{"id":37390,"date":"2019-10-05T03:20:35","date_gmt":"2019-10-05T00:20:35","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=37390"},"modified":"2019-10-04T21:49:49","modified_gmt":"2019-10-04T18:49:49","slug":"zaman-yolculugu-her-seyin-teorisinden-kurtulabilir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/10\/05\/zaman-yolculugu-her-seyin-teorisinden-kurtulabilir-mi","title":{"rendered":"Zaman yolculu\u011fu, “Her \u015feyin teorisi”nden kurtulabilir mi?"},"content":{"rendered":"

Zaman yolculu\u011fu “Her \u015feyin teorisi”nden kurtulabilir mi? Bu \u00e7ok zor bir soru. Ancak, ge\u00e7mi\u015fi ziyaret etmenin yollar\u0131n\u0131 incelemek evreni anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n

TV \u015fovlar\u0131ndaki ya da filmlerdeki evrenlerde zaman yolculu\u011fu, herhangi b\u00fcy\u00fck bir \u015fehirde yo\u011fun saatlerde \u015fehir merkezine gitmekten daha zor de\u011fildir. Tabii, trafik \u00e7ok s\u0131k\u0131\u015f\u0131k olabilir, ancak hi\u00e7bir fizik yasas\u0131 sonunda hedefinize ula\u015fman\u0131z\u0131 engellemez.<\/p>\n

Ger\u00e7ek hayatta, zaman yolculu\u011fu o kadar kolay de\u011fildir. Asl\u0131nda, muhtemelen imkans\u0131zd\u0131r. Alice\u2019in Harikalar Diyar\u0131\u2019n\u0131 ziyaret etmekten, g\u00f6kku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n sonunda alt\u0131n bulmaktan ya da Facebook\u2019un nefret dolu konu\u015fmalar\u0131n\u0131 temizlemekten daha uzak bir hayal gibi… Yine de, zaman yolculu\u011fu fizik yasalar\u0131n\u0131 ihlal etmek zorunda de\u011fildir. Einstein\u2019\u0131n yer\u00e7ekimi teorisinde -genel g\u00f6relilik- uzay ve zaman, ge\u00e7mi\u015fe do\u011fru b\u00fck\u00fclebilen ve gelece\u011fe geri d\u00f6nebilen yollar olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na izin veren uzay-zaman olarak birle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu yollar “kapal\u0131 zamans\u0131 e\u011friler” (closed timelike curves) olarak bilinir. D\u00fcnya y\u00fczeyinin etraf\u0131ndaki daireler gibi; bir y\u00f6nde ba\u015flay\u0131p d\u00fcz devam ederseniz, en sonunda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z yere geri d\u00f6nersiniz. Bu durumda, D\u00fcnya’n\u0131n e\u011frili\u011fi sizi uzayda bir \u00f6nceki noktaya y\u00f6nlendirir.<\/p>\n

Hi\u00e7 kimse genel g\u00f6relili\u011fin, zaman d\u00f6ng\u00fcleri m\u00fcmk\u00fcn olsa bile, zaman yolculu\u011fu i\u00e7in pratik olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. Birincisi, 1940’larda matematik\u00e7i Kurt G\u00f6del’in g\u00f6sterdi\u011fi gibi -sadece belirli ko\u015fullar alt\u0131nda- evrenin d\u00f6nmesi ve geni\u015flememesi gerekirdi. Ancak evren geni\u015fliyor ve muhtemelen d\u00f6nm\u00fcyor. B\u00f6ylece Ta\u015f Devri’ni tekrar ziyaret etme ya da evcil dinozor edinme umutlar\u0131m\u0131z azal\u0131yor. Ayr\u0131ca bu yollar ger\u00e7ekte olsa bile; bir ucundan di\u011fer ucuna gitmek i\u00e7in bir gemi in\u015fa etmek t\u00fcm DeLoreans’\u0131n ve di\u011fer t\u00fcm ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131n masraf\u0131ndan daha pahal\u0131ya m\u00e2l olacakt\u0131r. Bu arac\u0131n saniyede 140.000 mil h\u0131za da ula\u015fmas\u0131 gerekir. Son olarak ise, yak\u0131t almak i\u00e7in duracak bir yer olmayaca\u011f\u0131ndan, yak\u0131t deposunun bir petrol tankeri boyutunun trilyon kat\u0131ndan fazla olmas\u0131 gerekir. Bu nedenle, pratik ama\u00e7lar i\u00e7in zaman yolculu\u011funun vakti hen\u00fcz gelmedi. Ancak, yaln\u0131zca prensipte m\u00fcmk\u00fcn olsa bile, evrenin temel fizi\u011fi i\u00e7in olu\u015fturabilece\u011fi potansiyel sonu\u00e7lar onu ara\u015ft\u0131rmay\u0131 de\u011ferli k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

