{"id":37784,"date":"2020-03-26T00:00:25","date_gmt":"2020-03-25T21:00:25","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=37784"},"modified":"2020-03-26T18:17:46","modified_gmt":"2020-03-26T15:17:46","slug":"otomasyonlu-gelecek-utopik-mi-distopik-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/03\/26\/otomasyonlu-gelecek-utopik-mi-distopik-mi","title":{"rendered":"Otomasyonlu gelecek \u00fctopik mi distopik mi?"},"content":{"rendered":"

Yaz\u0131da \u00fc\u00e7 romandan s\u00f6z ediliyor: Bildirge, Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi ve Otomatik Piyano. \u00dc\u00e7\u00fcnde de \u00fctopya distopyaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor ama \u00e7o\u011funluk \u00fctopyay\u0131 fazlas\u0131yla i\u00e7selle\u015ftirdi\u011finden bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc fark edemiyor. Ancak her \u00fc\u00e7 romanda da, \u015fartlar ne olursa olsun, az\u0131nl\u0131k da olsalar, umut edebilenler, isyan edenler ve \u00e7emberin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmay\u0131 ba\u015faranlar hep var.<\/em><\/p>\n

\u00c7inli bilimciler insanlar\u0131n y\u00fczlerini \u00e7ok uzak mesafeden net bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyebilen bir kamera geli\u015ftirdiklerini duyurdular. \u00c7in Haber Servisi, 500 megapiksel \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011fe sahip kameran\u0131n 120 milyon piksel \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011fe sahip insan g\u00f6z\u00fcnden \u00e7ok daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler yakalayabildi\u011fini iddia ediyor. Kamerayla on binlerce insanla dolu bir stadyumdaki her insan\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde yer ald\u0131\u011f\u0131 panoramik bir foto\u011fraf \u00e7ekilebilecek. Bu yeni teknolojinin YZ (yapay zeka), y\u00fcz tan\u0131ma, ger\u00e7ek zamanl\u0131 takip ve bulut bili\u015fim teknolojileriyle entegre edilmesiyle beraber hedeflenen bir insan y\u00fcz\u00fcn\u00fc devasa veri y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 i\u00e7inde h\u0131zla tespit etmek olanakl\u0131 hale gelecek. Haberde, h\u00fck\u00fcmetin hangi biriminin ya da ajans\u0131n\u0131n bu sisteme talip oldu\u011fu hakk\u0131nda bir bilgi yok. Ama bu yeni teknolojinin beklenildi\u011fi gibi kalabal\u0131klar\u0131 izlemek, su\u00e7lular\u0131 tespit etmek ve kazalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in kullan\u0131laca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalar var(1)<\/p>\n

Ge\u00e7en ay yay\u0131mlanan bir ba\u015fka haberde ise \u00c7in\u2019de kullan\u0131lmaya ba\u015flanan bir y\u00fcz tan\u0131ma sistemi ile yolcular\u0131n metro \u00fccretlerini y\u00fczlerini g\u00f6stererek \u00f6deyebildikleri yaz\u0131yordu. 60 ya\u015f \u00fczeri bireyler ilgili sisteme kay\u0131t olduklar\u0131 taktirde metroyu \u00fccretsiz kullanabilecekler(2). \u00c7in, bir s\u00fcredir y\u00fcz tan\u0131ma sistemlerini \u00f6\u011frencilerin derse kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve disiplini art\u0131rmak i\u00e7in de kullan\u0131yor. Sistemin uygulay\u0131c\u0131lar\u0131 bu sistem yard\u0131m\u0131yla \u00f6\u011frencilerin dersi dinleyip dinlemediklerinin takip edilebilece\u011fini, okulu asma ve dersten erken \u00e7\u0131kman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilece\u011fini iddia ediyorlar. \u00d6\u011frenciler de hakl\u0131 olarak bu giri\u015fimi bir mahremiyet ihlali olarak de\u011ferlendiriyorlar(3). Y\u00fcz tan\u0131ma teknolojisini e\u011fitimde kullanma denemelerinin yan\u0131nda 2019 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri zaman zaman haber sitelerinde ve sosyal medya payla\u015f\u0131mlar\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan kafa bantlar\u0131 var. Kafa bantlar\u0131, elektroansefalografi (EEG) alg\u0131lay\u0131c\u0131lar\u0131 ile \u00f6\u011frencinin dikkatini \u00f6l\u00e7\u00fcyor ve \u00f6\u011frencinin dikkati da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ya da \u00f6\u011frenci kaytard\u0131\u011f\u0131nda \u00f6\u011fretmen bilgilendiriliyor. Uzaktan e\u011fitimin en b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131ndan biri \u00f6\u011fretmenin \u00f6\u011frencileri takip edememesiydi. Bu teknolojiyle e\u011fitimde radikal ad\u0131mlar at\u0131labilir. Fakat Yeni Akit\u2019in ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi(4) ayn\u0131 teknolojinin farkl\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in de kullan\u0131labilme ihtimali, \u00c7in\u2019in bilim ve teknolojideki c\u00fcretk\u00e2r ad\u0131mlar\u0131yla birle\u015fince tedirginli\u011fe neden oluyor.<\/p>\n

Ama \u00f6nyarg\u0131l\u0131 bir tedirginlik. Konu \u201ckom\u00fcnist\u201d \u00c7in olunca, toplumun farkl\u0131 kesimleri s\u00f6zbirli\u011fi etmi\u015f\u00e7esine 1984\u2019\u00fc and\u0131ran senaryolar ortaya at\u0131yorlar. \u00c7in\u2019deki g\u00f6zetim uygulamalar\u0131na ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ihlallerine dikkat \u00e7ekiyorlar. \u00c7in\u2019in uygulamalar\u0131n\u0131 ve teknoloji politikalar\u0131n\u0131 savunacak de\u011filim ama iki itiraz\u0131m var. Birincisi \u00c7in, g\u00f6zetim amac\u0131yla kullan\u0131lan bir\u00e7ok teknolojinin mucidi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi bunlar\u0131 kullanan tek \u00fclke de de\u011fil. \u00d6rne\u011fin \u00f6\u011frencilerin konsantrasyonunu kontrol eden kafa band\u0131 teknolojisi \u00c7in taraf\u0131ndan de\u011fil, Massachusetts merkezli bir startup olan BrainCo taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f. BrainCo\u2019nun geli\u015ftirdi\u011fi teknolojinin ya da bir benzerinin ba\u015fka bir \u00fclke taraf\u0131ndan me\u015fru ama\u00e7lar d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia edebilir miyiz? Ayr\u0131ca Fransa da vatanda\u015flar\u0131na g\u00fcvenli (!) bir dijital kimlik kazand\u0131rmak i\u00e7in y\u00fcz tan\u0131ma teknolojisini kullanmaya haz\u0131rlan\u0131yor(5).<\/p>\n

\u0130kincisi, yine kafa band\u0131 \u00f6rne\u011finden gidersek, kafa band\u0131 \u00c7in\u2019in e\u011fitim teknoloji politikalar\u0131 kapsam\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalardan biri. MIT Technology Review\u2019den Karen Hao\u2019nun yazd\u0131\u011f\u0131 gibi \u00c7in son y\u0131llarda YZ destekli \u00f6\u011fretme ve \u00f6\u011frenmeye b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yap\u0131yor. Hao, \u00c7in\u2019in YZ destekli e\u011fitimde d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck deneyine giri\u015fti\u011fini ve kimsenin bunun sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6remedi\u011fini savunuyor. YZ, \u00f6\u011fretmenlerin \u00f6\u011frencilerin ilgi alanlar\u0131n\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerini geli\u015ftirmesiyle sonu\u00e7lanabilece\u011fi gibi standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00f6\u011frenme ve testler, sonraki ku\u015fa\u011f\u0131n h\u0131zla de\u011fi\u015fen d\u00fcnyaya ayak uydurmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rabilir (6). Olumlu ve olumsuz yanlar\u0131yla bu e\u011fitim politikalar\u0131n\u0131 ve olas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak ve anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak s\u00fcrekli 1984 benzeri senaryolar\u0131 g\u00fcndeme getirmekten daha yararl\u0131 olabilir.<\/p>\n

\u00c7in\u2019de 1984\u2019\u00fc g\u00f6rmemiz, \u201ctotaliter rejimleri\u201d tekrar tekrar k\u0131namam\u0131z isteniyor. Fakat son y\u0131llardaki geli\u015fmelere Orwell\u2019in 1984\u2019\u00fcn\u00fcn merce\u011finden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz ger\u00e7ekli\u011fin sadece bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc (onu da \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olarak) g\u00f6rebiliyoruz. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki baz\u0131 geli\u015fmeleri kitapta anlat\u0131lanlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p \u201c1984\u2019te de bu vard\u0131\u201d diyoruz. Fakat \u201cB\u00fcy\u00fck Birader\u201din izlerini yaln\u0131z \u00c7in\u2019de de\u011fil ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylemini dilinden d\u00fc\u015f\u00fcrmeyen Google, Facebook, Microsoft vb g\u00f6zetim \u015firketlerinin faaliyetlerinde ya da sosyal medyada yay\u0131lan yalan haberlerde de g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. H\u00fck\u00fcmetlerin (yaln\u0131z \u00c7in, \u0130ran, Kuzey Kore de\u011fil, k\u00fcresel bir g\u00f6zetim ayg\u0131t\u0131na sahip olan ABD de!) ve \u015firketlerin B\u00fcy\u00fck Birader\u2019i an\u0131msatan ad\u0131mlar\u0131n\u0131n tehlikeli oldu\u011funu ink\u00e2r etmiyorum. Ama \u015firketlerin ger\u00e7ekle\u015ftirmek istedi\u011fi ve pazarlad\u0131\u011f\u0131 \u00fctopyalar\u0131n en az 1984\u2019\u00fcn distopyas\u0131 kadar endi\u015fe verici oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. 1984\u2019e giden yolun k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu biliyoruz, neye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131z gerekti\u011finin fark\u0131nday\u0131z ve kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yoruz. Ancak teknoloji mitleriyle donat\u0131lm\u0131\u015f \u00fctopyalar kar\u015f\u0131s\u0131nda olduk\u00e7a savunmas\u0131z durumday\u0131z. \u00dctopyalar\u0131n nas\u0131l distopyalara d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fi hakk\u0131nda \u00fc\u00e7 kitap \u00f6nerebilirim: Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi, Bildirge ve Otomatik Piyano. Bu yaz\u0131da \u00f6zellikle Otomatik Piyano\u2019da anlat\u0131lan otomasyon \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m. Ama di\u011fer iki kitaptan da k\u0131saca s\u00f6z etmek istiyorum.<\/p>\n

