{"id":37228,"date":"2019-10-01T00:00:27","date_gmt":"2019-09-30T21:00:27","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=37228"},"modified":"2019-10-23T12:04:21","modified_gmt":"2019-10-23T09:04:21","slug":"disaridan-bilinc-meselesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/10\/01\/disaridan-bilinc-meselesi","title":{"rendered":"\u2018D\u0131\u015far\u0131dan bilin\u00e7\u2019 meselesi"},"content":{"rendered":"

Sosyalizm teorisi, Lenin\u2019in de vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, ancak \u201cm\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f temsilcileri taraf\u0131ndan, ayd\u0131nlar taraf\u0131ndan\u201d geli\u015ftirilebilir. Peki, Marksistler nas\u0131l Marksist olur? Bu burjuva ayd\u0131nlar\u0131 nas\u0131l sosyalist ayd\u0131nlara, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ayd\u0131nlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr? Kendi ba\u015flar\u0131na sosyalist bilince ula\u015famayacak olan i\u015f\u00e7ilere bu bilinci verecek olan sosyalist ayd\u0131nlar bu bilinci nas\u0131l edineceklerdir? Ayd\u0131nlar\u0131n \u201cd\u0131\u015far\u0131s\u0131\u201d neresidir? <\/em><\/p>\n

S\u0131radan i\u015f\u00e7ilere ve emek\u00e7ilere sosyalist bilincin ancak d\u0131\u015far\u0131dan verilebilece\u011fi meselesi sosyalistlerin kadim bir tart\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Politik bir tart\u0131\u015fma oldu\u011fu kadar, \u00f6nc\u00fc-kitle diyalekti\u011fi, \u00f6nc\u00fc parti, kitleler i\u00e7inde parti \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gibi -ba\u015fta \u00f6rg\u00fct kuram\u0131 olmak \u00fczere- kuramsal boyutlar\u0131 ve bilgi teorisine uzanan felsefi boyutlar\u0131 da bulunur. Esas olarak Lenin\u2019in tamamen bu konuya hasretti\u011fi ve Rusya\u2019daki \u00e7e\u015fitli sosyalist gruplarla tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Ne Yapmal\u0131?<\/em> adl\u0131 eserinden kaynaklan\u0131r. Ama farkl\u0131 boyutlar\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde Marx ve Engels\u2019in de, Mao Zedung\u2019un da bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde de\u011ferlendirilebilecek \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeleri mevcuttur.<\/p>\n

Lenin 1902 y\u0131l\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 Ne yapmal\u0131?<\/em>\u2019da fikirlerini net bir bi\u00e7imde form\u00fcle eder:<\/p>\n

\u201c\u0130\u015f\u00e7iler aras\u0131nda sosyal-demokrat (o d\u00f6nemde \u201ckom\u00fcnist\u201dlere verilen ad-eh) bilincin olamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledik. Bu bilin\u00e7 onlara d\u0131\u015fardan getirilmeliydi. B\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin tarihi g\u00f6stermektedir ki, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, salt kendi \u00e7abas\u0131yla yaln\u0131zca sendika bilincini, yani sendikalar i\u00e7erisinde birle\u015fmenin, i\u015fverenlere kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m vermenin ve h\u00fck\u00fcmeti gerekli i\u015f yasalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmaya zorlaman\u0131n vb. gerekli oldu\u011fu inanc\u0131n\u0131 geli\u015ftirebilir. Oysa sosyalizm teorisi, m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f temsilcileri taraf\u0131ndan, ayd\u0131nlar taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen, felsefi, tarihsel ve iktisadi teorilerden do\u011fup geli\u015fmi\u015ftir. Toplumsal konumlar\u0131yla, modern bilimsel sosyalizmin kurucular\u0131, Marx ve Engels\u2019in kendileri de, burjuva ayd\u0131n katman\u0131ndand\u0131rlar.\u201d1<\/sup><\/p>\n

A\u00e7\u0131k bir nokta ama yine de belirtelim: Lenin bu eserinde \u201ckendili\u011finden bilin\u00e7\u201din kendisi ile de\u011fil, kendili\u011finden bilinci abartan, kutsayan ve sosyalist bilinci k\u00fc\u00e7\u00fcmseyen kesimlerle, yani \u201ckendili\u011findencilik\u201dle (\u00e7eviride \u201ckendili\u011findenlik\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc tercih edilmi\u015f-eh) m\u00fccadele eder. Lenin\u2019in bir olgu olan \u201ckendili\u011finden bilin\u00e7\u201de nas\u0131l yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ise ayr\u0131 konudur.<\/p>\n

Anlaml\u0131 bir tart\u0131\u015fma i\u00e7in, her yap\u0131t gibi Ne Yapmal\u0131?<\/em>\u2019n\u0131n da hangi ko\u015fullarda yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak gerekir. Lenin bu kitab\u0131, d\u00f6nemin Rusya\u2019s\u0131nda sosyalistler i\u00e7inde etkin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ekonomizmle, kendili\u011findencilikle, trade-unionculukla (m\u00fccadeleyi sendikac\u0131l\u0131kla, kooperatif\u00e7ilikle ve ekonomik m\u00fccadele ile s\u0131n\u0131rlamak) hesapla\u015fma hedefiyle yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle kurama ve d\u0131\u015fardan bilince \u00f6zellikle vurgu yapmas\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin b\u00fcrokratizmle, tepeden inmeci e\u011filimlerle tart\u0131\u015fan bir yaz\u0131da elbette ba\u015fka vurgular \u00f6ne \u00e7\u0131kacakt\u0131r (Lenin\u2019in bu t\u00fcr yaz\u0131lar\u0131 da vard\u0131r).<\/p>\n