\"\"
Dr. Who’nun zaman yolculu\u011fu i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7 olan TARDIS<\/figcaption><\/figure>\n

Zaman d\u00f6ng\u00fcleri, evreni bir TARDIS (Dr. Who’nun zaman yolculu\u011fu i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7) ile dola\u015fman\u0131z\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmasa da, evreni daha derinden anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olabilir. \u0130lk ad\u0131m, fizik yasalar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekte ne oldu\u011funu tam olarak anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak olacakt\u0131r. Einstein\u2019\u0131n genel g\u00f6relili\u011fi harika, ama \u015f\u00fcphesiz ki evrenin fizi\u011fi hakk\u0131ndaki son s\u00f6z de\u011fil. Kuantum-genel g\u00f6relilik kombinasyonunun ger\u00e7ekte zaman yolculu\u011funa izin verip vermeyece\u011fi, ikisini birle\u015ftiren nihai do\u011fru teorinin ne oldu\u011funa ba\u011fl\u0131 olabilir. Genel g\u00f6relilik ve kuantum mekani\u011finin birle\u015ftirip, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir teori -her \u015feyin teorisi- olu\u015fturmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli aday teoriler geli\u015ftirilmi\u015ftir. Cenevre \u00dcniversitesi’nden filozof Christian W\u00fcthrich yeni bir makalede, bu adaylar\u0131n genel g\u00f6relili\u011fin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi zaman yolculu\u011funa izin verip veremeyeceklerini cevaplamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Genel g\u00f6relili\u011fin yerini alan bir teorinin yine de bir \u015fekilde genel g\u00f6relili\u011fin zamans\u0131 d\u00f6ng\u00fclerinin e\u015fde\u011ferini i\u00e7erebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor ve temel teori b\u00f6yle d\u00f6ng\u00fcler i\u00e7ermese bile pratikte ortaya \u00e7\u0131kabilirler. W\u00fcthrich, haziran ay\u0131nda yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 makalede \u201cTemel teori, zaman yolculu\u011funun kendisi i\u00e7in sak\u0131ncal\u0131 olmaya devam etmesine ra\u011fmen, zaman yolculu\u011fu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fka -daha az temel- bir \u00f6l\u00e7ekte tolere edebilir\u201d diyor ve ekliyor: \u201cTemel teori ile ortaya \u00e7\u0131kan ve uzay-zaman aras\u0131ndaki ili\u015fkinin ne oldu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak olu\u015fan makroskopik uzay-zaman yap\u0131s\u0131n\u0131n, zaman yolculu\u011funa izin verdi\u011fini g\u00f6rebiliriz.\u201d<\/p>\n

Fakat, kuantum yer\u00e7ekimi teorileri i\u00e7in ana \u00f6nerilerin g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi \u00e7ok fazla umut sunmuyor. Nedensel k\u00fcme teorisi (casual set theory) olarak bilinen bir yakla\u015f\u0131m, uygun bir sebep-sonu\u00e7 ili\u015fkisinde s\u0131ralanacak olay k\u00fcmeleri gerektirir. Bu y\u00fczden teorinin ana fikri kapal\u0131 zamans\u0131 e\u011friler fikrini d\u0131\u015fl\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Kuantum k\u00fctle\u00e7ekim d\u00f6ng\u00fcs\u00fc (loop quantum gravity) olarak bilinen bir ba\u015fka pop\u00fcler yakla\u015f\u0131m, uzay\u0131n temel d\u00f6ng\u00fclerden (fundamental loops) in\u015fa edilmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Ancak bu g\u00f6r\u00fc\u015f zamanla teknik zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. W\u00fcthrich, \u201cDolay\u0131s\u0131yla, anlaml\u0131 bir zaman yolculu\u011fu yapmaya olanak sa\u011flamayan, ge\u00e7ici olarak zarars\u0131z bir yap\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131k\u201d diyor. “Bu ‘uzay atomlar\u0131’ a\u011flar\u0131, kapal\u0131 zamans\u0131 e\u011friler i\u00e7eren y\u00fcksek seviyeli bir uzay-zaman \u00fcretebilir. Ancak kuantum k\u00fctle\u00e7ekim d\u00f6ng\u00fc geli\u015fiminin bu a\u015famadaki ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n analizi, iyimserlik i\u00e7in pek bir neden sunmuyor” a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda bulunuyor W\u00fcthrich.<\/p>\n