Se\u00e7ilmi\u015f ki\u015fi<\/strong>
\nHem Silikon Vadisi hem de \u00c7in, ya\u015fam\u0131n belirli bir par\u00e7as\u0131n\u0131 yeniden tasarlayarak onu risklerden ar\u0131nm\u0131\u015f, p\u00fcr\u00fczs\u00fcz ve i\u00e7indeki her \u015feyin belirli programa g\u00f6re i\u015fledi\u011fi bir d\u00fczenek haline getirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Yeniden tasarlanan par\u00e7alar g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e b\u00fcy\u00fcyor ve karma\u015f\u0131kla\u015f\u0131yor; di\u011fer par\u00e7alarla birle\u015fiyor. Nereye kadar gidebiliriz? 1984\u2019\u00fc ve d\u00fcnyay\u0131 ele ge\u00e7iren robotlar\u0131 bir kenara b\u0131rakal\u0131m ve Lois Lowry\u2019nin Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi adl\u0131 roman\u0131yla \u00fctopyalar\u0131n nas\u0131l distopyalara d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fini g\u00f6rmek i\u00e7in hayal g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc biraz zorlayal\u0131m.
\nLois Lowry, adeta saat gibi i\u015fleyen bir topluluktan s\u00f6z eder. \u00c7ocuklar biyolojik anne babalar\u0131yla ya\u015famazlar. Bir ya\u015f\u0131na geldiklerinde anne ve babadan olu\u015fan bir aile birimine verilirler. Her aile biriminin bir erkek, bir k\u0131z \u00e7ocuk hakk\u0131 vard\u0131r. \u00c7ocuklar\u0131n hangi ya\u015fta ne yapacaklar\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde planlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u00e7ocuklar sekiz ya\u015f\u0131na geldiklerinde uyku oyuncaklar\u0131 ellerinden al\u0131n\u0131r ve onsuz uyumalar\u0131 istenir. Ger\u00e7i \u201cdokuz ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n bisiklete binmelerine izin verilmez\u201d gibi kurallar\u0131n ihlal edildi\u011fi de olur. A\u011fabeyler ve ablalar karde\u015flerine gizlice bisiklete binmeyi \u00f6\u011fretirler. Bu kural\u0131 de\u011fi\u015ftirerek, bisiklete binme ya\u015f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrme talebi g\u00fcndemdedir ve komiteye iletilmi\u015ftir. Ama kurallar\u0131n de\u011fi\u015fmesi zordur; komite b\u00f6yle ufak tefek sorunlar\u0131 o kadar uzun s\u00fcre tart\u0131\u015f\u0131r ki yurtta\u015flar sorunun komiteye iletildi\u011fini unuturlar.
\nHer y\u0131l t\u00f6renler yap\u0131l\u0131r ve yeni ya\u015f yeni kurallarla ba\u015flar. On iki ya\u015f ise kritiktir. Bu ya\u015fta \u00e7ocuklar\u0131n gelecekteki g\u00f6revleri belirlenir. Ya\u015fl\u0131lar komitesi \u00e7ocuklar\u0131 okulda, oyunda ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc faaliyetlerinde dikkatle izler ve g\u00f6rev atamas\u0131n\u0131 buna g\u00f6re yapar. Bebeklerle iyi vakit ge\u00e7iren bir \u00e7ocu\u011fun bebek bak\u0131c\u0131s\u0131, in\u015faat tak\u0131mlar\u0131yla oynamay\u0131 seven birinin de m\u00fchendis olarak g\u00f6revlendirilmesi hem kendilerinin hem de \u00e7evresindekilerin tahmin etti\u011fi bir durumdur. Ya\u015fl\u0131lar i\u015flerinde o kadar dikkatlidir ki \u00e7ok az hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fan\u0131r. Kitab\u0131n kahraman\u0131 Jonas ise b\u00f6yle belirgin bir ilgi alan\u0131 ve becerisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden gelecekteki g\u00f6revi hakk\u0131nda tedirgindir. Ya\u015fl\u0131lar komitesi Jonas\u2019\u0131 y\u0131llarca g\u00f6zlemlemi\u015f ve onu \u00f6zel bir g\u00f6reve se\u00e7mi\u015ftir. Kitab\u0131 okumak isteyenler olabilece\u011fi i\u00e7in daha fazla ayr\u0131nt\u0131ya girmek istemiyorum. Ama Jonas\u2019\u0131n yeni g\u00f6revinde ilerledik\u00e7e i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplulu\u011fu daha iyi tan\u0131maya ve sorgulamaya ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n

\"\"
\u00c7ok uzak mesafeden net g\u00f6r\u00fcnt\u00fc alma teknolojisinin yapay zeka, y\u00fcz tan\u0131ma, ger\u00e7ek zamanl\u0131 takip ve bulut bili\u015fim teknolojileriyle entegre edilmesiyle hedeflenen bir insan y\u00fcz\u00fcn\u00fc devasa veri y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 i\u00e7inde h\u0131zla tespit etmek.<\/figcaption><\/figure>\n

Jonas\u2019\u0131n i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topluluk i\u00e7in kilit kavram \u201cayn\u0131l\u0131k\u201dt\u0131r. Ac\u0131dan ve karga\u015fadan uzak bir topluluk vard\u0131r. En ufak bir hatada hatay\u0131 yapan ki\u015fi topluluk kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6z\u00fcr diler ve topluluk da bu \u00f6zr\u00fc kabul eder. Buna ayak uyduramayanlar topluluk d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Fakat bu s\u00fcre\u00e7te insanlar duygusal derinliklerini de yitirirler. \u0130nsan\u0131n i\u00e7ini k\u0131p\u0131r k\u0131p\u0131r eden duygulara da fiziksel ve ruhsal ac\u0131lara da yabanc\u0131d\u0131rlar. Fiziksel olarak da p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir d\u00fcnyad\u0131r. Bu d\u00fcnyada farkl\u0131 renklere, insan\u0131 yakan g\u00fcne\u015fe, kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131na, engebeli arazilere ve a\u011flayan bebeklere yer yoktur. Her \u015fey kontrol alt\u0131ndad\u0131r.
\nAd\u0131m ad\u0131m b\u00f6yle bir ya\u015fama do\u011fru ilerlemiyor muyuz? Bir h\u00fck\u00fcmet kafa band\u0131n\u0131 toplumu g\u00f6zetlemek i\u00e7in kullanabilir. Ama p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir e\u011fitimi hedefleyen bu uygulaman\u0131n kendisi de sorunlu de\u011fil mi?<\/p>\n

Bildirge<\/strong>
\nSon y\u0131llarda tekrar g\u00fcndeme gelen bir ba\u015fka \u00fctopya ise \u201cG\u0131lgam\u0131\u015f Destan\u0131\u2019ndan bu yana insano\u011flunun ba\u015f\u0131na bela getirmekten ba\u015fka hi\u00e7bir i\u015fe yaramam\u0131\u015f\u201d olan sonsuz ya\u015fam miti. \u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fck m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Biyolojik bedenimizi hayatta tutmay\u0131 sa\u011flayabilecek ileri teknolojilerin insan \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmak d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka ne gibi sonu\u00e7lar\u0131 olabilir?
\nYuval Noah Harari, Homo Deus: Yar\u0131n\u0131n K\u0131sa Bir Tarihi adl\u0131 kitab\u0131nda k\u0131tl\u0131\u011f\u0131, sava\u015flar\u0131 ve salg\u0131nlar\u0131 yenen insano\u011flunun 21. y\u00fczy\u0131lda \u00f6n\u00fcne daha c\u00fcretk\u00e2r hedefler koydu\u011funu yazar. A\u00e7l\u0131k, hastal\u0131k ve \u015fiddetten kaynakl\u0131 \u00f6l\u00fcmleri azaltm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi ise hedefinde ya\u015flanman\u0131n ve hatta \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00fcstesinden gelmek vard\u0131r. E\u011fer kalp, kalp kaslar\u0131na yeterli oksijen gitmedi\u011fi i\u00e7in kan pompalayam\u0131yorsa, kanserli h\u00fccreler bir genetik mutasyon talimatlar\u0131n\u0131 yeniden yazd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yay\u0131l\u0131yorsa, mikroplar birisi hap\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in akci\u011ferlere yerle\u015fiyorsa ortada do\u011fa\u00fcst\u00fc olaylar de\u011fil, teknik aksakl\u0131klar vard\u0131r. Her teknik aksakl\u0131\u011f\u0131n bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yok. Ama gelecekte bug\u00fcn \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olmayan teknik aksakl\u0131klar\u0131n a\u015f\u0131laca\u011f\u0131na dair inanc\u0131m\u0131z tam.
\nPeki bilim, sonsuz ya\u015fam mitini hayata ge\u00e7irebilir mi? Harari\u2019nin belirtti\u011fi gibi bunun ba\u015far\u0131labilece\u011fine inanan biliminsanlar\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin say\u0131s\u0131 giderek art\u0131yor. \u0130nsanlar\u0131n eceliyle \u00f6lmedi\u011fi; kanser ve kalp krizi gibi teknik aksakl\u0131klar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?
\n\"\"\"\"<\/p>\n

\"\"
Teknoloji mitleriyle donat\u0131lm\u0131\u015f \u00fctopyalar kar\u015f\u0131s\u0131nda savunmas\u0131z durumday\u0131z. \u00dctopyalar\u0131n nas\u0131l distopyalara d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fi hakk\u0131nda \u00fc\u00e7 kitap: Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi, Bildirge ve Otomatik Piyano.<\/figcaption><\/figure>\n

