{"id":37344,"date":"2019-10-02T03:20:37","date_gmt":"2019-10-02T00:20:37","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=37344"},"modified":"2019-10-01T17:17:19","modified_gmt":"2019-10-01T14:17:19","slug":"iklim-uzerinde-sogutucu-etkisi-olan-aerosoller-artik-yetersiz-kaliyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/10\/02\/iklim-uzerinde-sogutucu-etkisi-olan-aerosoller-artik-yetersiz-kaliyor","title":{"rendered":"\u0130klim \u00fczerinde so\u011futucu etkisi olan aerosoller, art\u0131k yetersiz kal\u0131yor"},"content":{"rendered":"<p>Sera gaz\u0131 sal\u0131n\u0131m\u0131, iklim \u00fczerinde s\u0131cakla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir etkiye sahiptir. Ancak havada da\u011f\u0131lm\u0131\u015f halde bulunan k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klar, so\u011futma i\u015flevi g\u00f6rebiliyordu. \u0130sve\u00e7&#8217;teki Lund \u00dcniversitesi&#8217;nde \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fcten biliminsanlar\u0131, bu par\u00e7ac\u0131klar\u0131n art\u0131k so\u011futma i\u015flevini yeterince ger\u00e7ekle\u015ftiremedi\u011fini fark etti.<\/p>\n<p>Hava, gaz i\u00e7erisinde as\u0131l\u0131 kalm\u0131\u015f olan kat\u0131 veya s\u0131v\u0131 maddelerle doludur. Bu maddeler, aerosol olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu maddelerden baz\u0131lar\u0131 do\u011fal olarak \u00fcretilir, baz\u0131lar\u0131 ise insan eylemleri sonucunda ortaya \u00e7\u0131kar. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131za zarar verir. Baz\u0131lar\u0131 ise g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r. B\u00f6ylelikle, sera gazlar\u0131n\u0131n etkisinin do\u011frudan ya\u015fanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilir. Bu aerosol kaynaklar\u0131ndan biri de i\u011fne yaprakl\u0131 ormanlardan yay\u0131lan ho\u015f kokulu terpenlerdir. \u00d6rne\u011fin, boreal i\u011fne yaprakl\u0131 orman alanlar\u0131, d\u00fcnya genelinde bir \u015ferit gibi uzan\u0131r ve d\u00fcnya bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 14&#8217;\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Atmosferde bulunan ozon ile kimyasal reaksiyona giren terpenler, halihaz\u0131rda havada bulunan aerosol par\u00e7ac\u0131klar\u0131na yap\u0131\u015farak organik molek\u00fcllerin olu\u015fumunu sa\u011flar.<\/p>\n<figure id=\"attachment_37345\" aria-describedby=\"caption-attachment-37345\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-37345 size-medium\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/i\u011fne-yaprakl\u0131-ormanlar-300x169.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"169\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/i\u011fne-yaprakl\u0131-ormanlar-300x169.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/i\u011fne-yaprakl\u0131-ormanlar-768x432.jpg 768w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/i\u011fne-yaprakl\u0131-ormanlar-600x338.jpg 600w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/i\u011fne-yaprakl\u0131-ormanlar.jpg 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-37345\" class=\"wp-caption-text\">Aerosol kaynaklar\u0131ndan biri de i\u011fne yaprakl\u0131 ormanlardan yay\u0131lan ho\u015f kokulu terpenlerdir.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Yeterince b\u00fcy\u00fck bir aerosol par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yap\u0131\u015fan terpenler, yo\u011fu\u015fma yoluyla damlac\u0131klar olu\u015fturur. Daha fazla damlac\u0131k, daha yo\u011fun bulutlar\u0131n olu\u015fumuna neden olur. Bu durum da sera gazlar\u0131n\u0131n etkisinin y\u00fcksek oranda g\u00f6zlenmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7er. Ancak Nature Communications&#8217;ta yay\u0131mlanan yeni \u00e7al\u0131\u015fma, i\u011fne yaprakl\u0131 ormanlar yoluyla sa\u011flanan bu etkinin, sanayile\u015fme nedeniyle azald\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor.\u00a0Fosil yak\u0131tlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131ndan kaynaklanan amonyak, tar\u0131mdaki k\u00fck\u00fcrt kullan\u0131m\u0131 oyunun kurallar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesinin temel nedeni: Terpenler ve di\u011fer molek\u00fcllerin ba\u011flanabilece\u011fi aerosol partik\u00fclleri, \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ayr\u0131l\u0131yor. Yani terpenlerin ba\u011flanabilece\u011fi partik\u00fcl y\u00fczeyi s\u0131n\u0131rlan\u0131yor. \u00c7ok k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlarda olan aerosollerin \u00e7ap\u0131, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n dalga boyundan daha k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011funda par\u00e7ac\u0131klar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 yans\u0131tamaz duruma geliyor. Bu durum, koruma g\u00f6revinin yerine getirilmesinde s\u0131k\u0131nt\u0131lara neden oluyor. Bir\u00e7ok \u00fclkeden ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n dahil oldu\u011fu bir ara\u015ft\u0131rma ekibi, ilk kez bu s\u00fcreci inceledi ve yeni bir model geli\u015ftirdi.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Pontus Roldin, \u201cOkside olmu\u015f molek\u00fcllerin iklim \u00fczerinde so\u011futma etkisi var. S\u0131cak bir iklimde ormanlar \u00fczerinden daha fazla terpen salg\u0131lanmas\u0131 ve b\u00f6ylelikle aerosollerle daha fazla ba\u011f olu\u015fturulmas\u0131 bekleniyor. Bu aerosollerin so\u011futma etkisi var. Ancak bu ba\u011f\u0131n etkisi, sadece terpen \u00fcretimine ba\u011fl\u0131 de\u011fil\u201d dedi ve ekledi: \u201cOrganik aerosollerde art\u0131\u015f ya\u015fansa bile bu art\u0131\u015f, sera gaz\u0131 sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu \u0131s\u0131nmay\u0131 telafi edemeyecek durumda.\u201d<\/p>\n<p><strong>Kaynak:<\/strong> https:\/\/phys.org\/news\/2019-09-aerosols-coniferous-forests-longer-cool.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sera gaz\u0131 sal\u0131n\u0131m\u0131, iklim \u00fczerinde s\u0131cakla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir etkiye sahiptir. Ancak havada da\u011f\u0131lm\u0131\u015f halde bulunan k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klar, so\u011futma i\u015flevi g\u00f6rebiliyordu. \u0130sve\u00e7&#8217;teki Lund \u00dcniversitesi&#8217;nde \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fcten biliminsanlar\u0131, bu par\u00e7ac\u0131klar\u0131n art\u0131k so\u011futma i\u015flevini yeterince ger\u00e7ekle\u015ftiremedi\u011fini fark etti. Hava, gaz i\u00e7erisinde as\u0131l\u0131 kalm\u0131\u015f olan kat\u0131 veya s\u0131v\u0131 maddelerle doludur. Bu maddeler, aerosol olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu maddelerden baz\u0131lar\u0131 do\u011fal olarak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1390,"featured_media":37346,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[5384,5385,5386,5383],"class_list":["post-37344","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-aerosol","tag-igne-yaprakli-orman","tag-partikul","tag-terpen"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37344","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1390"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37344"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37344\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37344"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37344"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37344"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}