{"id":38141,"date":"2019-11-07T03:20:27","date_gmt":"2019-11-07T00:20:27","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=38141"},"modified":"2019-11-04T16:06:14","modified_gmt":"2019-11-04T13:06:14","slug":"evren-rastlantisal-mi-ereksel-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/11\/07\/evren-rastlantisal-mi-ereksel-mi","title":{"rendered":"Evren rastlant\u0131sal m\u0131, ereksel mi?"},"content":{"rendered":"<p>Yarat\u0131l\u0131\u015f fikri \u00e7ok eskilere dayan\u0131r. Ancak burada iki noktay\u0131 vurgulamak gerekir. \u0130lki, iki t\u00fcr yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k oldu\u011fudur. Bunlardan birincisine deizm, ikincisine teizm denir. Deizmin yarat\u0131c\u0131s\u0131 evreni belki de rastlant\u0131sal olarak yaratm\u0131\u015f ve kendi haline b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr bir yarat\u0131l\u0131\u015f modern fizik taraf\u0131ndan d\u0131\u015flanmamaktad\u0131r. Bug\u00fcn laboratuvarlar\u0131nda yeni evrenler yaratabileceklerini iddia eden ciddi fizik\u00e7iler vard\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f m\u0131 \u015fu anda bilemiyoruz, ama di\u011fer t\u00fcr yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131ktan, yani teizmin yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. Teist yarat\u0131c\u0131, b\u00fct\u00fcn semavi dinlerde oldu\u011fu gibi, evreni kendi iste\u011fine g\u00f6re yaratm\u0131\u015f, \u00f6zellikle tasarlam\u0131\u015f ve her an i\u015fe kar\u0131\u015fan bir yarat\u0131c\u0131d\u0131r. Yarat\u0131c\u0131n\u0131n evrene s\u00fcrekli m\u00fcdahale etti\u011fi arg\u00fcman\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmekle de vakit harcamayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<p>Darwin zaman\u0131ndan bu yana art\u0131k \u00e7ok iyi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki, canl\u0131 ya\u015fam kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kabilir ve evrimle\u015ferek g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki canl\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartabilir. \u00d6te yandan fizik yasalar\u0131 Laplace zaman\u0131ndan beri \u201cTanr\u0131 hipotezine gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d da ortaya koymu\u015ftur. Fizik yasalar\u0131 evrende olup biten her \u015feyi a\u00e7\u0131klayabilmekte.<\/p>\n<p>\u0130kinci nokta ise, bu t\u00fcr bir yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n bilimd\u0131\u015f\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeye \u00e7ok tipik bir \u00f6rnek olu\u015fudur. Bilimsel ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme ile bilimd\u0131\u015f\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmenin en b\u00fcy\u00fck fark\u0131, birincisinin kan\u0131tlara dayanan ve ispatlanabilir\/\u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclebilir arg\u00fcmanlar \u00f6ne s\u00fcrmesine kar\u015f\u0131n, ikincisinin (\u00f6rne\u011fin yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n) hi\u00e7bir kan\u0131t \u00f6ne s\u00fcrmemesi ve kendi i\u00e7ine kapal\u0131 bir ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme olmas\u0131d\u0131r. Yaradan\u0131n ispat\u0131 yine kendisidir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re evreni yaradan tasarlam\u0131\u015ft\u0131r, ama yaradan\u0131 kimin tasarlad\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir zaman bilinemeyecektir. Kendi \u00fcst\u00fcne kapal\u0131 bir \u00e7ember \u00e7izerek her \u015feyi a\u00e7\u0131klamay\u0131 hedefleyen b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmedir bu. Bilimsel ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeyse hi\u00e7bir zaman b\u00fct\u00fcnc\u00fcl de\u011fildir. Her \u015feyi a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmez. Ama belki de gelecekte B\u00fcy\u00fck Patlama \u00f6ncesini de D\u00fcnya\u2019n\u0131n d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bildi\u011fimiz kesinlikle bilebilece\u011fiz. T\u0131pk\u0131 y\u00fczy\u0131l \u00f6nce kendi galaksimizin s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan \u00f6tesini bilemedi\u011fimiz gibi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de B\u00fcy\u00fck Patlama \u00f6ncesini bilemiyoruz. Ama bu konuda \u00e7ok say\u0131da bilimsel kuram var. Bunlar\u0131n bilimsel kuramlar olmalar\u0131n\u0131n nedeni, ortaya -gerekli deneyler yap\u0131labilirse- ispatlanabilecek, herhangi bir deneyle \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclebilecek ve di\u011fer -ispatlanm\u0131\u015f- bilimsel kuramlarla \u00e7eli\u015fmeyen kuramlar olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Teleskoplar\u0131m\u0131zla g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz enginlik, g\u00fczellik ve karma\u015f\u0131kl\u0131k, bize, evrenin son derece karma\u015f\u0131k g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcne, dolay\u0131s\u0131yla da karma\u015f\u0131k olarak tasarlanm\u0131\u015f oldu\u011funa dair yanl\u0131\u015f bir izlenim verir. Oysa, evren b\u00fct\u00fcn\u00fcnde basit ve tamamen rastlant\u0131sald\u0131r. Evrenin k\u00fctlesinin g\u00f6r\u00fcnmez % 99,5\u2019i, neredeyse hi\u00e7bir yap\u0131ya sahip de\u011fildir. Yakla\u015f\u0131k % 23\u2019\u00fcn\u00fc meydana getiren kara madde ve %73 kara enerjide hi\u00e7bir yap\u0131 yoktur. Ayr\u0131ca evren \u00e7o\u011funlukla, madde par\u00e7ac\u0131klar\u0131ndan bir milyar<br \/>\nkat fazla olan ve rasgele hareket eden fotonlar ve n\u00f6trinolardan meydana gelmi\u015ftir. Y\u00fcce bir tasar\u0131mc\u0131 taraf\u0131ndan tasarlanm\u0131\u015f gibi olmaktan uzak olan evrenimiz, yaln\u0131zca rastlant\u0131salm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fcz fizi\u011fine g\u00f6re evren tasarlanamaz \u00e7\u00fcnk\u00fc:<\/p>\n<p>a) Makro-d\u00fcnyada ikiden \u00e7ok cismin hareket denklemlerini belirlenimci bir tarzda ortaya koyam\u0131yoruz,<\/p>\n<p>b) B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda evreni betimlemek i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olan kuantum fizi\u011fine g\u00f6re, tek bir atomalt\u0131 cismin bile hareket denklemlerini belirlenimci bir tarzda ifade edemiyoruz. Di\u011fer yandan \u015fimdiye kadar evrenin ereksel oldu\u011funa ya da tasarland\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin tek bir kan\u0131t bile yok.<\/p>\n<p><strong>Kaynak:<\/strong> Kerem Canko\u00e7ak, 50 Soruda Maddenin Evrimi, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Haziran 2019, S. 215-217<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yarat\u0131l\u0131\u015f fikri \u00e7ok eskilere dayan\u0131r. Ancak burada iki noktay\u0131 vurgulamak gerekir. \u0130lki, iki t\u00fcr yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k oldu\u011fudur. Bunlardan birincisine deizm, ikincisine teizm denir. Deizmin yarat\u0131c\u0131s\u0131 evreni belki de rastlant\u0131sal olarak yaratm\u0131\u015f ve kendi haline b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr bir yarat\u0131l\u0131\u015f modern fizik taraf\u0131ndan d\u0131\u015flanmamaktad\u0131r. Bug\u00fcn laboratuvarlar\u0131nda yeni evrenler yaratabileceklerini iddia eden ciddi fizik\u00e7iler vard\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011fru [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":38142,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[461,657,288,463],"class_list":["post-38141","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-darwin","tag-evren","tag-fizik","tag-yaratiliscilik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38141","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/429"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38141"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38141\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38142"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38141"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38141"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38141"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}