Gemma Maley, Bildirge adl\u0131 roman\u0131nda b\u00f6yle bir d\u00fcnyay\u0131 anlat\u0131yor. 2030 y\u0131l\u0131nda bir biliminsan\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fc engelleyen ama ya\u015flanmay\u0131 durduramayan bir ila\u00e7 geli\u015ftirir. Fakat insanlar\u0131n \u00f6lmemesi ve do\u011fumlar\u0131n devam etmesiyle n\u00fcfusun h\u0131zla artmas\u0131 sorunlara neden olur. Kaynaklar yetersiz kalmaktad\u0131r. Buna \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak amac\u0131yla 2065 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kan bildirgeye g\u00f6re \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck hap\u0131n\u0131 alabilmek i\u00e7in insanlar\u0131n \u00e7ocuk yapmamay\u0131 kabul etmesi gerekmektedir. Art\u0131k toplumdaki birka\u00e7 ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 ki\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda insanlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde iki se\u00e7enek vard\u0131r: Ya bir aileye sahip olacaklar ya da \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fckten vazge\u00e7eceklerdir.
\nBildirgeye ra\u011fmen \u00e7ocuk sahibi olan insanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 \u201cart\u0131k\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Yasal insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde art\u0131klar bir tehdittir ve ya\u015famlar\u0131n\u0131n bir de\u011feri yoktur. Baz\u0131 \u201cmedeni\u201d \u00fclkeler art\u0131klar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek yerine onlar\u0131 yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f depolarda hizmet\u00e7i olarak e\u011fitmektedir. Bu e\u011fitim sonucunda \u00e7ocuklara varl\u0131klar\u0131n\u0131n do\u011faya kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f bir su\u00e7 oldu\u011fu ve ebeveynlerinin bu g\u00fcnah\u0131ndan kurtulabilmeleri i\u00e7in \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gerekti\u011fi \u00f6\u011fretilmektedir. B\u00f6ylece yasal insanlar\u0131n yan\u0131nda \u201ck\u0131ymetli mal\u201d olarak \u00e7al\u0131\u015fma imk\u00e2n\u0131na kavu\u015fabileceklerdir.
\n\u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fck, buna ula\u015fma \u015fans\u0131m\u0131z\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131 bir konu. Fakat baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in bir \u00fctopya olan \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck, di\u011ferlerinin ya\u015fam\u0131n\u0131 bir cehenneme \u00e7evirebiliyor. Bunun yan\u0131nda ba\u015fka sorunlar da var. \u00d6ncelikle Bildirge\u2019de de Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi\u2019de oldu\u011fu gibi bir pazarl\u0131k var. Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi\u2019de konforlu ve sorunsuz ya\u015fam i\u00e7in ya\u015fam\u0131 d\u00fczle\u015ftiren insanlar, Bildirge\u2019de masallarda ve destanlarda olan \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc elde edebilmek i\u00e7in insan do\u011fas\u0131na ayk\u0131r\u0131 baz\u0131 \u015feylerden vazge\u00e7mek zorundalar.
\n\u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fck h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok uzak bir ihtimal. Teknoloji, robotlar, yapay zek\u00e2 hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz ise Wolf\u2019un yazd\u0131\u011f\u0131 gibi korkun\u00e7 Terminat\u00f6r\u2019le uysal robotlar\u0131n insanlara hizmet etti\u011fi Jetgiller aras\u0131nda gidip geliyor(7). Ancak son y\u0131llarda robotlar\u0131n ve otomasyon sistemlerinin i\u015fyerlerinde yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla, robotlar\u0131n insanlardan \u00f6nce i\u015fleri ortadan kald\u0131rmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve insanlar\u0131n robotlar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 ele ge\u00e7irmesi gibi hayali sorunlar yerine ger\u00e7ek sorunlar\u0131 tart\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Otomatik Piyano<\/strong>
\nSiberneti\u011fin kurucular\u0131ndan Norbert Wiener, 1949 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 bir makalede a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r bir \u015fekilde yap\u0131lan her \u015feyin makineler taraf\u0131ndan da yap\u0131labilece\u011fini savunuyor; \u201cmakinelerin becerileri geli\u015ftik\u00e7e rutin fabrika i\u015f\u00e7isinin ekonomik de\u011feri \u00f6yle bir d\u00fc\u015fecek ki, i\u015f\u00e7iyi en ba\u015ftan i\u015fe almaya de\u011fmeyecek\u201d diyordu.
\nWiener, karanl\u0131k bir gelecek hakk\u0131nda insanlar\u0131 uyar\u0131yordu. Bu uyar\u0131dan \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra, Kurt Vonnegut, Otomatik Piyano adl\u0131 roman\u0131nda bir \u00fctopyan\u0131n nas\u0131l distopyaya d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fini g\u00f6sterdi. Vonnegut, romana a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6ns\u00f6zle ba\u015fl\u0131yordu:
\n\u201cBu kitap olan de\u011fil, olabilecekler hakk\u0131nda. Karakterler, hen\u00fcz do\u011fmam\u0131\u015f veya kitab\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamanda bebek olan ki\u015filerden esinlendi.<\/p>\n

\"\"
Her \u015feyin kontrol alt\u0131nda oldu\u011fu ve \u201chatal\u0131lar\u201d\u0131n ay\u0131kland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyaya do\u011fru mu?<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cKitap daha \u00e7ok m\u00fcd\u00fcrler ve m\u00fchendisler hakk\u0131nda. Tarihin bu noktas\u0131nda, MS 1952\u2019de, hayat\u0131m\u0131z ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde m\u00fcd\u00fcr ve m\u00fchendislerimizin beceri, hayal g\u00fcc\u00fc ve cesaretine ba\u011fl\u0131 ve umar\u0131m hepimizin hayatta ve \u00f6zg\u00fcr kalmas\u0131na yard\u0131m etmeleri i\u00e7in Tanr\u0131 da onlara yard\u0131m eder.
\n\u201cAma bu kitap tarihteki ba\u015fka bir an hakk\u0131nda: art\u0131k hi\u00e7 sava\u015f olmayan bir zaman ve…\u201d
\nSava\u015flar sona ermi\u015f, bunal\u0131ml\u0131 d\u00f6nemlerden sonra m\u00fcd\u00fcrler ve m\u00fchendisler d\u00fcnyay\u0131 istedikleri gibi bi\u00e7imlendirme \u015fans\u0131na kavu\u015fmu\u015ftur. New York eyaletindeki Illium kenti \u00fc\u00e7e ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: M\u00fcd\u00fcrler, m\u00fchendisler, devlet memurlar\u0131 ve birka\u00e7 profesyonel kuzeybat\u0131da, makineler kuzeyde, toplumun Ha\u015fat ve Iskarta olarak adland\u0131r\u0131lan kesimi ise g\u00fcneydedir.
\nWiener\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 gibi a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r bir \u015fekilde yap\u0131lan her \u015fey art\u0131k makineler taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r. Bug\u00fcnk\u00fc yapay \u00f6\u011frenme tekniklerini an\u0131msat\u0131rcas\u0131na makinistlerin becerileri, makinelere aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm devam etmektedir. Her icat edilen makine, daha \u00f6nce o i\u015fi yapan ki\u015fileri \u0131skartaya ay\u0131rmaktad\u0131r. Ha\u015fat ve Iskartalar, herhangi bir yarat\u0131c\u0131l\u0131k gerektirmeyen i\u015flerle u\u011fra\u015f\u0131rlar. Hayat standartlar\u0131 sava\u015f \u00f6ncesiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha y\u00fcksektir. Bu s\u0131radan adam, m\u00fcd\u00fcrlerin ve m\u00fchendislerin kendine verdikleri \u015feyler i\u00e7in minnettar olmas\u0131 gerekirken zaman zaman radikallerin k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131 sonucu nank\u00f6rl\u00fck etmektedir!
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde i\u015fsizlik, sadece ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lara indirgeniyor. Elbette insanlar\u0131n maddi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 \u00f6nceliklidir. Ama \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kendisi de insan ya\u015fam\u0131na anlam katan bir etkinliktir. \u0130nsanlar, hayat standartlar\u0131 y\u00fckselmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ve yarat\u0131c\u0131 etkinliklerin verdi\u011fi manevi tatminden yoksundurlar. \u00dcmitsiz bir varolu\u015f i\u00e7indeki bir Ha\u015fat ve Iskarta ruh halini \u015fu s\u00f6zlerle ifade eder:
\n\u201cHi\u00e7 kimseye hayr\u0131m yok, bu d\u00fcnyada en az\u0131ndan. Ha\u015fat ve Iskarta\u2019dan ba\u015fka bir \u015fey de\u011filim, \u00e7ocuklar\u0131m da \u00f6yle olacak; insana bir heves, bir merak laz\u0131m, yoksa ya\u015fam\u0131n da ne anlam\u0131 var? Benim gibi kafas\u0131z bir h\u0131yar i\u00e7in kalan tek heves, tek merak da k\u00f6t\u00fc olanlar. Hay\u0131rs\u0131z\u0131n biriyim… \u0130\u015fe yaramaz\u0131n tekiyim.\u201d
\nVonnegut roman\u0131n\u0131n ilk bas\u0131m\u0131ndan on y\u0131llarca y\u0131l sonra, roman\u0131n zaman\u0131n\u0131n her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler (Ford, 2018). Hakl\u0131 de\u011fil mi?<\/p>\n