\u0130kincisi, Ne Yapmal\u0131?<\/em>\u2019n\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde (1902) Rusya\u2019da sosyalist hareketin hen\u00fcz zay\u0131f ve toy olmas\u0131d\u0131r. Burjuva ideolojisinin sosyalist ideolojiye oranla \u00e7ok daha k\u00f6kl\u00fc oldu\u011funu vurgulad\u0131ktan sonra Lenin, -deyim yerindeyse- \u00e7ubu\u011fu d\u0131\u015fardan bilin\u00e7ten yana neden b\u00fckt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar:<\/p>\n

\u201cVe herhangi bir \u00fclkede sosyalist hareket ne denli gen\u00e7 ise, sosyalist olmayan ideolojiyi g\u00fc\u00e7lendirme yolundaki b\u00fct\u00fcn giri\u015fimlere kar\u015f\u0131 o denli gayretli sava\u015f\u0131m verilmeli, ve i\u015f\u00e7iler o denli kararl\u0131 bir bi\u00e7imde, \u2018bilin\u00e7li unsurun abart\u0131lmas\u0131\u2019na vb. kar\u015f\u0131 feryat eden k\u00f6t\u00fc dan\u0131\u015fmanlara kar\u015f\u0131 uyar\u0131lmal\u0131d\u0131r.\u201d2<\/sup><\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, Lenin\u2019in Ne Yapmal\u0131?<\/em>\u2019daki yakla\u015f\u0131mlar\u0131 bu toplumsal ve \u00f6znel ko\u015fullar bilinerek tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Her yaz\u0131lan\u0131, kendi ba\u011flam\u0131 i\u00e7inde (do\u011fal s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 da dikkate alarak) de\u011ferlendirmek gerekir.<\/p>\n

Fakat biz, \u015fimdilik konunun ba\u015fka bir boyutunu ele almak istiyoruz.<\/p>\n

Peki, ayd\u0131nlar\u0131n \u2018d\u0131\u015far\u0131s\u0131\u2019 neresi?
\n<\/em><\/strong>Sosyalizm teorisi, Lenin\u2019in de vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, ancak \u201cm\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f temsilcileri taraf\u0131ndan, ayd\u0131nlar taraf\u0131ndan\u201d geli\u015ftirilebilir diyelim\u2026 Peki, Marksistler nas\u0131l Marksist olur? Bu burjuva ayd\u0131nlar\u0131 nas\u0131l sosyalist ayd\u0131nlara, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ayd\u0131nlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr? Kendi ba\u015flar\u0131na sosyalist bilince ula\u015famayacak olan i\u015f\u00e7ilere bu bilinci verecek olan sosyalist ayd\u0131nlar bu bilinci nas\u0131l edineceklerdir? Ayd\u0131nlar\u0131n \u201cd\u0131\u015far\u0131s\u0131\u201d neresidir? Kimsenin anas\u0131ndan sosyalist olarak do\u011fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya sosyalist bilincin vahiy yoluyla verilmedi\u011fini bildi\u011fimize g\u00f6re, sosyalist olmak \u00e7ok ki\u015fisel ve tesad\u00fcf\u00ee bir olgu mudur? Sosyalist bilin\u00e7, di\u011fer ayd\u0131nlara (ve ayd\u0131n adaylar\u0131na), bu bilinci \u00f6nceden bir \u015fekilde edinmi\u015f olanlar taraf\u0131ndan m\u0131, yani okuyarak veya parti e\u011fitimi yoluyla m\u0131 verilir? \u00d6te yandan, bu yollarla verilen ve sosyalist oldu\u011fu iddia edilen bilincin ger\u00e7ekten sosyalist olup olmad\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l belirlenecektir? Bunun k\u0131stas\u0131 nedir?<\/p>\n

\"\"
Marx ve Engels\u2019in e\u011fitimle edindikleri \u201cfelsefi, tarihsel ve iktisadi teoriler\u201d emek\u00e7i prati\u011fi ile temasa geldi\u011fi noktada sosyalist bilin\u00e7 olu\u015fabilmi\u015ftir.<\/figcaption><\/figure>\n

Bunlar spek\u00fclatif sorular de\u011fildir. Hatta i\u015f\u00e7ilerin sosyalist bilince nas\u0131l eri\u015ftikleri sorusundan \u00e7ok daha kuramsal ve felsefi boyutlar i\u00e7erirler; bilginin kayna\u011f\u0131 nedir ve o bilginin do\u011fruya yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc nedir t\u00fcr\u00fcnden felsefi meselelerle ili\u015fkilidirler ve yan\u0131tlar\u0131 baz\u0131 y\u00f6nleriyle \u201ci\u015f\u00e7ilere d\u0131\u015fardan bilin\u00e7\u201d konusuna da \u0131\u015f\u0131k tutabilir.<\/p>\n

Bu sorular sosyalist oldu\u011funu iddia eden her ki\u015fi (ve \u00f6rg\u00fct) i\u00e7in ge\u00e7erlidir, ama bizzat bilimsel sosyalist kuram\u0131n kurucular\u0131 olan Marx ve Engels\u2019in nas\u0131l Marksist olduklar\u0131n\u0131 belirlemek bu sorular\u0131n yan\u0131t\u0131n\u0131 vermek i\u00e7in iyi bir \u00f6rnek olu\u015fturabilir.<\/p>\n