\"\"
“Teori, kapal\u0131 zamans\u0131 e\u011friler gibi yap\u0131lar\u0131 kabul edebilir ve b\u00f6ylece zaman yolculu\u011funu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131labilir”<\/figcaption><\/figure>\n

Genel g\u00f6relilik teorileri, hayatta kalmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek mi?
\n<\/strong>E\u011fer kuantum k\u00fctle\u00e7ekime do\u011fru yakla\u015f\u0131m\u0131n sicim teorisi -\u015fu anki en b\u00fcy\u00fck aday- oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131karsa zaman yolculu\u011funun gelece\u011fi biraz daha parlak g\u00f6r\u00fclebilir. Sicim teorisinde, maddenin temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131, \u201csicim-tel” ad\u0131 verilen minik titre\u015fimli enerji par\u00e7ac\u0131klar\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc tek boyutta uzan\u0131rlar. Sicim teorisinin \u00e7oklu versiyonlar\u0131, M-teorisi olarak bilinen daha temel bir teorinin farkl\u0131 tezah\u00fcrleri olduklar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclerek in\u015fa edilmi\u015ftirler. W\u00fcthrich, \u201cM-teorisi hen\u00fcz mevcut olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, zaman yolculu\u011fundaki h\u00fckm\u00fcn\u00fc belirlemek imkans\u0131z\u201d diyor. Ancak, \u00e7e\u015fitli sicim teorisi senaryolar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve nihai teorinin, asl\u0131nda, kapal\u0131 zamans\u0131 e\u011frileri i\u00e7erece\u011fini g\u00f6stermektedir. Temel teoride zaman d\u00f6ng\u00fcleri mevcut olsa bile ortaya \u00e7\u0131kan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli uzayda ge\u00e7erli olacaklar\u0131na dair hi\u00e7bir garanti yok.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla, genel g\u00f6relili\u011fin zaman d\u00f6ng\u00fclerinin daha derin bir teoriyle hayatta kalmaya devam edip etmeyece\u011fi a\u00e7\u0131k bir soru olarak kal\u0131yor. \u201cDaha temel bir teori, kapal\u0131 zamans\u0131 e\u011friler gibi yap\u0131lar\u0131 kabul edebilir ve b\u00f6ylece zaman yolculu\u011funu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131labilir\u201d diyor W\u00fcthrich ve ekliyor: \u201cBu soru, bilginin \u015fu anki seviyesinde a\u00e7\u0131k\u00e7a cevaplanam\u0131yor.” W\u00fcthrich son olarak \u015fu a\u00e7\u0131klamalarda bulunuyor: \u201dHer durumda, kuantum k\u00fctle\u00e7ekim teorilerinin genel g\u00f6relili\u011fin zaman yolculu\u011fu bo\u015flu\u011funu koruyup korumad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak; ba\u015far\u0131l\u0131 bir teori geli\u015ftirmek ve genel g\u00f6relilikle nas\u0131l ili\u015fkili oldu\u011funu anlamak i\u00e7in cevaplanmas\u0131 gereken bir\u00e7ok zor soruyu yan\u0131tlayabilir. Sadece bu nedenle bile… Genel g\u00f6relili\u011fin \u00f6tesinde zaman yolculu\u011fu sorusu, harcanan eme\u011fe de\u011fer.”<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>https:\/\/www.sciencenews.org\/article\/can-time-travel-survive-theory-of-everything<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zaman yolculu\u011fu “Her \u015feyin teorisi”nden kurtulabilir mi? Bu \u00e7ok zor bir soru. Ancak, ge\u00e7mi\u015fi ziyaret etmenin yollar\u0131n\u0131 incelemek evreni anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olabilir. TV \u015fovlar\u0131ndaki ya da filmlerdeki evrenlerde zaman yolculu\u011fu, herhangi b\u00fcy\u00fck bir \u015fehirde yo\u011fun saatlerde \u015fehir merkezine gitmekten daha zor de\u011fildir. Tabii, trafik \u00e7ok s\u0131k\u0131\u015f\u0131k olabilir, ancak hi\u00e7bir fizik yasas\u0131 sonunda hedefinize ula\u015fman\u0131z\u0131 engellemez. […]<\/p>\n","protected":false},"author":427,"featured_media":37391,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[5391,288,1533,1161,2031],"class_list":["post-37390","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-dongu","tag-fizik","tag-kuantum","tag-kutlecekim","tag-zaman-yolculugu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t