\u201cOtomatik Piyano\u201dya do\u011fru<\/strong>
\nWiener uyar\u0131lar\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131nda, Vonnegut bu uyar\u0131lar\u0131 romanla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda hen\u00fcz oda b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde, bug\u00fcnk\u00fc bilgisayarlardan \u00e7ok daha zay\u0131f bilgisayarlar vard\u0131. Ford (2018), bili\u015fim teknolojilerindeki geli\u015fmelerin b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor ve yedi ekonomik trende vurgu yap\u0131yor. Bu trendlerin ba\u015f\u0131nda \u00fccretlerin yerinde saymas\u0131 geliyor. Uzun y\u0131llar, \u00fcretkenlik ve \u00fccret art\u0131\u015flar\u0131 paralel bir seyir izlerken 1973\u2019ten itibaren bu paralellik kayboldu. 1943 ile 1973 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ortalama hane halk\u0131n\u0131n geliri 25.000 dolardan 50.000 dolara \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. 1973 y\u0131l\u0131nda reel \u00fccretlerde sert bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131 ve sonraki 30 y\u0131lda ortalama hane halk\u0131 geliri sadece 61.000 dolar oldu. Ford (2018), bu art\u0131\u015f\u0131n da kad\u0131nlar\u0131n i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131lmas\u0131ndan kaynakl\u0131 oldu\u011funu vurguluyor. 1973 sonras\u0131nda, \u00f6nceki y\u0131llarda oldu\u011fu gibi gelirler ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyle beraber artsayd\u0131 hane halk\u0131n\u0131n geliri 90.000 dolar\u0131n \u00fczerinde olacakt\u0131. A\u015fa\u011f\u0131daki grafikte de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi \u00fcretkenlik ve \u00fccretlerin aras\u0131 1970\u2019lerin ortalar\u0131ndan sonra giderek a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f:<\/p>\n

\"\"San Francisco Federal Merkez Bankas\u0131 Ekonomik Ara\u015ft\u0131rma B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden iki iktisat\u00e7\u0131, Sylvain Leduc ve Zheng Liu da ABD\u2019li \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00fcretkenli\u011findeki art\u0131\u015f\u0131n \u00fccretlere yans\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyorlar. Leduc ve Liu\u2019ya g\u00f6re otomasyon, i\u015f\u00e7ilerin pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fcn\u00fc azalt\u0131yor ve daha y\u00fcksek \u00fccret talep etmelerini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. \u00c7e\u015fitli end\u00fcstrilerdeki \u015firketlerin, eskiden insanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lan i\u015fleri y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in teknolojiyi kullanma se\u00e7ene\u011fine sahip olmalar\u0131 \u00fccretlerin belirlenmesinde i\u015f\u00e7ilerin elini kolunu ba\u011fl\u0131yor. Bunun sonucunda da \u00fccretler ve verimlilik aras\u0131ndaki u\u00e7urum giderek art\u0131yor(8).<\/p>\n

\u0130kinci trend ise eme\u011fin pay\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcrken sermayenin pay\u0131n\u0131n artmas\u0131. ABD \u0130\u015f\u00e7i \u0130statistik B\u00fcrosu\u2019nun a\u015fa\u011f\u0131daki grafi\u011finde eme\u011fin ald\u0131\u011f\u0131 paydaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc g\u00f6rebiliyoruz. Ford (2018), grafi\u011fe \u00e7al\u0131\u015fan herkesin dahil edildi\u011fini; CEO\u2019lar\u0131, Wall Street y\u00f6neticilerini, film ve spor y\u0131ld\u0131zlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn \u00e7ok daha sert olaca\u011f\u0131n\u0131 da ekliyor. 2007 ile 2012 aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck durgunluk sonras\u0131nda milyonlarca i\u015f\u00e7i daha d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretleri kabul etmek zorunda kald\u0131 veya i\u015f bulamad\u0131. \u015eirketler ise krizden g\u00fc\u00e7lenerek \u00e7\u0131kt\u0131lar. Japonya, Kanada, Fransa, \u0130talya ve Almanya\u2019da da ciddi d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler s\u00f6z konusu. Di\u011fer \u00fclkelerdeki i\u015fleri emen \u00c7in\u2019deki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, ABD\u2019dekinin \u00fc\u00e7 kat\u0131.<\/p>\n

\"\"\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc trend, i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131l\u0131m\u0131n azalmas\u0131. Ford (2018), a\u015fa\u011f\u0131daki grafikte 1970-1990 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen art\u0131\u015f\u0131n kad\u0131nlar\u0131n i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131l\u0131m\u0131ndan kaynakl\u0131 oldu\u011funu, bunun da erkeklerin i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131l\u0131m oran\u0131ndaki d\u00fc\u015fmeyi gizledi\u011fini belirtiyor. Fakat 2000 y\u0131l\u0131ndan itibaren (2008 krizinden \u00f6nce!) i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131l\u0131mda bir d\u00fc\u015fme var:\"\"<\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc trend, yeni i\u015f yarat\u0131m\u0131n\u0131n azalmas\u0131 ve uzun vadeli i\u015fsizli\u011fin y\u00fckselmesi. Ekonomik toparlanma d\u00f6nemlerinde art\u0131k eskisi kadar yeni i\u015f yarat\u0131lam\u0131yor. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, uzun s\u00fcre i\u015fsiz kalanlar\u0131n di\u011fer i\u015f\u00e7ilerden pek farklar\u0131 olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n i\u015f bulmalar\u0131n\u0131n daha zor oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Be\u015finci trend, e\u015fitsizli\u011fin 1970\u2019lerden beri artmas\u0131. 1993-2010 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, ABD milli gelirindeki art\u0131\u015f\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131, en zengin % 1\u2019e giderken 2009-2012 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda zenginlere giden oran % 95 olmu\u015f. Ayr\u0131ca ABD, e\u015fitsizli\u011fin en y\u00fcksek oldu\u011fu \u00fclkelerden biri. Filmlerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015farak zengin olan fakir aile \u00e7ocuklar\u0131 istatistiksel verilerle uyu\u015fmuyor. Gelir e\u015fitsizli\u011fi siyaseti de olumsuz etkiliyor ve bunun sonucunda iktidar halk\u0131n sorunlar\u0131na kar\u015f\u0131 ilgisiz bir kesimin elinde toplan\u0131yor; yap\u0131lan d\u00fczenlemeler (ya da kurals\u0131zla\u015ft\u0131rmalar) s\u00f6z konusu e\u015fitsizli\u011fi gidermek bir yana daha da derinle\u015ftiriyor.
\nAlt\u0131nc\u0131 trend, yeni \u00fcniversite mezunlar\u0131n\u0131n maa\u015flar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesi ve i\u015f bulmalar\u0131n\u0131n zorla\u015fmas\u0131. \u00dcniversite mezunlar\u0131n\u0131n saatlik \u00fccretleri, lise mezunlar\u0131ndan ortalama % 80 daha y\u00fcksek. Fakat yine de sadece lisans diplomas\u0131na sahip \u00fcniversite mezunlar\u0131n\u0131n gelirleri 2000-2010 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda % 15 azalm\u0131\u015f. Yeni mezunlar\u0131n yar\u0131s\u0131, ald\u0131klar\u0131 e\u011fitime uygun i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015fam\u0131yor.
\nYedinci trend, istihdamdaki kutupla\u015fman\u0131n artmas\u0131. Durgunluk d\u00f6nemlerinde \u00e7o\u011funlukla iyi orta s\u0131n\u0131f i\u015fler ortadan kalk\u0131yor, toparlanma d\u00f6neminde yarat\u0131lan i\u015fler ise \u00e7o\u011funlukla daha d\u00fc\u015f\u00fck maa\u015fl\u0131 oluyor. Sadece ufak bir k\u0131sm\u0131 y\u00fcksek vas\u0131f gerektiren, y\u00fcksek \u00fccretli i\u015fler. Dolay\u0131s\u0131yla orta s\u0131n\u0131f, \u00e7o\u011funlukla \u00fccret piramidinin a\u015fa\u011f\u0131lar\u0131na do\u011fru itiliyor. S\u0131k s\u0131k e\u011fitimin, i\u015fsizli\u011fe ve yoksullu\u011fa kar\u015f\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ifade ediliyor. Ancak Ford\u2019un da belirtti\u011fi gibi yapay zek\u00e2 ve otomasyon i\u015f piramidinin alt\u0131n\u0131 yiyor ve yukar\u0131lara do\u011fru t\u0131rman\u0131yor. \u0130nsanlar ne kadar fazla e\u011fitilirse e\u011fitilsinler herkesin piramidin \u00fcst katmanlarda g\u00fcvenli bir yer sahibi olma \u015fans\u0131 yok. Ford (2018) bu tip iddialar\u0131 tar\u0131mda makinele\u015fme sonucu i\u015fsiz kalan \u0131rgatlar\u0131n \u00e7o\u011funun trakt\u00f6r s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc olaca\u011f\u0131na inanmaya benzetiyor; ama bu say\u0131sal olarak olanaks\u0131z.<\/p>\n

K\u00fcreselle\u015fme, finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesi ve politika<\/strong>
\nBu yedi ekonomik trendde bilgi teknolojisinin rol\u00fc nedir? Di\u011fer fakt\u00f6rler, k\u00fcreselle\u015fme, finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesi ve politika bu trendlerin geli\u015fiminde ne \u00f6l\u00e7\u00fcde etkili olmu\u015ftur?
\nFord (2018), k\u00fcreselle\u015fmenin belli end\u00fcstrilerde ve co\u011frafyalarda etkili oldu\u011funu kabul etmekle beraber i\u015f\u00e7i maa\u015flar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc a\u00e7\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Ford\u2019a (2018) g\u00f6re geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, yemek servisi ve perakende gibi ticareti yap\u0131lmayan sekt\u00f6rlerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki i\u015f\u00e7ilerle do\u011frudan bir rekabet s\u00f6z konusu de\u011fil. Ayr\u0131ca \u00c7in\u2019de \u00fcretilen mallar s\u00fcpermarketleri ele ge\u00e7irmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmesine kar\u015f\u0131n \u00c7in\u2019den ithal edilen mallar ABD t\u00fcketici harcamalar\u0131n\u0131n y\u00fczde 3\u2019\u00fcnden daha az. \u00c7\u00fcnk\u00fc geli\u015fmi\u015f \u00fclke insanlar\u0131 paralar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu ticareti yap\u0131lmayan hizmetlere harc\u0131yor.
\nA\u015fa\u011f\u0131daki grafikten de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi imalat sekt\u00f6r\u00fcnde yer alan i\u015f\u00e7ilerin oran\u0131 1950\u2019den beri s\u00fcrekli d\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu nedenle Ford (2018), imalat sekt\u00f6r\u00fcnde i\u015flerin ortadan kalkmas\u0131n\u0131n 1990\u2019larda g\u00fcndeme gelen k\u00fcreselle\u015fmeyle a\u00e7\u0131klanamayaca\u011f\u0131n\u0131, bunun sorumlusunun daha fazla \u00fcretimi daha az i\u015f\u00e7iyle ger\u00e7ekle\u015ftirebilen teknoloji oldu\u011funu savunuyor. Bir bak\u0131ma, 1952\u2019den beri roman\u0131n zaman\u0131n\u0131n her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Vonnegut\u2019\u0131 destekleyen bir grafik.\"\"
\nFord (2018), finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ekonomideki pay\u0131n\u0131n ABD\u2019de ve di\u011fer geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ciddi bi\u00e7imde artt\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. Ger\u00e7ek bir de\u011fer \u00fcretmeyen bu sekt\u00f6rdeki b\u00fcy\u00fcmeyle, e\u015fitsizlik ve ulusal gelirde eme\u011fin pay\u0131n\u0131n azalmas\u0131 aras\u0131nda bir paralellik oldu\u011funu kabul ediyor. Fakat ekonominin di\u011fer sekt\u00f6rlerinden hara\u00e7 kesip bunu tepedekilere da\u011f\u0131tan finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn baz\u0131 trendlerde etkili olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, istihdamdaki kutupla\u015fma ve rutin i\u015flerin elenmesinde etkili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ayr\u0131ca Ford (2018), finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesinde de bili\u015fim teknolojilerinin rol\u00fc oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n