Marx, nas\u0131l Marksist oldu?
\n<\/em><\/strong>Gen\u00e7 Marx ve Engels\u2019in teorik geli\u015fmeleri, sol-Hegelcilikten, Feuerbach\u2019\u00e7\u0131l\u0131ktan ba\u015flay\u0131p, o d\u00f6nem ayd\u0131nlar aras\u0131nda hayli pop\u00fcler olan sosyalist fikirlerden ge\u00e7erek, temel ilkelerini kendilerinin geli\u015ftirdi\u011fi bilimsel sosyalizmin ilk basamaklar\u0131na varan bir \u00e7izgi izler. Bu geli\u015fim, topu topu d\u00f6rt senede, Marx ve Engels\u2019in gen\u00e7lik d\u00f6nemlerini kapsayan 1840-1844 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n

Elbette ikisi de hem o g\u00fcne de\u011fin etkili olmu\u015f felsefe okullar\u0131n\u0131, hem de \u00e7a\u011fda\u015f fikir ak\u0131mlar\u0131n\u0131 incelemi\u015flerdi. Fakat ge\u00e7mi\u015f bilgi birikimini da\u011farc\u0131\u011f\u0131na katmak, bilgiyi ilerletmek i\u00e7in gerekli ko\u015fullardan biri olmas\u0131na ra\u011fmen, hi\u00e7bir zaman yeterli olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Peki, Marx ve Engels\u2019in bilin\u00e7lerindeki -ayn\u0131 zamanda ge\u00e7mi\u015f birikiminden k\u00f6kl\u00fc bir kopu\u015f anlam\u0131na da gelen- s\u0131\u00e7ramaya neden olan dinamikler nelerdi? Bu soruya yan\u0131t verebilmek i\u00e7in; Marx ve Engels\u2019in 1840 ba\u015flar\u0131nda etkin bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak ortaya \u00e7\u0131kmalar\u0131ndan, 1844\u2019te \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ortakla\u015ft\u0131rmaya karar verdikleri g\u00fcne kadarki ya\u015famlar\u0131n\u0131 k\u0131saca g\u00f6zden ge\u00e7irmek gerekli.<\/p>\n

Marx Berlin\u2019de \u00f6\u011frenimini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, sol-Hegelcilere kat\u0131ld\u0131. Sol-Hegelci d\u00fc\u015f\u00fcncenin bir nevi teorisyenli\u011fini yapan Ludwig Feuerbach\u2019\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 ve kitaplar, i\u00e7lerinde Marx\u2019\u0131n da bulundu\u011fu demokratik ve tanr\u0131-tan\u0131maz fikirlere sempati duyan gen\u00e7leri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilemi\u015fti.<\/p>\n

Marx 1841 y\u0131l\u0131nda eski Yunan felsefesi \u00fczerine bir tez haz\u0131rlayarak doktoras\u0131n\u0131 ald\u0131, fakat kariyer yapman\u0131n fikirlerini terk etmek anlam\u0131na gelece\u011fini anlay\u0131nca akademiyi b\u0131rakt\u0131. Ocak 1842\u2019de K\u00f6ln\u2019de \u00e7\u0131kmaya ba\u015flayan bir muhalefet yay\u0131n\u0131 Rheinische Zeitung<\/em>\u2019da ba\u015fyazar olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Marx bu gazetede ilk siyasal yaz\u0131lar\u0131n\u0131 yazd\u0131 ve ilk kez yo\u011fun bir siyasal m\u00fccadele i\u00e7inde bulundu. Marx\u2019\u0131n ba\u015fyazarl\u0131\u011f\u0131nda, Almanya\u2019da halen etkili olan feodalizme kar\u015f\u0131 devrimci bir muhalefet y\u00fcr\u00fcten gazete Mart 1843\u2019te h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Marx\u2019\u0131n, bir y\u0131l s\u00fcren siyasal sava\u015f\u0131m deneyimi kafas\u0131ndaki Hegelci kal\u0131nt\u0131lar\u0131 sildi ve Feuerbach\u2019\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 da a\u015f\u0131p sosyalizme haz\u0131r hale gelmesine yol a\u00e7t\u0131. 1843 Kas\u0131m\u2019\u0131nda Paris\u2019e gitti. Paris 1830\u2019dan beri \u00e7e\u015fitli i\u015f\u00e7i m\u00fccadelelerine sahne olmu\u015f, sosyalist fikirlerin yayg\u0131n oldu\u011fu devrimci bir merkez konumundayd\u0131.<\/p>\n

Marx Paris\u2019te arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu: Burjuvazinin kuyru\u011fundan ayr\u0131l\u0131p, kendi \u00f6z \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in m\u00fccadeleye at\u0131lan ve \u00f6rg\u00fctlenen proletarya. \u0130\u015f\u00e7ilerle olan bu temas\u0131, kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yle\u015filer ve pratik m\u00fccadeleler, bilincinde bir s\u0131\u00e7ramaya yol a\u00e7t\u0131. Marx, kafas\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck ideallere hangi toplumsal g\u00fcce dayanarak, hangi s\u0131n\u0131f\u0131n dinamizmiyle ula\u015fabilece\u011fini net bir bi\u00e7imde Paris\u2019te kavrad\u0131. Fransa\u2019da bir say\u0131 yay\u0131nlanabilen \u201cFrans\u0131z Alman Y\u0131ll\u0131klar\u0131\u201d adl\u0131 dergiyi \u00e7\u0131kard\u0131 ve burada ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 fikirleri ortaya koydu.<\/p>\n

