksel bir modelini geli\u015ftirdiler. Optimal kararlar\u0131n olas\u0131 se\u00e7imlerin ger\u00e7ek de\u011ferinde de\u011fil, aralar\u0131ndaki de\u011fer fark\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ettiler. Nature Neuroscience dergisinde yay\u0131nlanan sonu\u00e7lar, karar verme stratejisinin kazan\u0131lan \u00f6d\u00fcl miktar\u0131n\u0131 da en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.<\/p>\n

Rapora g\u00f6re iki t\u00fcrl\u00fc karar verme vard\u0131r. Bunlardan biri, duyusal verilere dayal\u0131 alg\u0131sal karar vermedir. \u00d6rne\u011fin araba yakla\u015fmadan kar\u015f\u0131ya ge\u00e7mek i\u00e7in zaman\u0131m var m\u0131? Di\u011feri ise, de\u011fere dayal\u0131 karar vermedir. \u0130yi veya k\u00f6t\u00fc bir karar olmad\u0131\u011f\u0131nda, birka\u00e7 teklif aras\u0131nda bir se\u00e7im yap\u0131lmas\u0131 gerekir. \u00d6rne\u011fin elma veya kay\u0131s\u0131 yemek ister miyim? De\u011fere dayal\u0131 kararlar al\u0131n\u0131rken iki farkl\u0131 \u00f6neri aras\u0131nda e\u011fer b\u00fcy\u00fck bir fark varsa kararlar daha \u00e7abuk verilir. Se\u00e7enekler birbirine \u00e7ok benzerken, hi\u00e7biri di\u011ferinden daha k\u00f6t\u00fc olmasa bile, karar verme \u00e7ok kompleks olabir. Peki, neden b\u00f6yle olur?<\/p>\n

\"\"
Beyin, her karar verme an\u0131nda de\u011ferlere odaklanmaz ama se\u00e7enekler aras\u0131ndaki fark mutlaka g\u00f6zden ge\u00e7irilir.<\/figcaption><\/figure>\n

Se\u00e7imin de\u011feri aradaki farkta yat\u0131yor<\/strong>
\nCenevre \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nde ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olan Satohiro Tajima, \u015f\u00f6yle basit bir matematiksel model tasarlad\u0131: \u0130ki \u00f6neri ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131nda en uygun strateji, her bir se\u00e7ene\u011fe ili\u015fkin de\u011ferleri \u00f6zetlemektir. Sonra bu iki toplam aras\u0131ndaki fark hesaplan\u0131r. (\u00d6rne\u011fin, \u00e7ikolatal\u0131 ekler ya da makaron ile ba\u011flant\u0131l\u0131 pozitif an\u0131m var m\u0131?) Karar, bu fark, karar vermede ge\u00e7en s\u00fcreyi olu\u015fturan \u00f6nceden belirlenmi\u015f bir e\u015fik de\u011fere ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman verilir. \u0130ki olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n de\u011ferleri birbirinden \u00e7ok uzak oldu\u011funda h\u0131zl\u0131 karar verilir. Fakat iki se\u00e7enek de neredeyse ayn\u0131 de\u011ferlere sahip oldu\u011funda, daha fazla zamana ihtiya\u00e7 duyar\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc fark\u0131n karar e\u015fi\u011fine ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in daha fazla hat\u0131ra taramas\u0131 yapmam\u0131z gerekir.<\/p>\n

Her bir se\u00e7im i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olan kazanc\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede en y\u00fcksek d\u00fczeye getirmek istiyoruz. Bu durumda nas\u0131l ilerlemeliyiz? Cenevre \u00dcniversitesi Sinir Hastal\u0131klar\u0131 Anabilim Dal\u0131\u2019nda \u00e7al\u0131\u015fan Profes\u00f6r Alexandre Pouget, \u201c\u0130lk ad\u0131m, ikili bir se\u00e7im yaparken ayn\u0131d\u0131r. Her se\u00e7imin an\u0131lar\u0131n\u0131 birle\u015ftiriyoruz, b\u00f6ylece birle\u015fik de\u011ferlerini tahmin edebiliyoruz\u201d diyor.<\/p>\n

E\u011fer bu farkl\u0131 olas\u0131 se\u00e7imler benzer de\u011ferler ta\u015f\u0131yorsa, her bir se\u00e7ene\u011fin de\u011feri birbirine neredeyse \u00f6zde\u015f olaca\u011f\u0131 i\u00e7in ortalama karar verme s\u00fcresi uzayacakt\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re beyin, her karar verme an\u0131nda de\u011ferlere odaklanmaz ama se\u00e7enekler aras\u0131ndaki fark mutlaka de\u011ferlendirilir. Profes\u00f6r Pouget, \u201cBu, olas\u0131 kazan\u0131mlar\u0131 \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karmak i\u00e7in beynin kulland\u0131\u011f\u0131 bir metottur\u201d diyor. Son olarak sinirbilimciler, beynin neredeyse her karar verme an\u0131nda haf\u0131zay\u0131 yoklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. \u0130leriki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bu durumun neden ve nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine odaklanaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, beyin bir bilinmeyenle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda neden hat\u0131ralara dayal\u0131 karar vermeyi tercih ediyor bu durumu da ele alacaklar.<\/p>\n

Kaynak:<\/strong> https:\/\/medicalxpress.com\/news\/2019-09-brain-optimize-decision.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cenevre \u00dcniversitesi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fcten ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re beynimiz, kendi i\u00e7 de\u011ferlerine ba\u011fl\u0131 olarak karar alm\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar beynimizin, di\u011fer olas\u0131 \u00f6nermeleri de\u011ferlendirerek bir karara vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Beyinlerimiz s\u0131k s\u0131k farkl\u0131 se\u00e7imlerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r: \u00d6rne\u011fin \u00e7ikolatal\u0131 ekler mi almal\u0131y\u0131m, yoksa makaron mu? Otob\u00fcse mi binsem, yoksa arabayla m\u0131 gitsem? \u0130ki se\u00e7enek aras\u0131ndaki kalite fark\u0131 y\u00fcksek oldu\u011funda, se\u00e7im \u00e7ok h\u0131zl\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2054,"featured_media":37058,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[1829,254,298,1952],"class_list":["post-37057","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-ani","tag-beyin","tag-hafiza","tag-karar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t