Ford (2018), politika ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda sendikala\u015fman\u0131n ve devlet denetiminin azalmas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor. 1950\u2019lerde Amerikan \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00fc\u00e7te birinden fazlas\u0131 sendikal\u0131yd\u0131. 1970\u2019lere kadar aslan pay\u0131n\u0131 alabilmelerinin en b\u00fcy\u00fck nedeni pazarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerinin y\u00fcksek olmas\u0131yd\u0131. Ford (2018), e\u015fitsizli\u011fin temel nedenini muhafazak\u00e2r i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc eme\u011fin zay\u0131flat\u0131lmas\u0131yla a\u00e7\u0131klayan tezleri ABD\u2019ye \u00f6zg\u00fc bir siyasi durum olarak g\u00f6r\u00fcyor ve e\u015fitsizlik art\u0131\u015f\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 di\u011fer sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkelerden \u00f6rnekler veriyor. \u0130\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctlenmelerinin g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu Kanada gibi \u00fclkelerde de imalat i\u015fleri azald\u0131k\u00e7a sendika \u00fcyeli\u011fi azal\u0131yor. Ford (2018), teknoloji ve politika aras\u0131nda keskin bir ayr\u0131m yapmadan \u015fu soruyu soruyor: \u201cE\u011fer bir ulus geli\u015fen teknolojinin getirdi\u011fi yap\u0131sal de\u011fi\u015fikliklerin etkisini hafifletmek i\u00e7in siyasi ad\u0131mlar atmakta yetersiz kal\u0131rsa, meseleye yol a\u00e7an \u015fey teknoloji midir, siyaset midir?\u201d.
\nFord (2018), k\u00fcreselle\u015fme, finans sekt\u00f6r\u00fcndeki b\u00fcy\u00fcme ve politika ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bili\u015fim teknolojilerinin daha belirleyici bir fakt\u00f6r oldu\u011funu iddia ediyor. Fakat \u015fimdiye kadar oldu\u011fu gibi bili\u015fim teknolojilerinin di\u011fer fakt\u00f6rlerle i\u00e7 i\u00e7e olaca\u011f\u0131n\u0131 da ekliyor.<\/p>\n

Bili\u015fim teknolojileri neden farkl\u0131?<\/strong>
\nFord (2018) bili\u015fim teknolojilerini e\u015fi ve benzeri olmayan y\u0131k\u0131c\u0131 bir kuvvet olarak tan\u0131mlarken \u00f6ncelikle bili\u015fim teknolojilerinin geli\u015fim h\u0131z\u0131 \u00fczerinde duruyor. H\u0131z denilince ilk akla gelen Moore yasas\u0131 oluyor. Intel \u015firketinin kurucular\u0131ndan Gordon Moore, 1965 y\u0131l\u0131nda mikroi\u015flemciler i\u00e7indeki transist\u00f6r say\u0131s\u0131n\u0131n her y\u0131l iki kat\u0131na \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr, on y\u0131l sonra ise bu \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc g\u00fcncelleyerek transist\u00f6r say\u0131s\u0131n\u0131n her iki y\u0131lda bir iki kat\u0131na \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Do\u011fal olarak bu durum sonsuza kadar devam etmeyecek. 2025 y\u0131l\u0131 civar\u0131nda bu yasan\u0131n ge\u00e7erlili\u011fini yitirmesi bekleniyor.
\nBilgisayarlar\u0131n i\u015flem g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yan\u0131nda, bellek kapasiteleri ve fiber-optik kablolarla ta\u015f\u0131nacak bilgi miktar\u0131 da h\u0131zla art\u0131yor. Ford (2018), Moore yasas\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc atomlar\u0131n diyar\u0131nda inovasyonun daha h\u0131zl\u0131 cihazlar yapma, \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 \u0131s\u0131y\u0131 minimuma indirme veya en etkili bi\u00e7imde da\u011f\u0131tma becerisine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu belirtiyor. Algoritmalar, uygulamal\u0131 matematik ve bilgisayar mimarisinin belirleyici oldu\u011fu bitler diyar\u0131 ise s\u00fcrt\u00fcnmesiz bir ortam. Ama baz\u0131 durumlarda, bitler diyar\u0131ndaki geli\u015fmeler atomlar diyar\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6tesine ge\u00e7ebiliyor. Berlin Zuse \u00dcniversitesi\u2019nden Martin Gr\u00f6rschel\u2019in bir incelemesine g\u00f6re 1982\u2019de, karma\u015f\u0131k bir \u00fcretim planlama problemi 82 y\u0131lda \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrken 2003\u2019te bu s\u00fcre 43 milyonda birine, 1 dakikaya inmi\u015f. Ford (2018), bu s\u00fcrede bilgisayar donan\u0131mlar\u0131n\u0131n 1000 kat h\u0131zland\u0131\u011f\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak 43000 katl\u0131k geli\u015fimin algoritmalardan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor.
\nY\u00fcksek h\u0131z\u0131n\u0131n yan\u0131nda bili\u015fim teknolojilerinin bir di\u011fer \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi genel ama\u00e7l\u0131 bir teknolojiye d\u00f6n\u00fc\u015fmeleri. G\u00fcndelik hayat\u0131m\u0131z, i\u015fyerleri, kurumlar, sosyal ve finansal sistem bili\u015fim teknolojilerine ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geldi. Onsuz bir hayat d\u00fc\u015f\u00fcnmek giderek zorla\u015f\u0131yor. Bu ba\u011flamda bili\u015fim teknolojileri, 20. y\u00fczy\u0131lda hayat\u0131m\u0131za giren elektrikle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir. Ancak Ford\u2019a (2018) g\u00f6re bili\u015fim teknolojileri elektrik gibi genel kullan\u0131ml\u0131 ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc bir teknoloji olmas\u0131na kar\u015f\u0131n elektri\u011fin \u201ci\u015f hayat\u0131na, b\u00fct\u00fcn ekonomiye, sosyal kurumlara ve bireysel hayatlara\u201d etkisi \u00e7ok daha fazlad\u0131r. En \u00f6nemlisi elektri\u011fin etkisi \u00e7o\u011funlukla olumlu olmu\u015ftur ve hayat standartlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmi\u015ftir. Fakat son y\u0131llarda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorunlardan da g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi benzer bir olumlu tablo bili\u015fim teknolojileri i\u00e7in pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.
\nFord\u2019a (2018) g\u00f6re bunun nedeni bili\u015fim teknolojilerinin zihinsel kabiliyetleri. Bili\u015fim teknolojileri \u00f6nceki teknolojilerden farkl\u0131 olarak bir zek\u00e2 i\u00e7eriyor. Bu zek\u00e2n\u0131n en \u00f6nemli yan\u0131 \u201crutin, uzmanla\u015fm\u0131\u015f ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir\u201d g\u00f6revleri giderek daha iyi yerine getirebilmeleri. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki bilgisayarlar\u0131n genel zek\u00e2lar\u0131 bir b\u00f6cekten biraz daha iyi olsa da Ford\u2019un (2018) yazd\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cb\u00f6cekler piste u\u00e7ak indiremez, yemek rezervasyonu yapamaz, borsada al\u0131m-sat\u0131m yapamazlar.\u201d Sonraki b\u00f6l\u00fcmde g\u00f6rece\u011fimiz gibi bilgisayarlar bunlardan \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 yap\u0131yorlar. \u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc sonucunda uzmanl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131 i\u015fleri otomasyona daha haz\u0131r hale getiriyor.<\/p>\n

\"\"
\u015eirketlerin, eskiden insanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lan i\u015fleri y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in teknolojiyi kullanma se\u00e7ene\u011fine sahip olmalar\u0131 \u00fccretlerin belirlenmesinde i\u015f\u00e7ilerin elini kolunu ba\u011fl\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