Friedrich Engels de siyasal hayat\u0131na gen\u00e7 Hegelcilerle ili\u015fki kurarak ba\u015flad\u0131. 1841-42 y\u0131llar\u0131nda Berlin\u2019de askerli\u011fini yaparken Feuerbach\u2019\u0131n Hegelcilere yapt\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirilerden etkilenmi\u015fti ve radikal demokrat bir \u00e7izgiye sahipti. 1843\u2019te Manchester\u2019a, babas\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere gitti\u011finde hen\u00fcz sosyalist de\u011fildi.<\/p>\n

Kapitalizmin be\u015fi\u011fi \u0130ngiltere\u2019nin sanayi merkezi Manchester\u2019da proletaryay\u0131 tan\u0131d\u0131. Babas\u0131n\u0131n i\u015fyerinde i\u015f\u00e7ilerle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc, onlar\u0131n ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 inceledi. \u0130\u015f\u00e7ilerin sefil ko\u015fullarda, yoksulluk i\u00e7inde ge\u00e7en ya\u015famlar\u0131 Engels\u2019i etkiledi. Engels\u2019in \u0130ngiltere\u2019de ge\u00e7irdi\u011fi ilk y\u0131llarda \u00c7artist hareketin saflar\u0131nda m\u00fccadeleye kat\u0131lmas\u0131, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131 ve davran\u0131\u015flar\u0131 konusunda yapt\u0131\u011f\u0131 dikkatli g\u00f6zlemler, d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin k\u00f6kten de\u011fi\u015fmesine ve bilimsel sosyalizme do\u011fru yol almas\u0131na neden oldu. Engels, 1845\u2019te yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c\u0130ngiltere\u2019de Emek\u00e7i S\u0131n\u0131flar\u0131n Durumu\u201d adl\u0131 makalesinde, yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemleri teorile\u015ftiriyor ve bilimsel sosyalizmin ilk eserlerinden birini olu\u015fturuyordu.<\/p>\n

1844 y\u0131l\u0131nda Paris\u2019te tan\u0131\u015farak d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ortakla\u015ft\u0131ran bu iki felsefeci ve aktivist, hi\u00e7bir masa ba\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda yapamayacaklar\u0131 ke\u015fiflerini bu pratikler i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015ftirdiler: Proletarya d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirebilir ve yepyeni bir sistemin kurucu \u00f6nc\u00fcs\u00fc olabilir.<\/p>\n

Gen\u00e7 Marx ve Engels bu ke\u015fiflerinden sonra art\u0131k -sadece parlak birer filozof de\u011fil- \u2018Marksist\u2019tirler! Feuerbach \u00fczerine yazd\u0131klar\u0131 tezlerinde de felsefecilere bu y\u00f6ntemi \u00f6nerirler. Yani yorumlamak yetmez, de\u011fi\u015ftirmek gerekir; mevcut teori yetmez, yeni pratik gerekir.<\/p>\n

Marx ve Engels 1847\u2019ye kadar yazd\u0131klar\u0131 \u00e7e\u015fitli makale ve kitaplarda Hegelcili\u011fi ve Feuerbach\u2019\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u015ft\u0131klar\u0131 noktalar\u0131 a\u00e7\u0131klarlar ve o d\u00f6nem ge\u00e7erli olan k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva sosyalizmi ile kendileri aras\u0131ndaki farklar\u0131 ortaya koyarlar. Marx\u2019\u0131n \u201c1844 El Yazmalar\u0131\u201d 1845\u2019te Engels ile birlikte yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cKutsal Aile\u201d, 1845-46\u2019da \u201cAlman \u0130deolojisi\u201d, 1847\u2019de Proudhon\u2019u ele\u015ftiren \u201cFelsefenin Sefaleti\u201d adl\u0131 eserleri ile Engels\u2019in 1845\u2019te yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c\u0130ngiltere\u2019de Emek\u00e7i S\u0131n\u0131flar\u0131n Durumu\u201d ile 1847\u2019de \u201cKom\u00fcnizmin \u0130lkeleri\u201d adl\u0131 eserleri, bilimsel sosyalist kuram\u0131n temellerini att\u0131klar\u0131, o d\u00f6neme kadar edindikleri felsefi ve pratik tecr\u00fcbeleri \u00f6zetledikleri \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r.<\/p>\n

Sosyalist bilincin kayna\u011f\u0131
\n<\/em><\/strong>Bu k\u0131sa ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fc par\u00e7as\u0131ndan hangi sonucu \u00e7\u0131karabiliriz? Bilimsel sosyalist kuram\u0131n yarat\u0131c\u0131lar\u0131 olan Marx ve Engels\u2019in bu kurama ula\u015fmalar\u0131n\u0131n alt\u0131ndaki dinamik, i\u015f\u00e7ilerin ve emek\u00e7ilerin \u015fu veya bu d\u00fczeydeki m\u00fccadeleleridir. Onlar\u0131n e\u011fitimle edindikleri \u201cfelsefi, tarihsel ve iktisadi teoriler\u201d bu emek\u00e7i prati\u011fi ile temasa geldi\u011fi noktada sosyalist bilin\u00e7 olu\u015fabilmi\u015ftir. Bu pratik olmasayd\u0131 veya onlar temasa ge\u00e7meseydiler, Marx ve Engels de birer parlak burjuva kuramc\u0131s\u0131 olarak kalacaklard\u0131. O halde ironik bir bi\u00e7imde \u015fu sonuca varabiliriz: Sosyalist bilincin esas kayna\u011f\u0131, emek\u00e7ilerin kendili\u011finden bilincidir! Daha do\u011frusu teorinin esas kayna\u011f\u0131, toplumsal pratiktir.<\/p>\n