Otomasyon art\u0131yor<\/strong>
\nSon birka\u00e7 ayda \u00e7\u0131kan haberlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bile \u015firketlerin istihdam politikalar\u0131nda, ba\u015frol\u00fcn teknolojide oldu\u011fu geli\u015fmelerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Hukuk firmalar\u0131 s\u00f6zle\u015fme analizi yapmak ve dava stratejisi olu\u015fturmak i\u00e7in geli\u015fmi\u015f bilgisayar programlar\u0131ndan yararlan\u0131yorlar; yapay \u00f6\u011frenme algoritmalar\u0131 radyologlarla yar\u0131\u015f\u0131yorlar; yapay zek\u00e2 yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 gazete haberi yaz\u0131yor ve bundan yararlanan \u00e7ok say\u0131da haber sitesi var. S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ara\u00e7lar\u0131n \u015fof\u00f6rleri i\u015finden etmesi bekleniyor. Watsons\u2019un Jeopardy! yar\u0131\u015fmas\u0131ndaki ba\u015far\u0131s\u0131ndan sonra sohbet robotlar\u0131n\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131 merkezlerinin ya da m\u00fc\u015fteri hizmetlerinin yerini almas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. \"\"
\nArt\u0131k istihdamdaki y\u0131k\u0131m\u0131, insanlar\u0131n i\u015fini kaybetmesini ve i\u015f olanaklar\u0131n\u0131n daralmas\u0131n\u0131 da daha net g\u00f6rebiliyoruz. Amazon, \u00f6deme noktas\u0131 olmayan Amazon Go d\u00fckk\u00e2nlar\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u0130lk Amazon Go d\u00fckk\u00e2n\u0131 2018 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve \u015fu anda faaliyet g\u00f6steren 18 Amazon Go d\u00fckk\u00e2n\u0131 var. Amazon Go uygulamas\u0131 yard\u0131m\u0131yla bir d\u00fckk\u00e2na giriyor, ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131z\u0131 al\u0131yor ve \u00e7\u0131k\u0131yorsunuz. Ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00fcr\u00fcnler daha sonra hesab\u0131n\u0131zdan d\u00fc\u015f\u00fcyor. Amazon Go\u2019da s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalardakine benzer teknolojilerden yararlan\u0131l\u0131yor. Bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn raftan al\u0131nmas\u0131 ve tekrar yerine konulmas\u0131 sanal al\u0131\u015fveri\u015f sepeti taraf\u0131ndan takip edilebiliyor. Amazon neden b\u00f6yle bir i\u015fe giri\u015fti\u011fini a\u00e7\u0131klarken, \u00f6nce kuyruksuz ve \u00f6deme noktas\u0131 olmayan bir al\u0131\u015fveri\u015f deneyimi yaratmak i\u00e7in neler yapabileceklerini sorgulad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cBilgisayarla g\u00f6rme teknolojisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fterilerin istedikleri \u015feyi raftan al\u0131p gidebilecekleri bi\u00e7imde zorlayabilir miyiz?\u201d diye sormu\u015flar ve Amazon Go b\u00f6yle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f(9).<\/p>\n

Silikon Vadisi\u2019nde benzer \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7inde olan firmalar da var. McDonald\u2019s da ba\u015fka bir teknolojiyle ara\u00e7lara yol \u00fcst\u00fc verilen yemek sipari\u015flerinde m\u00fc\u015fteri taleplerini alan i\u015f\u00e7ileri, sipari\u015f alabilen yapay zekal\u0131 kiosklarla ile de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor (10). Hatta McDonalds bununla da yetinmeyip Apprente adl\u0131 \u015firketi sat\u0131n almaya karar verdi. 2017\u2019de Silikon Vadisi\u2019nde kurulan Apprente\u2019nin geli\u015ftirdi\u011fi teknoloji, yapay zek\u00e2 yard\u0131m\u0131yla yol \u00fcst\u00fc yemek sipari\u015flerini al\u0131yor ve b\u00f6ylece hizmet s\u00fcrelerini k\u0131saltabiliyor. McDonald\u2019s, bu teknolojiyi kiosklarda ve mobil uygulamalarda da kullanmay\u0131 planl\u0131yor. Apprente\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 McDonald\u2019s b\u00fcnyesinde faaliyet g\u00f6sterecek McD Tech Labs ad\u0131 verilen grubun ilk \u00fcyeleri olacak. \u015eirket, daha fazla m\u00fchendis ve veri bilimciyi i\u015fe alarak Silikon Vadisi\u2019ndeki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek istiyor(11).<\/p>\n

\u0130ki y\u0131l \u00f6nce kurulan Bear Robotics\u2019in geli\u015ftirdi\u011fi robotlar restoranlarda servis i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Bear Robotics, yemek servisi end\u00fcstrisinin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu \u00fccret, i\u015fg\u00fcc\u00fc arz\u0131 ve maliyet verimlili\u011fi bask\u0131s\u0131na bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmeyi hedefledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. \u015eirketin CEO\u2019su John Ha, daha \u00f6nce Intel ve Google\u2019da \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve restoran i\u015fletmecisi bir aileden geliyor. Daha \u00f6nce kendi restoran\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f ve kapatm\u0131\u015f ve (patron olarak) restoran i\u015fletmecili\u011fine a\u015fina biri(12).<\/p>\n

CNN\u2019nin haberinde bu\u011fday ve patatesin on y\u0131llard\u0131r mekanik olarak hasat edildi\u011fi hat\u0131rlat\u0131l\u0131yor, ama kolay zedelenen ya da \u00e7ok sert olan meyve ve sebzelerin otomasyona kar\u015f\u0131 direndi\u011fine dikkat \u00e7ekiliyor. Fakat son zamanlarda olgun meyvelerin yerini saptamak ve dikkatle hasat etmek i\u00e7in kamera ve yapay zek\u00e2 teknolojileri kullan\u0131l\u0131yor. Cambridge \u00dcniversitesi\u2019ndeki m\u00fchendisler taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen Sebzebot (Vegebot), iceberg marul hasad\u0131nda kullan\u0131lan ilk robot. \u0130lk \u00f6nce bir kamera marulu tar\u0131yor ve binden fazla marul g\u00f6rselleriyle e\u011fitilmi\u015f yapay \u00f6\u011frenme algoritmas\u0131 marulun hasat i\u00e7in haz\u0131r olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar veriyor. \u0130kinci kamera, marulun zarar g\u00f6rmeden toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Alg\u0131lay\u0131c\u0131lar do\u011fru pozisyonda oldu\u011funu anl\u0131yor ve temiz bir kesim elde etmek i\u00e7in bas\u0131n\u00e7l\u0131 hava sap\u0131 y\u00fcksek bir kuvvetle bir b\u0131\u00e7aktan ge\u00e7iriyor. Sebzebot, y\u00fcksek bir ba\u015far\u0131 oran\u0131na sahip olmas\u0131na kar\u015f\u0131n insan toplay\u0131c\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha yava\u015f. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar robotlar\u0131n daha hafif malzemelerle h\u0131zland\u0131r\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Tar\u0131mda kullan\u0131lan drone ve robotlar i\u00e7in 2018\u2019de 2,5 milyar dolar olan k\u00fcresel pazar\u0131n 2028\u2019de 23 milyar dolara \u00e7\u0131kmas\u0131 bekleniyor(13).<\/p>\n

T\u00fcm bu geli\u015fmeleri hayranl\u0131kla (!) izlerken \u00e7ok say\u0131da i\u015fin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda \u00e7\u0131kan haberlere de daha s\u0131k rastl\u0131yoruz. Bir Amerikan \u00e7okuluslu finansal hizmetler \u015firketi olan Wells Fargo & Co ise \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131lda robotlar\u0131n ABD banka sekt\u00f6r\u00fcndeki 200.000 i\u015fi ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyor. Bankac\u0131l\u0131k end\u00fcstrisi her y\u0131l 150 milyar dolarl\u0131k teknoloji yat\u0131r\u0131m\u0131 yap\u0131yor. \u015eirketin k\u0131demli analistlerinden Mike Mayo, bunun maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve verimlili\u011fi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Teknolojik geli\u015fmeler en \u00e7ok bankalardaki idari b\u00f6l\u00fcmler, \u015fubeler, \u00e7a\u011fr\u0131 merkezi ve genel merkezdeki i\u015fleri etkiliyor. Sat\u0131\u015f, dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve rekl\u00e2m birimleri teknolojik geli\u015fmelerden daha az etkileniyor. FED\u2019in ekim ay\u0131nda yay\u0131nlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 otomasyonun \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00fccretlerini de olumsuz etkiledi\u011fini g\u00f6steriyor. \u00c7al\u0131\u015fmada, otomasyon ve di\u011fer teknolojilerin kullan\u0131m\u0131n\u0131n son 20 y\u0131lda \u00fccretlerde d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe neden oldu\u011fu belirtiliyor. K\u00fcresel olarak (\u00e7o\u011funlukla Avrupa\u2019da olmak \u00fczere) 60.000 bankac\u0131l\u0131k i\u015fi ortadan kalkm\u0131\u015f(14).<\/p>\n

McKinsey\u2019in ekim ay\u0131nda yay\u0131nlanan raporunda 2030\u2019a kadar otomasyonun y\u00fcz binlerce Afrika k\u00f6kenli Amerikal\u0131y\u0131 i\u015finden edece\u011fi ve \u0131rksal e\u015fitsizli\u011fin artaca\u011f\u0131 belirtiliyor. Otomasyondan en \u00e7ok etkilenen de 18-35 ya\u015flar\u0131 aras\u0131nda, y\u00fcksek okul mezunu olmayan gen\u00e7 erkekler olacak. Bunun en \u00f6nemli nedenlerinden biri Afrika k\u00f6kenli Amerikalar aras\u0131nda kamyon \u015fof\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, yemek servisi \u00e7al\u0131\u015fanl\u0131\u011f\u0131 ve b\u00fcro memurlu\u011fu gibi otomasyondan etkilenmesi en muhtemel olan destek hizmetlerinin yayg\u0131n olmas\u0131. Afrika k\u00f6kenli Amerikal\u0131 kad\u0131nlar ise zaten evde sa\u011fl\u0131k bak\u0131m\u0131, hem\u015fire yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve ki\u015fisel bak\u0131m deste\u011fi pozisyonlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131ndan ve bu pozisyonlar gelecekte daha pop\u00fcler olaca\u011f\u0131ndan erkeklere g\u00f6re daha avantajl\u0131lar. Rapora g\u00f6re kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6r, otomasyon riskine kar\u015f\u0131 fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 art\u0131racak hedefli programlar geli\u015ftirmeli. Ayr\u0131ca her iki sekt\u00f6r\u00fcn, Afrika k\u00f6kenli Amerikal\u0131lara y\u00fcksek \u00f6\u011fretim f\u0131rsat\u0131 sa\u011flayan ve daha y\u00fcksek maa\u015fl\u0131 i\u015flere ge\u00e7i\u015flerini sa\u011flayabilecek f\u0131rsatlar sunmas\u0131n\u0131n \u00f6nemine de\u011finilmi\u015f(15).<\/p>\n

\"\"
\u015eirketlerin, eskiden insanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lan i\u015fleri y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in teknolojiyi kullanma se\u00e7ene\u011fine sahip olmalar\u0131 \u00fccretlerin belirlenmesinde i\u015f\u00e7ilerin elini kolunu ba\u011fl\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

En \u00e7ok risk alt\u0131nda olan i\u015fler \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir ortamlarda tekrarlayan fiziksel g\u00f6revler i\u00e7erenler. \u0130nsanlar\u0131n y\u00f6netimini, yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ve sosyal etkile\u015fimi gerektiren i\u015flerin otomasyona dahil edilmesi ise daha zor. Fakat yine de temkinli olmak gerekiyor. Yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin ne oldu\u011fu da tart\u0131\u015f\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin, Myntra adl\u0131 e-ticaret sitesi, \u00e7ok satan T-shirtlerinden birinin \u00f6nceki tasar\u0131mlar\u0131 inceleyerek yenilerini icat eden bir algoritma taraf\u0131ndan tasarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu(16).<\/p>\n

Otomasyonun bir s\u0131n\u0131r\u0131 var m\u0131?<\/strong>
\n\u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmdeki haberlerden g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi YZ ve robotlar\u0131n \u00e7e\u015fitli mucizeleri var. \u0130nsanlar\u0131n yerini alan makineler hakk\u0131nda \u00e7ok say\u0131da haber yay\u0131mlan\u0131yor. Ama \u015f\u00f6yle bir habere rastlayam\u0131yoruz: \u201cRobotlar sayesinde insanlar art\u0131k haftada 15 saat \u00e7al\u0131\u015facak.\u201d YZ ve robotlar\u0131n g\u00fczel bir gelecek getirece\u011fine dair mitsel anlat\u0131lar var ama i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn k\u0131salabilece\u011fine dair herhangi bir i\u015faret yok.
\nNarin (2017), \u201cTarihsel ve G\u00fcncel Bir \u00c7\u00f6z\u00fcmleme Denemesi: Marx ve Makine\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn neden k\u0131salamayaca\u011f\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde a\u00e7\u0131kl\u0131yor ve makinele\u015fmenin arkas\u0131ndaki nedeni tart\u0131\u015f\u0131yor. Bu tart\u0131\u015fman\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ama bu tart\u0131\u015fmaya ge\u00e7meden \u00f6nce k\u0131saca Marx\u2019\u0131n art\u0131 de\u011fer kavram\u0131 \u00fczerinde durmakta yarar var.
\nSadun Aren, 100 Soruda Ekonomi kitab\u0131nda art\u0131 de\u011feri k\u0131saca \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor:
\n\u201cVarsayal\u0131m ki \u00fccretin de\u011feri 2 saatlik emektir ve i\u015f\u00e7iler bu \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda 8 saat \u00e7al\u0131\u015fabilmektedir. Bu durumda i\u015f\u00e7iler i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn ilk 2 saatinde \u00fccretlerini \u00e7\u0131karacak, yani kendileri i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015facaklar, geri kalan 6 saatte de sadece patronlar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olacaklard\u0131r. \u0130\u015fte bu 6 saat i\u00e7inde i\u015f\u00e7ilerin yaratm\u0131\u015f olduklar\u0131 de\u011fere art\u0131 de\u011fer diyoruz.\u201d
\nBu art\u0131 de\u011fer, i\u015f\u00e7inin emek g\u00fcc\u00fcn\u00fc sat\u0131n alan patronun olur. Yukar\u0131daki \u00f6rnekte s\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131 3\u2019t\u00fcr (6\/2). Patron, farkl\u0131 y\u00f6ntemlerle s\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131n\u0131 art\u0131rabilir. En basiti, \u00fccreti art\u0131rmadan \u00e7al\u0131\u015fma saatlerini art\u0131rmakt\u0131r. \u0130\u015f\u00e7iler \u00fccretleri art\u0131r\u0131lmadan g\u00fcnde 10 saat \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131nda s\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131 4 olur. Ya da patron, yeni i\u015f\u00e7i alman\u0131n daha masrafl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 hesaba katarak kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6denmi\u015f fazla mesailerle s\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131n\u0131 art\u0131rabilir. Bunun sonucunda s\u00f6m\u00fcr\u00fc 7\/2,1 olabilir. Patron yeni i\u015f\u00e7i almak yerine i\u015f\u00e7ileri fazla mesaiye zorlad\u0131\u011f\u0131nda bunun i\u00e7in bir \u00f6deme yapsa bile yeni i\u015f\u00e7i i\u00e7in gerekli masraflardan (sosyal sigorta primi, \u00e7ocuk zamm\u0131, \u00fccretli izin vb) k\u0131sm\u0131\u015f olacakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00f6ntem ise, eme\u011fin yo\u011funlu\u011funu art\u0131rmakt\u0131r. Akan \u015ferit ve h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya \u00f6zendiren primlerle i\u015f\u00e7inin \u00e7al\u0131\u015fma temposu h\u0131zland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin bu durumda i\u015f\u00e7i daha h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015farak 2 saatte yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi bir saatte yaparsa ve \u00fccreti de\u011fi\u015fmezse s\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131 7\/1 olacakt\u0131r. Bizim konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli olansa d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u00f6ntemdir: Bilim ve teknolojideki geli\u015fmeler yard\u0131m\u0131yla eme\u011fin verimlili\u011fini art\u0131rmak. B\u00f6ylece i\u015f\u00e7i ayn\u0131 yo\u011funluk ve zaman s\u00fcresi i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fsa bile daha fazla \u00fcretim yapacakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00f6ntemde oldu\u011fu gibi iki saatte yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi bir saatte yapt\u0131\u011f\u0131nda ve \u00fccreti de\u011fi\u015fmedi\u011finde s\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131 yine 7 olacakt\u0131r.
\nNarin\u2019in (2017) \u00fczerinde durdu\u011fu gibi makinele\u015fmenin temel hedefi daha fazla art\u0131 de\u011fere el koyabilmektir, \u201cSermaye, m\u00fcbadele de\u011feri ya da emek s\u00fcresini art\u0131rmak de\u011fil, art\u0131 de\u011fer ile art\u0131 emek s\u00fcresini art\u0131rmak pe\u015findedir. Temel amac\u0131 budur.\u201d (s.264).
\n\u00dcretimde kullan\u0131lan ve daha \u00f6nce \u00fcretilmi\u015f b\u00fct\u00fcn maddi mallar, binalar, alet ve makineler, hammaddeler de\u011fi\u015fmeyen sermaye olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. De\u011fi\u015fmeyen sermayenin de\u011feri, \u00fcretilen mallara ge\u00e7er ama bir art\u0131 de\u011fer yaratmaz. \u0130\u015fg\u00fcc\u00fc, de\u011fi\u015fen sermayedir ve \u00fcretilen mallara kendi de\u011ferinden fazla bir de\u011fer katar. Sermayenin organik bile\u015fimi ise
\nDe\u011fi\u015fmeyen Sermaye \/ (De\u011fi\u015fmeyen Sermaye + De\u011fi\u015fen Sermaye)
\nbi\u00e7iminde form\u00fcle edilir. Makinele\u015fme, sermayenin organik bile\u015fimini b\u00fcy\u00fcterek k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fme e\u011filimini art\u0131r\u0131r:
\n\u201cSermaye, art\u0131 de\u011fer \u00fcretimine dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bunun kayna\u011f\u0131 olan canl\u0131 eme\u011fi t\u00fcm\u00fcyle \u00fcretimden \u00e7\u0131kartamaz. B\u00f6ylelikle makinele\u015fmenin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n da kapitalist \u00fcretimin kendi i\u00e7inde yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Tam otomasyon ya da t\u00fcm\u00fcyle makinele\u015fme, kapitalist \u00fcretim ve \u00f6zel m\u00fclkiyet ve s\u0131n\u0131flar ortadan kalkmad\u0131k\u00e7a olanakl\u0131 de\u011fildir. Sermayeye dayal\u0131 \u00fcretim bunun \u00f6n\u00fcndeki engelin kendisidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131 de\u011feri canl\u0131 emek \u00fcretmektedir.\u201d (age, s.282)
\nGelece\u011fe bir de t\u00fcketim a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakal\u0131m. Herkesi iyi bir gelece\u011fin beklemedi\u011fini tahmin edebiliyoruz. Ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir s\u0131n\u0131f daha da zenginle\u015fecek, insanlar i\u015flerini kaybedecekler ya i\u015fsiz kalacaklar ya da ge\u00e7mi\u015fteki orta s\u0131n\u0131f i\u015flerinden daha d\u00fc\u015f\u00fck ve g\u00fcvencesiz i\u015flere raz\u0131 gelecekler. Bu senaryonun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini, i\u015f\u00e7ilerin yerini makinelerin ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayal\u0131m. Ekonominin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00fcretilen mallar\u0131n sat\u0131lmas\u0131 ve insanlar\u0131n bunlar\u0131 alacak paraya sahip olmas\u0131 gerekiyor. \u0130\u015f\u00e7inin yerini al\u0131\u015fveri\u015f yapmayan makineler ald\u0131\u011f\u0131nda s\u00fcreklilik nas\u0131l sa\u011flanacak?<\/p>\n