Yani emek\u00e7ilerin kendili\u011finden bilincini de yabana atmamak gerekir. Bununla bir \u015fekilde birle\u015femeyen ve feyz almayan bir bilin\u00e7 sosyalist bir bilin\u00e7 olamaz. Ayd\u0131nlara da sosyalist bilin\u00e7 \u201cd\u0131\u015far\u0131dan\u201d verilir. O \u201cd\u0131\u015far\u0131s\u0131\u201d emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n, kitlelerin ba\u011fr\u0131d\u0131r. Ve bu bir kere yap\u0131l\u0131p biten bir s\u00fcre\u00e7 de de\u011fildir. Bir kere sosyalist olan ki\u015fi veya \u00f6rg\u00fct, art\u0131k bu konuda \u201cba\u011f\u0131\u015f\u0131k\u201d olacak diye bir \u015fey yok. Sosyalist oldu\u011funu iddia eden ki\u015fi veya \u00f6rg\u00fct ile emek\u00e7i prati\u011fi aras\u0131ndaki kanallar s\u00fcrekli a\u00e7\u0131k olmal\u0131d\u0131r. Sadece emek\u00e7ileri sosyalist yapmak i\u00e7in de\u011fil, daha da \u00f6nemlisi o ayd\u0131n ki\u015fi veya \u00f6rg\u00fct\u00fcn sosyalist olarak kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmek i\u00e7in\u2026 Sadece \u00f6\u011fretmek i\u00e7in de\u011fil, \u00f6\u011frenmek ve yenilenmek i\u00e7in de\u2026<\/p>\n

\"\"
Kitleler, devrim yapa yapa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler, devrimcile\u015firler.<\/figcaption><\/figure>\n

Asl\u0131nda Lenin de ad\u0131 ge\u00e7en yap\u0131t\u0131nda bunu vurgular, \u201ckendili\u011finden unsur, \u00f6z\u00fcnde tohum halindeki bir bilin\u00e7lenmeden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir\u201d diye yazar.3<\/sup> O \u201ctohum\u201d, bir emek\u00e7i i\u00e7in de, e\u011fitim alm\u0131\u015f bir ayd\u0131n i\u00e7in de gerek \u015fartt\u0131r. O tohum olmadan sosyalist bilin\u00e7 de olmaz. Bir Marksist, serada veya saks\u0131da yeti\u015fmez. Ayr\u0131k otlar\u0131yla temas etmeden, prati\u011fin i\u00e7ine girmeden, p\u00fcr-i pak kalmaya \u00e7al\u0131\u015farak sosyalist bilin\u00e7 geli\u015femez. Hem ne malum p\u00fcr-i pak oldu\u011fu iddia edilen kuram\u0131n (veya politikan\u0131n), b\u0131rak\u0131n p\u00fcr-i pak olmay\u0131, do\u011fru oldu\u011fu? Bunun tek k\u0131stas\u0131 yine pratiktir, emek\u00e7ilerin ba\u011fr\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Son olarak, neden ustalar\u0131 Feuerbach\u2019\u0131n de\u011fil de Marx ve Engels\u2019in bilimsel sosyalist kurama ula\u015fabildi\u011fini irdeleyelim. Bu sorunun yan\u0131t\u0131 teorinin nas\u0131l ve kimler taraf\u0131ndan geli\u015ftirilebilece\u011fi konusunda g\u00fczel bir \u00f6rne\u011fi olu\u015fturuyor.<\/p>\n

Feuerbach, t\u00fcm hayat\u0131 boyunca s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinden uzak kalm\u0131\u015f, oturdu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck bir Frans\u0131z kasabas\u0131nda pratikten kopuk felsefi soyutlamalar aras\u0131nda gezinip durmu\u015ftur. Bu konumu Feuerbach\u2019\u0131n toplumsal sava\u015f\u0131mlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yeni sorunlardan ve bu sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zme \u00e7abas\u0131ndan uzak kalmas\u0131na neden olmu\u015ftur. \u0130\u015fte tam da bu nedenle Feuerbach, siyasi m\u00fccadeleye dolays\u0131z bir bi\u00e7imde kat\u0131lan ve saf tutan, toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131 ve geli\u015fmeleri yak\u0131ndan izleyen eski \u00f6\u011frencileri Marx ve Engels taraf\u0131ndan a\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve geride kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Kendili\u011findencili\u011fi elbette ele\u015ftirmek gerekir. Fakat bu ele\u015ftiriyi \u201ckendili\u011finden bilinci\u201d ele\u015ftirme noktas\u0131na kadar g\u00f6t\u00fcr\u00fcp abartanlar, beslenme kaynaklar\u0131n\u0131 kesmi\u015f ve sonu\u00e7 olarak kendili\u011findencili\u011fe hizmet etmi\u015f olurlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc sorun kendili\u011finden bilinci ele\u015ftirmek de\u011fil, onun sosyalist bilince nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011finin yollar\u0131n\u0131 bulmak, bunun i\u00e7in \u00e7abalamakt\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m kavrand\u0131\u011f\u0131nda \u201ckendili\u011finden bilin\u00e7\u201d k\u00fc\u00e7\u00fcmsenecek, a\u015fa\u011f\u0131lanacak bir \u015fey de\u011fil, \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilecek bir olgu olur. Bir sosyalist \u00f6rg\u00fct, kendili\u011finden bilince kap\u0131lar\u0131n\u0131 kapatarak de\u011fil, onu kendi prati\u011fi i\u00e7inde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye ve geli\u015ftirmeye \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmeye \u00e7al\u0131\u015farak sosyalist olarak kalabilir. Bunu yapmayan sosyalist \u00f6rg\u00fct\u00fcn sosyalistli\u011fi ancak \u201ckendinden menkul\u201d olur ve ciddiye al\u0131nacak bir taraf\u0131 kalmaz.<\/p>\n