\"\"Bu sorudan yola \u00e7\u0131karak otomasyon s\u00fcrecinin sonuna kadar g\u00f6t\u00fcr\u00fclmeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Fakat zenginlerin toplam harcamadaki pay\u0131 1992\u2019de % 5\u2019ken, 2012\u2019de % 38\u2019e \u00e7\u0131km\u0131\u015f. En d\u00fc\u015f\u00fck gelirli % 80\u2019in harcamas\u0131 % 47\u2019den % 39\u2019a d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Amerika\u2019n\u0131n zenginler y\u00f6netimine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc dikkate alan borsa analistleri m\u00fc\u015fterilerinde orta s\u0131n\u0131f\u0131 hedefleyen \u015firketlerin hisselerinden uzak durmalar\u0131 \u00f6\u011f\u00fcd\u00fcn\u00fc veriyorlar. Nitekim ABD\u2019de orta kesimi hedef alan \u015firketler sabit ve d\u00fc\u015fen gelirlerle u\u011fra\u015f\u0131rken, en \u00fcst kesimi hedefleyen \u015firketler b\u00fcy\u00fcyorlar (Ford, 2018).
\nSanki Afrikal\u0131lar, Latin Amerikal\u0131lar, Orta Do\u011fulular vs.\u2019den sonra kendi vatanda\u015flar\u0131n\u0131 da g\u00f6zden \u00e7\u0131karm\u0131\u015flar gibi… Amerikan filmlerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, toplumun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n sistemden d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131, s\u00fcper zenginlerin kendilerini y\u00fcksek korunakl\u0131 \u00f6zel sitelerine kapatt\u0131\u011f\u0131 bir toplumsal yap\u0131ya do\u011fru mu s\u00fcr\u00fckleniyoruz?
\nBu ba\u011flamda, g\u00fcndeme gelen \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerinden biri temel gelir \u00f6demesi. Temel gelir \u00f6demesi, \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n bir \u00fclkede ya\u015fayan t\u00fcm vatanda\u015flara e\u015fit bir \u00f6deme yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece ekonomiyi canland\u0131rmay\u0131 hedefliyor. ABD\u2019de Demokratlar\u2019\u0131n ba\u015fkan adaylar\u0131ndan biri olan Andrew Yang(17) se\u00e7im \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 temel gelir \u00f6demesi ekseninde y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Mark Zuckerberg ve Elon Musk da temel gelir \u00f6demesi fikrini destekliyor. Farkl\u0131 kutuplar\u0131n nas\u0131l ayn\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisinde birle\u015fti\u011fini Kozano\u011flu (2018) a\u00e7\u0131kl\u0131yor.
\nSa\u011fc\u0131lar, insanlar asgari bir gelir d\u00fczeyine kavu\u015fursa kamunun y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinden kurtulabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek temel gelir \u00f6demesini destekliyorlar. Solcular ise temel gelir \u00f6demesini, yoksullu\u011fa kar\u015f\u0131 bir m\u00fccadele arac\u0131 olarak ele al\u0131yorlar. Ama temel gelir \u00f6demesinin, sosyal programlar\u0131n yerine ikame edilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Bu nedenle, temel gelir \u00f6demesi yerine konut, g\u0131da, ula\u015f\u0131m, e\u011fitim, ileti\u015fim ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm yurtta\u015flara e\u015fit ve paras\u0131z oldu\u011fu Evrensel Temel Hizmetler d\u00fc\u015f\u00fcncesini savunanlar var.
\nKozano\u011flu\u2019nun (2018), Guy Standing\u2019ten aktard\u0131\u011f\u0131 gibi temel gelirin bir\u00e7ok cazip y\u00f6n\u00fc var:
\n– Zahmetli, s\u0131k\u0131c\u0131, d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli i\u015fleri reddetme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc.
\n– Ho\u015fland\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fc\u015f\u00fck kazan\u00e7l\u0131 bir i\u015fi s\u00fcrd\u00fcrme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc.
\n– D\u00fc\u015f\u00fck gelirli bir i\u015fi s\u00fcrd\u00fcrme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc.
\n– Uzun saatler \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda kal\u0131nsa ger\u00e7ekle\u015ftirilemeyecek bir akraba ya da yak\u0131na bakma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc.
\n– Yarat\u0131c\u0131 i\u015fler yapma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc.
\n– Arada bir tembellik yapma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc.
\n– \u00c7ocuk sahibi olma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc.<\/p>\n

Temel gelir \u00f6demesi bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilir mi? En iyi ihtimalle belki sosyal patlamalar\u0131 \u00f6nler, insanlar\u0131n maddi ya\u015famlar\u0131n\u0131 devam ettirebilmelerine yard\u0131mc\u0131 olur. Ama Kurt Vonnegut, Otomatik Piyano\u2019da, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n maddi ya\u015fam\u0131 devam ettirebilmek i\u00e7in bir \u00fccret elde etmenin \u00e7ok daha \u00f6tesinde bir anlama sahip oldu\u011funu ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde anlat\u0131yor. Tahsin Y\u00fccel\u2019in G\u00f6kdelen\u2019inde yoksullar y\u0131lk\u0131 insanlar\u0131 haline geliyordu. Otomatik Piyano\u2019daki yoksunluk maddiden \u00e7ok manevi. Temel gelir \u00f6demesi, Maslow\u2019un piramidinin sadece en alt\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye alabilir. \u0130nsan ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanabilmesi i\u00e7in piramidin en alt\u0131 gerekli ama yeterli de\u011fil.
\n\u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fcn ne oldu\u011funu bilmiyorum. Yaz\u0131da bahsetti\u011fim \u00fc\u00e7 romanda (Bildirge, Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi ve Otomatik Piyano), \u00fctopya distopyaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor ama \u00e7o\u011funluk \u00fctopyay\u0131 fazlas\u0131yla i\u00e7selle\u015ftirdi\u011finden bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc fark edemiyor. Ancak her \u00fc\u00e7 romanda da, \u015fartlar ne olursa olsun, az\u0131nl\u0131k da olsalar, umut edebilenler, isyan edenler ve \u00e7emberin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmay\u0131 ba\u015faranlar hep var.<\/p>\n

D\u0130PNOTLAR
\n<\/strong>1) bkz. http:\/\/www.globaltimes.cn\/content\/1165190.shtml<\/p>\n

2) https:\/\/www.independent.co.uk\/life-style\/gadgets-andtech\/news\/china-surveillance-facialrecognition-privacy-freesubwayrides-a9116766.html<\/p>\n

3) https:\/\/bit.ly\/2k1AY7Q<\/p>\n

4) \u201c\u00c7in\u2019den bir icat daha! Ama\u00e7 makinelerle insanlar\u0131 y\u00f6netmek\u201d https:\/\/www.yeniakit.com.tr\/video\/cinden-biricat-daha-amac-makinelerle-insanlari-yonetmek 36781.html)<\/p>\n

5) https:\/\/www.bloomberg.com\/news\/articles\/2019-10-03\/french-liberte-tested-by-nationwidefacialrecognitionid-plan<\/p>\n

6) https:\/\/www.technologyreview.com\/s\/614057\/china-squirrel-has-started-a-grand-experiment-inai-educationit-could-reshape-how-the\/<\/p>\n

7) https:\/\/edition.cnn.com\/2019\/08\/24\/politics\/economy-us-workforce-automation\/index.html<\/p>\n

8) https:\/\/www.cbsnews.com\/news\/worker-pay-isstagnant-economists-blame-robots\/<\/p>\n

9) https:\/\/www.amazon.com\/b?ie=UTF8&node=16008589011<\/p>\n

10) https:\/\/image.cnbcfm.com\/api\/v1\/image\/106120223-1568063945835gettyimages-1133268650.jpeg<\/p>\n

11) https:\/\/www.cnbc.com\/2019\/09\/10\/mcdonaldsacquires-ai-company-trying-to-automate-the -drive-thru.html<\/p>\n

12) https:\/\/techcrunch.com\/2019\/08\/30\/investorsare-joining-a-sizable-funding-round-for-bear robotics-whoserobots-serve-food-to-restaurant-patrons\/<\/p>\n

13) https:\/\/edition.cnn.com\/2019\/09\/04\/business\/robot-farmers\/index.html<\/p>\n

14) https:\/\/www.bloomberg.com\/news\/articles\/2019-10-02\/robots-to-cut-200-000-u-s-bank-jobs-in next-decadestudy-says<\/p>\n

15) https:\/\/www.mckinsey.com\/featured-insights\/futureof-work\/the-future-of-work-in-black-america<\/p>\n

16) https:\/\/theweek.com\/articles\/866339\/lose-job-robot<\/p>\n

17) https:\/\/www.cbsnews.com\/news\/worker-pay-isstagnant-economists-blame-robots\/<\/p>\n

KAYNAKLAR<\/strong>
\n1) Ford, M. (2018), Robotlar\u0131n Y\u00fckseli\u015fi: Yapay Zek\u00e2 ve \u0130\u015fsiz Bir Gelecek Tehlikesi, \u00e7ev. Cem Duran, Kronik Kitap, \u0130stanbul.<\/p>\n

2) Kozano\u011flu, H. (2018), 50 Soruda Teknolojik Geli\u015fmeler ve Hayat\u0131m\u0131z, Alt\u0131nba\u015f \u00dcniversitesi.<\/p>\n

3) Narin, \u00d6. (2017), Tarihsel ve G\u00fcncel Bir \u00c7\u00f6z\u00fcmleme Denemesi: Marx ve Makine, Grundrisse\u2019den Kapital\u2019e Patikalar i\u00e7inde (s.241-391). SAV (Sosyal Ara\u015ft\u0131rmalar Vakf\u0131).<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yaz\u0131da \u00fc\u00e7 romandan s\u00f6z ediliyor: Bildirge, Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi ve Otomatik Piyano. \u00dc\u00e7\u00fcnde de \u00fctopya distopyaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor ama \u00e7o\u011funluk \u00fctopyay\u0131 fazlas\u0131yla i\u00e7selle\u015ftirdi\u011finden bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc fark edemiyor. Ancak her \u00fc\u00e7 romanda da, \u015fartlar ne olursa olsun, az\u0131nl\u0131k da olsalar, umut edebilenler, isyan edenler ve \u00e7emberin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmay\u0131 ba\u015faranlar hep var. \u00c7inli bilimciler insanlar\u0131n y\u00fczlerini \u00e7ok uzak mesafeden […]<\/p>\n","protected":false},"author":276,"featured_media":37788,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5475,19,453,38],"tags":[454,5476,3809],"class_list":["post-37784","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-189-sayi","category-bilim-gundemi","category-bilisim","category-dergi-sayilari","tag-bilisim","tag-gelecek-teknolojisi","tag-otomasyon"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t