\u201cBilin\u00e7 d\u0131\u015far\u0131dan verilir\u201d form\u00fcl\u00fc di\u011fer boyutlar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilir, tek ba\u015f\u0131na ele al\u0131n\u0131r ve kutsan\u0131rsa, tipik burjuva yakla\u015f\u0131m\u0131 ile araya s\u0131n\u0131r \u00e7ekilemez. Lenin\u2019in devrimci form\u00fcl\u00fc, bilenler bilmeyenlere anlats\u0131n form\u00fcl\u00fcne, e\u011fitimin her \u015feyin anahtar\u0131 oldu\u011fu form\u00fcl\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Teori-pratik diyalekti\u011fini g\u00f6z ard\u0131 eden, bilginin kayna\u011f\u0131n\u0131n yine bilgi oldu\u011funu savlayan g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr bu, yani idealizm\u2026 T\u0131pk\u0131 \u0130ncil<\/em>\u2019in ilk c\u00fcmlesi olan \u201cBa\u015flang\u0131\u00e7ta s\u00f6z vard\u0131\u201d \u00f6nermesi gibi. Oysa biliyoruz ki, ba\u015flang\u0131\u00e7ta eylem vard\u0131; do\u011fan\u0131n evriminde de, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n evriminde de, insan\u0131n evriminde de, toplumun evriminde de\u2026 \u201cS\u00f6z\u201d\u00fc bu \u201ceylem\u201d yaratt\u0131.<\/p>\n

Kitleler nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr?
\n<\/em><\/strong>Bilin\u00e7 d\u0131\u015fardan verilir; ama nas\u0131l? Sosyalist bilince ula\u015fm\u0131\u015f \u00f6rg\u00fct ile kendi ba\u015flar\u0131na ta\u015f \u00e7atlasa kendili\u011finden bir bilince ula\u015fabilecek emek\u00e7i kitleler aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131 nas\u0131l kapat\u0131lacakt\u0131r?<\/p>\n

Bu sorunun sadece \u201cteknik\u201d bir sorun oldu\u011funu, bir \u00f6rg\u00fctlenme ve kitleler i\u00e7inde propaganda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sorunu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek kadar hatal\u0131 bir \u015fey yoktur. B\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m, sosyalist devrimin ne oldu\u011funu, di\u011fer devrimlerden (\u00f6rne\u011fin burjuva demokratik devrimlerden) ne fark\u0131 oldu\u011funu kavramamak anlam\u0131na gelir. Sosyalizm sadece kapitalizmi devirmek de\u011fildir; s\u0131n\u0131fl\u0131l\u0131k durumunu t\u00fcmden ortadan kald\u0131rmak demektir. Marx, tarihte ilk kez bir s\u00f6m\u00fcr\u00fclen s\u0131n\u0131f\u0131n (proletaryan\u0131n), kendisi ve giderek t\u00fcm toplum i\u00e7in harekete ge\u00e7ebilme potansiyeli bulundu\u011funu, ezilen insanl\u0131\u011f\u0131n bu d\u00fczeye geldi\u011fini savlar. Sosyalist devrim, (burjuva demokratik devrimlerde oldu\u011fu gibi) bir s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc sistemin yerini ba\u015fka bir s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc sistemin almas\u0131 de\u011fil, s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn t\u00fcmden ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 demektir ve proletarya bunu yapabilir. Zaten Marx\u2019\u0131n -kendi deyimiyle- en b\u00fcy\u00fck bulu\u015fu da budur. Sosyalizm partinin iktidar\u0131 de\u011fildir, emek\u00e7ilerin iktidar\u0131d\u0131r. Bu da sadece teknik bir sorun de\u011fildir. Yani bilin\u00e7ler aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131n\u0131n kapanmas\u0131 sorunu, partinin teknik bir derdi de\u011fil, ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na devrimin ve sosyalizmin kendisidir. Parti bir \u201cama\u00e7\u201d de\u011fildir, zorunlu bir \u201cara\u00e7\u201dt\u0131r. K\u0131sacas\u0131, parti (yani sosyalist bilin\u00e7) fazla \u201cd\u0131\u015far\u0131dan\u201d kal\u0131rsa, onun yapaca\u011f\u0131 \u015fey -e\u011fer bir \u015fey yapabilirse- sosyalizm olmaz. Sosyalizm \u201ckendisi i\u00e7in s\u0131n\u0131f (ve toplum)\u201d ile g\u00fcndeme gelebilir; \u201ckendisi i\u00e7in parti\u201d ile de\u011fil. \u201cKendisi i\u00e7in s\u0131n\u0131f\u201d ile \u201ckendisi i\u00e7in parti\u201d aras\u0131nda ters orant\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

Marx\u2019\u0131n bu noktada son derece \u00f6\u011fretici bir \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi var; \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor:<\/p>\n

\u201cDevrim, yaln\u0131zca y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131 devirmenin ba\u015fka yolu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fil, fakat ayn\u0131 zamanda onu deviren s\u0131n\u0131f ancak ve ancak bir devrim i\u00e7inde kendisini ge\u00e7mi\u015fin birikmi\u015f pisliklerinden temizleyebilece\u011fi ve b\u00f6ylece toplumu yeniden kurabilece\u011fi i\u00e7in de zorunludur.\u201d4<\/sup><\/p>\n

Marx burada, devrimin sadece bir iktidar de\u011fi\u015fimi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, as\u0131l olarak devrimi yapan emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n kendi pratikleri i\u00e7inde d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri oldu\u011funu belirtiyor ve kitlelerin devrimci prati\u011finin devrim ve sosyalizm i\u00e7in belirleyicili\u011fini vurguluyor. Bu vurguyu Marx\u2019\u0131n 19. y\u00fczy\u0131ldan 20. y\u00fczy\u0131la, hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fcze tuttu\u011fu bir \u0131\u015f\u0131k olarak g\u00f6rmek gerek. Sosyalizm, bilin\u00e7li terzilerin topluma bi\u00e7tikleri \u201cm\u00fckemmel\u201d bir elbise de\u011fildir; o elbise kitlelerin devrimci prati\u011fi i\u00e7inde dikilir. Emek\u00e7iler d\u0131\u015fardan yap\u0131lacak salvo at\u0131\u015flar\u0131yla de\u011fil, ancak kendi pratikleri i\u00e7inde d\u00f6n\u00fc\u015febilirler, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilirler. \u00d6nc\u00fcn\u00fcn rol\u00fc, bunun kanallar\u0131n\u0131 a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r.<\/p>\n

Ya \u2018bilin\u00e7 vericiler\u2019 yozla\u015f\u0131rsa\u2026
\n<\/em><\/strong>Bilin\u00e7 vericilerin (yani \u00f6nc\u00fc partinin) yozla\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131 ne gibi sigortalar\u0131n geli\u015ftirilebilece\u011fi meselesi sosyalizm pratiklerinin en \u00f6nemli sorunlar\u0131ndan biriydi. Hep kitlelerin (\u00f6\u011frencinin) gerili\u011fi-yozlu\u011fu \u00fczerinde kafa yoruldu. Peki, \u00f6nc\u00fclerin (\u00f6\u011fretmenin) yozla\u015fmas\u0131? Sosyalistlerin iktidarda oldu\u011fu d\u00f6nemde \u00e7ok daha yak\u0131c\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, muhalefet d\u00f6nemlerinde de farkl\u0131 bi\u00e7imlerde kendini hissettirir bu sorun. Partilerin t\u00fcz\u00fckleri, gelenekleri ne \u00f6l\u00e7\u00fcde sigorta i\u015flevini g\u00f6rebilir? Bunlar\u0131n yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, gerek 20. y\u00fczy\u0131ldaki sosyalizm pratiklerinde gerekse tek tek kendi deneyimlerimizde g\u00f6rd\u00fck. Bu sorun sadece i\u00e7 tedbirlerle \u00e7\u00f6z\u00fclemiyor.<\/p>\n

S\u0131radan emek\u00e7inin bir sigortas\u0131 vard\u0131r: O do\u011fal olarak bir s\u0131n\u0131f\u0131n \u00fcyesidir. Verdi\u011fi ya\u015fam kavgas\u0131, en do\u011fal\u0131ndan s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesidir. Ayd\u0131n\u0131n (\u00f6nc\u00fcn\u00fcn) ise b\u00f6yle bir sigortas\u0131 yoktur. O s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 kendisi se\u00e7er ve s\u00fcrekli yeniden se\u00e7mek durumundad\u0131r. Emek\u00e7inin do\u011fal bir k\u00f6k\u00fc vard\u0131r, ama ayd\u0131n\u0131n yoktur. Bu durum onun savrulmas\u0131na yol a\u00e7abilir. \u00d6zellikle iktidar g\u00fcc\u00fc (hem b\u00fcy\u00fck hem de k\u00fc\u00e7\u00fck iktidarlar\u0131 kastediyorum) savrulmalara ve yozla\u015fmalara neden olabilir. Ayd\u0131n (\u00f6nc\u00fc) bunu kendi kendine bir dereceye kadar \u00f6nleyebilir, ama tamamen \u00f6nleyemez. Bu bilincin ona \u201cd\u0131\u015fardan\u201d verilmesi gerekir; \u201cd\u0131\u015far\u0131\u201dn\u0131n onu s\u00fcrekli beslemesi, zorlamas\u0131, denetlemesi ve ayar vermesi gerekir. \u201cD\u0131\u015far\u0131s\u0131\u201d, emek\u00e7i kitlelerin do\u011fal s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri, yani kendili\u011finden bilin\u00e7leridir. Buradan beslenmeyen bir \u00f6nc\u00fc, bir sosyalizm, her t\u00fcrl\u00fc yozla\u015fmaya a\u00e7\u0131k hale gelir.<\/p>\n

Sosyalizm i\u00e7in as\u0131l tehlike de, kitlelerin yozla\u015fmas\u0131 de\u011fil y\u00f6netenlerin yozla\u015fmas\u0131d\u0131r. Kendili\u011finden bilincin sosyalist bilince ihtiyac\u0131ndan \u00e7ok, sosyalist bilincin kendili\u011finden bilince ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Emek\u00e7ilerin partiye ihtiyac\u0131ndan \u00e7ok, partinin emek\u00e7ilere ihtiyac\u0131 vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Modernite, ayd\u0131nlanma, devrim ve sosyalizm -bilincinde olsun veya olmas\u0131nlar- esas olarak emek\u00e7i kitlelerin ihtiyac\u0131d\u0131r, ayd\u0131n\u0131n, \u00f6nc\u00fcn\u00fcn ve partinin de\u011fil. O halde yozla\u015fma sorunu yukardan a\u015fa\u011f\u0131ya \u00e7\u00f6z\u00fclemez, ancak a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya \u00e7\u00f6z\u00fclebilir. Bu dinami\u011fin ve onun mekanizmalar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 ve bu mekanizmalar\u0131n emek\u00e7i kitlelerin inisiyatifinde olmas\u0131, gerek sosyalizmin kurulmas\u0131 gerekse insanl\u0131\u011f\u0131n toplumsal evriminin s\u00fcrmesinin tek garantisidir. Yani devrim s\u00fcrekli olmal\u0131d\u0131r. Devrim gerekirse sosyalist iktidara veya iktidar par\u00e7alar\u0131na kar\u015f\u0131 da yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu, kolay bir \u015fey de\u011fil. Kendili\u011finden bilincin, ya da daha do\u011frusu do\u011fal bilincin geli\u015fmesi ve d\u00fczeyinin artmas\u0131 ile olanakl\u0131. Fakat bir tedbir olarak, \u201cdevrim hakk\u0131\u201dn\u0131n, \u201ciktidarlar\u0131 devirme hakk\u0131\u201dn\u0131n t\u00fcz\u00fcklere ve anayasalara (k\u00fc\u00e7\u00fck-b\u00fcy\u00fck toplum s\u00f6zle\u015fmelerine) konmas\u0131 gerekir. Sosyalist iktidar\u0131n \u201cemek\u00e7i iktidar\u0131\u201d olmas\u0131n\u0131n gere\u011fi budur. Yoksa \u201cemek\u00e7i iktidar\u0131\u201d kolayl\u0131kla \u201cparti iktidar\u0131\u201dna d\u00f6n\u00fc\u015febilir; kald\u0131 ki ge\u00e7mi\u015f deneyimlerde d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr de…<\/p>\n

Kendili\u011finden bilincin sosyalist bilince d\u00f6n\u00fc\u015fmesi en \u00f6nemli sorun; ama bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc d\u0131\u015far\u0131dan bilin\u00e7 \u015f\u0131r\u0131nga etmekte de\u011fildir (bu, ancak burjuva sosyalizmi, devlet sosyalizmi olabilir). \u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrekli devrimdir; \u201cdayat\u0131lan\u201d demokrasi de\u011fil, \u201cdo\u011frudan\u201d demokrasidir. En \u00fcsttekinin de\u011fil en alttakinin tekrar ve tekrar harekete ge\u00e7mesidir. Kolay de\u011fil, ama ba\u015fka \u00e7are yok. Kitleler, devrim yapa yapa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler, devrimcile\u015firler.<\/p>\n

Bu konu sadece sosyalizmin de\u011fil, genel anlamda Modernite\u2019nin de temel sorunudur. \u201c\u0130nsanl\u0131k nas\u0131l ayd\u0131nlanacak?\u201d sorusuna yan\u0131t aray\u0131\u015f\u0131\u2026 Gelece\u011fin temel sorusu.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) V. \u0130. Lenin, Ne Yapmal\u0131?<\/em>, \u00c7ev. Muzaffer Erdost, Sol Yay\u0131nlar\u0131, 10. bask\u0131, Ankara, 2016, s.38-39.<\/p>\n

2) Ayn\u0131 eser, s.50.<\/p>\n

3) Ayn\u0131 eser, s.37.<\/p>\n

4) K. Marx, Marx\u2019\u0131n Toplum Kuram\u0131 – Se\u00e7me Metinler<\/em>, \u00c7ev. \u00d6zer Ozankaya, Do\u011fan Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1971 s.19 (Alman \u0130deolojisi<\/em>\u2019nden).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sosyalizm teorisi, Lenin\u2019in de vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, ancak \u201cm\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f temsilcileri taraf\u0131ndan, ayd\u0131nlar taraf\u0131ndan\u201d geli\u015ftirilebilir. Peki, Marksistler nas\u0131l Marksist olur? Bu burjuva ayd\u0131nlar\u0131 nas\u0131l sosyalist ayd\u0131nlara, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ayd\u0131nlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr? Kendi ba\u015flar\u0131na sosyalist bilince ula\u015famayacak olan i\u015f\u00e7ilere bu bilinci verecek olan sosyalist ayd\u0131nlar bu bilinci nas\u0131l edineceklerdir? Ayd\u0131nlar\u0131n \u201cd\u0131\u015far\u0131s\u0131\u201d neresidir? S\u0131radan i\u015f\u00e7ilere ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":37229,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5349,38],"tags":[5364,5247],"class_list":["post-37228","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-188-sayi","category-dergi-sayilari","tag-disaridan-bilinc","tag-ender-helvacioglu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t